العاشقى جىلدارى قاي سالاعا دا وڭاي بولعان جوق. تاريحقا ۇڭىلسەك, باستاپقى ەكونوميكالىق داعدارىس, قارجى تاپشىلىعى, جۇمىسسىزدىق – قۇرىلىس سالاسىنا دا سالماق سالدى. كوپتەگەن عيمارات سوعىلىپ بىتپەدى. قۇرىلىس الاڭدارىنداعى بۇرىنعى قاربالاس تىرشىلىك سايابىرسىدى.
دەگەنمەن, بۇل توقىراۋ ءۇمىتتىڭ ۇزىلگەنىن ەمەس, قايتا جاڭارۋعا دەگەن تولقىنىستىڭ العاشقى قادامدارى ەدى. سول كۇردەلى كەزەڭدەگى ەڭ ماڭىزدى ءارى ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ءبىرى – قۇرىلىس سالاسىن جاڭعىرتۋ بولدى. نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ, جەكەمەنشىك قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ پايدا بولۋى, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ تارتىلۋى – قۇرىلىس سالاسىنا جاڭا لەپ اكەلدى. وسى كەزەڭدە قۇرىلىس تەك عيمارات تۇرعىزۋ ەمەس, مەملەكەتتىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالدى.
سالاعا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزىلە باستادى. ەلدىڭ ەرىك-جىگەرى مەن ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن, تۇرعىن ءۇي سالاسىن دامىتۋ قولعا الىندى. مەملەكەت العاشقى باعدارلامالىق قۇجاتتار مەن ستراتەگيالىق شەشىمدەردى قابىلداي باستادى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, سونىڭ ەڭ العاشقىسى – 1992–1995 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي ساياساتى باعدارلاماسى. وسى قۇجات اياسىندا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورى جەكەشەلەندىرىلدى; ازاماتتارعا پاتەرلەردى جەكەمەنشىككە الۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى; مەملەكەتتىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى تىكەلەي ءرولى بىرتىندەپ ازايىپ, نارىقتىق تەتىكتەر ەنگىزىلدى. بۇل قادامدار تۇرعىن ءۇي قاتىناستارىن جاڭاشا قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزىن قالادى.
بۇدان كەيىن 2000–2002 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى جاسالىپ, حالىقتى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, قۇرىلىس كولەمىن ارتتىرۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كوزدەلدى.
ال 2003–2005 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى – تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى جۇيەلى ءارى كەشەندى قۇرىلىس باعدارلامالارىنىڭ ءبىرى بولدى.
قۇرىلىس ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىن ساراپتاساق, ەلدەگى قۇرىلىس سالاسىنا قاتىستى العاشقى باعدارلامالار ەلدىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باسقانىن كورسەتكەن. قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان سول جىلدارى قابىلدانعان شەشىمدەر بۇگىنگى زاماناۋي قالالار مەن دامىعان ينفراقۇرىلىمنىڭ باستاۋى بولعان.
ەندى بۇگىنگى ستاتيستيكانى سويلەتسەك: ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2019 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن 97,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 39,3 ملن شارشى مەترى – جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا, ال 58,6 ملن شارشى مەترى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەرگە تيەسىلى.
2024 جىلى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 9 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 115,3%-دى قۇراعان. «قازىر سالادا 53 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە 2,9 مىڭنان استامى – قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن وندىرىستەر. بىلتىر 19,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزىلدى. جالپى 173,9 مىڭ تۇرعىن ءۇي نىسانى سالىندى, ونىڭ 38,9 مىڭنان استامى جەكە تۇرعىن ۇيلەر», دەلىنگەن مينيسترلىك دەرەگىندە.
ال ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل العاشقى جارتىجىلدىقتا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 3,31 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 18,4%-عا ارتىق كورسەتكىش. بۇعان قوسا, 11 ملن شارشى مەتردەن استام جاڭا نىسان پايدالانۋعا بەرىلسە, ونىڭ 7,9 ملن شارشى مەترى تۇرعىن ءۇي, قالعانى مەكتەپ, بالاباقشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا دا اۋقىمدى باعدارلامالار جالعاسىن تاپقان. 2025 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 19,2 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان.
سالاداعى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك تە ءتاۋىر. كەيىنگى التى جىلدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 15,4 ترلن تەڭگە باعىتتالسا, 2025 جىلدىڭ التى ايىندا 1,5 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان.
جالپى قۇرىلىس سالاسى تەك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا عانا ەمەس, باسقا ەلدى مەكەندەردە دە ەكپىندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, رەسپۋبليكانىڭ ون سەگىز وڭىرىندە قۇرىلىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋى بايقالعان. ونىڭ كوش باسىندا ادەتتەگىدەي استانا (39,4%) مەن الماتى قالالارى (35,4%), ودان كەيىن سولتۇستىك قازاقستان (30,1%), ءارى قاراي تۇركىستان (28,6%), قوستاناي (27,5%), پاۆلودار (22,6%), اقمولا (21,7%) جانە الماتى وبلىستارى (20,7%) تۇر.
بىلتىر ەلدەگى تۇرعىن ءۇي قورى 434,3 ملن شارشى مەترگە جەتتى. سونىڭ ىشىندە قالادا 287,1 ملن شارشى مەتر, اۋىلدا 147,2 ملن شارشى مەتر باسپانا تۇرعىزىلعان.
مىنە, وسىلايشا, ابات ەلدىڭ ايشىقتى بەينەسىن تانىتاتىن سالانىڭ قاي باعىتى دا قارقىندى دامىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. جىل سايىن ميلليونداعان شارشى مەتر تۇرعىن ۇيلەر, الەۋمەتتىك نىساندار, كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدار, جاڭا شاعىن اۋدانداردىڭ سالىنۋى – سونىڭ ءبىر ايعاعى.
