سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ەكى ەل اراسىندا شەشىلمەگەن تۇيتكىل جوق
ودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يران پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكيان كەلىسسوز جۇرگىزدى.
«اسا قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا, قازاقستانعا قوش كەلدىڭىز! ەلىمىزگە العاش رەت رەسمي ساپارمەن كەلىپ وتىرسىز. قازاقتا «كورشى تاتۋ بولسا – قۇت» دەگەن جاقسى ءسوز بار. ەكى ەلدى قارت كاسپي بايلانىستىرادى. قازاقستان يراندى جاقىن ءارى باۋىرلاس كورشى, ورتا شىعىستاعى سەنىمدى سەرىكتەس دەپ بىلەدى. ءبىز قاشاندا يرانعا تىلەۋلەسپىز. قيىندىقتارعا قاراماستان قارىم-قاتىناستى ۇزگەن جوقپىز. قازاق-يران بايلانىسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. قوس حالىقتىڭ تاريحى – ورتاق, سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتى ۇقساس. ىقپالداستىعىمىز عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلە جاتىر. قازاق ەلى ءاردايىم يراندى قولدايدى, ارامىزدا ەشقانداي تۇيتكىل, ءيا بولماسا, شەشىلمەگەن ماسەلە جوق. سوندىقتان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كەلەشەگى زور. قازاقستان مەن يران اراسىندا سىندارلى ساياسي ديالوگ قالىپتاسقان, ۇكىمەتتەرىمىز بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيدى. ءوزارا ۋاعدالاستىقتارىمىز ورىندالۋدا, پارلامەنتارالىق بايلانىس تا نىعايىپ كەلەدى. ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى الىس-بەرىس جىلدان جىلعا كۇشەيىپ كەلەدى. بيىلعى 10 ايدا كورسەتكىشتەر بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ارتتى. بۇل – ارينە, وتە جاقسى جەتىستىك. بىراق وسى قارقىندى توقتاتپاي, ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتا ءتۇسۋ قاجەت. مەن ءۇش جىل بۇرىن يرانعا رەسمي ساپارمەن بارىپ قايتتىم. بۇل ساپارىمنىڭ ناتيجەسىندە ىقپالداستىعىمىز تىڭ سەرپىنمەن دامي باستادى دەپ ايتۋعا بولادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ورايلى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, يراننىڭ جوعارى كوسەمى اياتوللا ءالي حامەنەيگە سالەمىن جولدادى.
ماسۋد پەزەشكيان قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, وسى ساپاردا ەكىجاقتى بايلانىستار تىڭ سەرپىن الاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
«تاريحى تەرەڭ, مادەنيەتى باي باۋىرلاس, دوستاس قازاقستانعا كەلگەنىمە قۋانىشتىمىن. كوپتەگەن باعىتتا ىنتىماقتاستىعىمىز قارقىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. ۇكىمەتتەرىمىز ناتيجەلى جۇمىس اتقارۋدا. ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە قاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى ىقپالداستىقتىڭ الەۋەتى زور دەپ ويلايمىن», دەدى يران پرەزيدەنتى.
ءوزارا تاۋار اينالىمى 40%-عا ءوستى
بۇدان كەيىن قازاقستان مەن يران پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەلىسسوزى ەكى ەل دەلەگاتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان كاسپي ايماعىنداعى ماڭىزدى ءارى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە يرانمەن ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.
«ەكى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتقانىنا 33 جىلدان استى. وسى كەزەڭدە تىعىز مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزدىك. سىندارلى ساياسي ديالوگ قۇردىق. ۇكىمەتارالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋدا. پارلامەنتارالىق بايلانىس جولعا قويىلدى. اۋقىمدى شارتتىق-قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستى, 50-دەن اسا كەلىسىم جاسالدى. حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا ىقپالداستىعىمىز جالعاسىپ جاتىر. بۇل ءداستۇرلى دوستىق پەن ارىپتەستىگىمىزدىڭ ايقىن دالەلى ەكەنى ءسوزسىز», دەدى پرەزيدەنت.
ماسۋد پەزەشكيان يران-قازاق قاتىناستارى تەرەڭنەن تامىر تارتاتىنىنا توقتالدى.
«ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستار ۇلى جىبەك جولى داۋىرىنەن باستاۋ الادى. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن دە قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناس ۇزىلگەن جوق. ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن ىنتىماقتاستىق ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ۇكىمەتارالىق, ۆەدومستۆوارالىق ىقپالداستىق جولعا قويىلعان. كوپتەگەن حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەر بويىنشا قوس مەملەكەتتىڭ ۇستانىمى ۇقساس. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىندا تىعىز ارەكەت ەتەمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ – ورتاق مىندەت. قازاقستانمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 40 پايىزعا ارتتى. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. بۇدان بۇرىن ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتى 3 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋگە ۋاعدالاسقان ەدىك. وسى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالا بەرەمىز. سونىمەن قاتار يران يسلام رەسپۋبليكاسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اراسىندا جاسالعان ەركىن ساۋدا كەلىسىمى ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن كەڭەيتۋگە بەرىك نەگىز قالايدى», دەدى يران پرەزيدەنتى.
كەلىسسوز بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا سالالارىنداعى ىقپالداستىق كەلەشەگى قاراستىرىلدى.
ء«وزارا تاۋار اينالىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن ساۋدا-ساتتىقتى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋ كەرەك. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك-لوگيستيكا, تاۋ-كەن, ءوندىرىس, مەديتسينا جانە وزىق تەحنولوگيالار سالالارىنداعى قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ قاجەت. بۇگىن قول قويىلاتىن قۇجاتتار ساياسي جانە ەكونوميكالىق الىس-بەرىستى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز يرانعا جالپى قۇنى كەمىندە 200 ملن دوللار بولاتىن تاۋار تاسىمالداۋعا دايىن. بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ تەگەراندا قازاقستاننىڭ ساۋدا ءۇيىن اشۋ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ىسكەرلىك كەڭەستىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋدىڭ, قازاقستان – يران بىرلەسكەن ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
جىل باسىنان بەرى يران قازاقستان ەكونوميكاسىنا 17,8 ملن دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا سالعان. يران كاسىپكەرلەرى الماتى وبلىسىندا ىرىمشىك زاۋىتىن, باتىس قازاقستان وبلىسىندا مال تەرىسىن وڭدەۋ كومبيناتىن اشۋ سەكىلدى جوبالارعا بەلسەنە اتسالىسىپ جاتىر. قازاقستان بيزنەسمەندەرى دە يران نارىعىندا بىرقاتار جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا.
تاراپتار سولتۇستىك-وڭتۇستىك كولىك ءدالىزى مەن قازاقستان – تۇرىكمەنستان-يران تەمىرجولىنىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.
بيىلعى 10 ايدىڭ ناتيجەسىندە اتالعان باعىتتارمەن تاسىمالدانعان جۇكتىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 53 پايىزعا ارتقان. پرەزيدەنتتەر ايماقارالىق بايلانىستى كۇشەيتۋ ءۇشىن كولىك-ترانزيت جولدارىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ, اسىرەسە, كاسپي تەڭىزىندەگى پورت ينفراقۇرىلىمىن بىرلەسە دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
بۇدان بولەك, كەلىسسوزدە اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىندا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەلەشەگىنە نازار اۋدارىلدى.
ەكى ەل باسشىلارى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى جانداندىرۋ ماسەلەسىن دە قوزعادى.
«يراننىڭ مۇراعاتتارىندا قازاق تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن جادىگەر ساقتالعان. عالىمدارىمىز ءال-فارابي مۇراسىن بىرلەسە زەرتتەۋدى قولعا الدى. قازاق جەرىندە ۇلى ويشىلعا ارنالعان تاريحي-مادەني كەشەن سالۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بۇگىن يران دەلەگاتسياسى قازاقستان تاريحىنا قاتىستى بىرقاتار قۇندى ەسكى قولجازبانىڭ كوشىرمەسىن الا كەلدى. سول ءۇشىن سىزگە زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بۇل قادام قوس حالىقتىڭ تاريحي بايلانىسىنىڭ تەرەڭ ەكەنىن دالەلدەي تۇسەدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
تاراپتار ەكى ەلدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن كەڭىنەن تانىستىرۋ ءۇشىن الداعى جىلدارى مادەنيەت كۇندەرىن وتكىزۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ستۋدەنت الماسۋدى جانداندىرۋ, مەديتسينالىق ۇيىمدار مەن فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىس ورىندارى اراسىندا سەرىكتەستىك ورناتۋ جونىندە ۋاعدالاستى.
سالالاردى جاقىنداستىرعان سەگىز قۇجات
قازاقستان جانە يران پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مىناداي ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتاردى الماسۋ ءراسىمى ءوتتى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارت;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى جولاۋشىلار مەن جۇكتەردى اۆتوكولىك ارقىلى حالىقارالىق تاسىمالداۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە يسلامدىق باعدار مينيسترلىگى اراسىنداعى 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان مادەني الماسۋ باعدارلاماسى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اكتىلەردى جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى تىركەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ۇيىمى اراسىندا زياتكەرلىك مەنشىك سالاسى بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك مينيسترلىگى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى جول جانە قالا قۇرىلىسى مينيسترلىگى اراسىنداعى كولىك, ترانزيت جانە لوگيستيكا سالالارى بويىنشا ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتiنiڭ تەلەراديو كەشەنi» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىنى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى راديوحابار تاراتۋ جانە تەلەۆيزيا ۇيىمى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
تاياۋ شىعىس پەن افريكاعا شىعاتىن «قاقپا»
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ماسۋد پەزەشكيان بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى يران يسلام رەسپۋبليكاسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە بەدەلى زور مەملەكەت ءارى ەلىمىزدىڭ ورتا شىعىستاعى سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە اتادى.
