ماسەلەن, وسىعان دەيىن 30 جاستاعى قازاقستاندىقتىڭ زەينەتاقى قورىنداعى جەتكىلىكتى شەگى 4,58 ملن تەڭگە بولاتىن. ۇستىنەن ارتىلعانىن باسپانا الۋ سەكىلدى يگىلىكتەرگە جۇمساي الاتىن. ەندى 2026 جىلدان باستاپ بۇل جەتكىلىكتى شەك بىردەن 5,12 ملن تەڭگەگە وسەدى.
بۇل حاباردى تۇنجىراي قابىلداعاندار كوپ بولدى. اينالامىزدا تەر توگىپ ءجۇرىپ, زەينەتاقى قورىنداعى اقشاسىنىڭ مولشەرىن جەتكىلىكتى شەكتەن ەندى عانا اسىرىپ قۋانىپ جۇرگەندەردىڭ كوڭىلىنە سۋ سەبىلدى.
بزجق بۇل وزگەرىستىڭ سەبەبىن بىلاي تۇسىندىرگەن: زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتىلىك شەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە, ەڭ تومەنگى زەينەتاقى مولشەرىنە, ەڭ تومەنگى جالاقىعا, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە, سونىمەن قاتار ينفلياتسيا مەن ينۆەستيتسيالىق كىرىستىلىككە سۇيەنە وتىرىپ ەسەپتەلەدى.
بىراق وسى كوزقاراسقا كۇمان كوپ. ءبىر عانا مىسال, كەلەر جىلعى ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 85 مىڭ تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى. بيىلعىمەن سالىستىرعاندا ەش وزگەرىس جوق. سويتە تۇرا, جەتكىلىكتى شەكتى ءوسىرۋ جايى تۇسىنىكسىز. ەگەر تومەنگى جالاقى كورسەتكىشى وسسە قابىلداۋعا بولاتىن ەدى. ويتكەنى ول كورسەتكىش وسكەن جاعدايدا كوپتەگەن مەكەمەلەر جالاقىنى دا وسىرۋگە ارەكەت ەتەتىن.
جالپى الداعى 2-3 جىلدىڭ شاماسىندا زەينەتاقى قورىنداعى جەتكىلىكتى شەك دەگەن تۇسىنىك مۇلدە جوعالۋى مۇمكىن. وسىعان دەيىن وڭىرلەردەگى قىلمىستىق سحەما اشكەرەلەنىپ, زەينەتاقى جيناعىن ءتىس ەمدەتۋگە جۇمساۋعا تىيىم سالىندى. جەتكىلىكتى شەگى ءوسىرىلدى. ەندى بزجق-داعى قاراجاتتى پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساۋعا دا پايدالانىلمايتىنىن وتباسى بانك اق حابارلادى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ازاماتتار جاپپاي رەكونسترۋكتيۆتى جانە پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساۋعا دەگەن سەبەپپەن قوردان قايتا اقشا الا باستاعان. ياعني, تاعى ءبىر قىلمىستىق سحەمانىڭ باستاۋى بولۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنگەن.
وسى تۇرعىدا ءبىز بولجامىمىزدى ناقتىلاي تۇسە الامىز. كەلەشەكتە زەينەتاقى قورىنداعى قارجىنى تەك باسپانا الۋ ماقساتىندا جۇمساۋ تەتىگى عانا قالادى نەمەسە جەتكىلىكتى شەك مولشەرى مۇلدە الىنىپ تاستالادى.
ارينە, حالىقتىڭ كوزقاراسىن ەسكەرگەن ءجون, دەسەك تە ەكونوميكالىق قىرى بارىن دا ۇمىتپاعان ابزال. شىنىندا زەينەتاقى قورىنداعى قارجىنى شەشۋ تەتىگى ەكونوميكاعا قوسىمشا سالماق تۇسىرەتىنىن ساراپشىلار تالاي ايتتى.
مىسالى, ەڭ العاش 2021 جىلى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى "جەتكىلىكتى شەكتەن" اسقان سومانى حالىقتىڭ شەشىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرىلدى. بىراق قارجىگەرلەردىڭ كوبى بۇعان قارسى شىققان ەدى. نەگە؟
– كوپ وتپەي, 2022 جىلى 20 پايىزدىق ينفلياتسياعا سول زەينەتاقى قورىنداعى 3,5 ترلن اقشانى سالىمشىلاردىڭ پايدالانعانى تۇرتكى بولدى. سەبەبى مۋلتيپليكاتسيالىق ەففەكتىمەن اقشا ماسساسى 9 ترلن تەڭگەگە كوبەيىپ كەتكەن. سول كەزدە بىزدە اقشا ماسساسى 24 ترلن ەدى, ءبىر جىلدىڭ ارالىقتا 33 ترلن تەڭگەگە بىردەن جەتتى, – دەيدى ەكونوميست ساپارباي جوباەۆ.
ياعني, شەشىلگەن اقشا ەلدە اقشا ماسساسىن كوبەيتىپ, قۇنسىزدانۋعا الىپ كەلەدى. ونىڭ ارعى جاعى تۇسىنىكتى, باسپانا باعاسى, ازىق-ت ۇلىك قىمباتتاپ, ونسىز دا اۋىزدىقتالماي تۇرعان ينفلياتسيا كۇشەيەدى. قالاي الساق تا, العاشقىدا الەۋمەتكە دەم بەرگەن تەتىكتىڭ زيانى دا بايقالىپ, كەرى كۇشىن جويۋعا بارا جاتقان سەكىلدىمىز.