«باۋىرلاس قوس حالىقتىڭ تاريحى – تامىرلاس, سالت-ءداستۇرى جانە مادەنيەتى – ۇقساس. قولىمدا بىرقاتار تاريحي دەرەك بار. مىسالى, ۇلى جىبەك جولى قازىرگى قازاقستان مەن يران دالاسى ارقىلى وتكەن. ۇلى جىبەك جولى تەحنولوگيانىڭ, ءدىننىڭ تارالۋىنا, سونداي-اق مادەني-رۋحاني قاتىناستىڭ تەرەڭدەۋىنە ىقپال ەتتى. يران مۇراعاتتارىندا قازاق حاندىعى جانە قازاقتىڭ جاۋجۇرەك حالىق ەكەنى تۋرالى جازبالار ساقتالعان. تاۋكە حان مەن شاح سۇلتان حۋسەين اراسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناعان. ەكى ەل وكىلدەرى ماسكەۋدە كەزدەسىپ, يران ەلشىسى قازاق دالاسىنا ساپارمەن كەلدى دەگەن تاريحي مالىمەتتەر بار ەكەن. ابىلقايىر حان ءنادىر شاحقا ەلشى جىبەرىپ, بايلانىستى دامىتۋعا نيەت بىلدىرگەن. تۇركىستانداعى ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىندەگى تايقازان يران شەبەرى ابدەلازيز شارافۋددين تەبريزيدىڭ شەبەرحاناسىندا جاسالعان. قازاق تىلىندە پارسى سوزدەرى كوپ. عالىمدار تىلدىك قورىمىزداعى پارسى سوزدەرىنىڭ ۇلەسى 4 پايىز دەپ سانايدى. ولاردىڭ اراسىندا: استانا, پايدا, كورپە, داۋرەن, ءدارى, دارۋمەن, اۋلا, ورازا جانە تاعى باسقا سوزدەر بار. بۇگىندە يراننىڭ سولتۇستىگىندەگى گۇلستان پروۆينتسياسىنىڭ گورگان, باندار-تۇرىكمەن جانە كۇمبەد-كاۆۋس قالالارىندا 5 مىڭنان اسا قازاقتار تۇرادى. فيردوۋسيدىڭ «شاحناماسى» مەن ونىڭ كەيىپكەرلەرى تۇران حالىقتارىنا دا جاقىن. قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي فيردوۋسي, حافەز, ساادي سياقتى پارسى شايىرلارىنىڭ شىعارمالارىمەن تانىس بولعان. يران دەلەگاتسياسى اكەلگەن كونە قولجازبالاردىڭ كوشىرمەلەرى ءXVىىI عاسىرداعى قازاق تاريحى مەن مادەنيەتىنە ارنالعان. ۇسىنىلعان 27 قولجازبادا قازاق حاندىعىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى, كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسى, ايماقتاعى باسەكەلەستىك, تۇركىستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايى, رەسەي پاتشالىعىنىڭ قازاق ايماقتارى مەن حاندىقتارىنا قاتىستى ارەكەتتەرى تۋرالى ساراپتامالار بار. سونداي-اق قازاق دالاسىندا كومىر, تەمىر, مىس, قورعاسىن جانە بيريۋزا كەنىشتەرىنىڭ تابىلىپ, ولاردى ءوندىرۋ ماسەلەسى سيپاتتالعان. وتە قىزىقتى دەرەكتەر بار, سىزگە كوپ راقمەت, پرەزيدەنت مىرزا», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاق حالقى پارسى جۇرتىن ەجەلگى وركەنيەتتىڭ زاڭدى مۇراگەرى رەتىندە جاقسى بىلەتىنىن جەتكىزدى.
«ەلدەرىڭىز تاياۋ شىعىس پەن ەۋرازيانى جالعاپ تۇر. كەيىنگى جىلدارى يراننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتى ارتىپ كەلەدى. بۇل ءسىزدىڭ جانە يران باسشىلىعىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن ساليقالى ساياساتىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىز. قازاقستان يراننىڭ جەتىستىكتەرىنە ءاردايىم قۋانادى, بولاشاعىنىڭ جارقىن بولۋىن تىلەيدى. حالىقتارىمىزدىڭ ىنتىماعىن بەكەمدەي ءتۇسۋ جانە تابىستارىن ەسەلەۋ – ءبىزدىڭ ورتاق ماقساتىمىز. قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ءسوزسىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋدارىپ, وسى ساپاردىڭ ناتيجەسىندە ءوزارا بايلانىس جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ء«بىز بۇگىن شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامدا ناتيجەلى كەلىسسوزدەر وتكىزدىك. ءوزارا ىقپالداستىققا تىڭ سەرپىن بەرەتىن باسىم باعىتتاردى تالقىلادىق. قوس تاراپ ماڭىزدى ۇكىمەتارالىق قۇجاتتارعا قول قويدى. يران – قازاقستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى وتە ماڭىزدى سەرىكتەسى. وسى ورايدا ءوزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋداردىق. وتكەن 10 ايداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ارتتى. الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى ارتتىرا تۇسۋگە كەلىستىك. بۇعان الەۋەتىمىز تولىق جەتەدى. ينۆەستيتسيا – ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان سەرىكتەستىك كەپىلى. قازاقستاندا 700-گە جۋىق يران كومپانياسى بار. بۇل كومپانيالار نەگىزىنەن ونەركاسىپ, ينفراقۇرىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا جۇمىس ىستەيدى. قازاقستاننىڭ ىسكەرلىك قاۋىمداستىعى دا يران ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالۋدا. كاسىپكەرلەرىمىز تاۋ-كەن, كولىك-لوگيستيكا, ازىق-ت ۇلىك وندىرىسىنە قاتىستى ءتۇرلى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ءبىز سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى قولداۋعا, ولارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا ارقاشان دايىنبىز. وسى رەتتە يران كومپانيالارىن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ءىرى جوبالارعا اتسالىسۋعا شاقىرامىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەل اراسىندا كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋگە مول مۇمكىندىك بار.
ء«بىز ەلدەرىمىزدىڭ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ۇتىمدى جەردە ورنالاسقانىن ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك. قازىر ەۋروپا مەن قىتاي اراسىندا قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ شامامەن 85 پايىزى قازاقستان ارقىلى وتەدى. وسى رەتتە سولتۇستىك-وڭتۇستىك كولىك ءدالىزىن جانە قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجول باعىتىن دامىتۋدىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. بۇل – ەكى ەلدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ماڭىزدى جوبا. قازاقستان تەمىرجولداردى جاڭعىرتۋ, كولىك جولدارىن سالۋ, سونداي-اق كاسپي تەڭىزى ارقىلى وتەتىن كەمە قاتىناسىن جانداندىرۋ جۇمىسىن قولعا الدى. يران ينۆەستورلارىن وسى باستامالارعا اتسالىسۋعا شاقىردىق. قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن جەكە سەكتور وكىلدەرىنە ارنايى ۇسىنىستار دايىنداپ, قولايلى جاعداي جاساۋعا ءازىرمىز. ءبىز يراندى وڭتۇستىك-شىعىس ازياعا جانە افريكا قۇرلىعىنا شىعاتىن «قاقپا» رەتىندە قاراستىرامىز. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, يران باسشىلىعىنا باندار-ابباس قالاسىنداعى شاحيد رادجاي پورتىنان قازاقستانعا جەر تەلىمىن بەرگەنى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىردىم. بۇل قادام ەكى ەل ىقپالداستىعىن ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنى ءسوزسىز», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
الىس-بەرىستى ورىستەتۋگە مۇمكىندىك مول
مەملەكەت باسشىسى وڭىرارالىق بايلانىستار ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس دەپ سانايدى.
«قازىر قازاقستاننىڭ بىرقاتار وبلىسى مەن يراننىڭ پروۆينتسيالارى اراسىندا سەرىكتەستىك قاتىناس ورناعان. ءبىز يران كاسىپكەرلەرىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى اۋماعىندا بىرلەسكەن ەركىن ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قۇپتايمىز. بۇل قادام قازاقستاندا يران شيكىزاتىنان دايىن ءونىم جاساۋعا, ونى ايماق ەلدەرىنە تاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى اۋىل شارۋاشىلىعىن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى سالاسىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان يران نارىعىنا استىق جانە باسقا دا ءداندى-داقىل تاسىمالدايدى. مىسالى, بىلتىر 500 مىڭنان اسا توننا ارپا جەتكىزدىك. ونىڭ كولەمىن بىرنەشە ەسە كوبەيتۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. وسى ماسەلەنى ماسۋد پەزەشكيان مىرزامەن جان-جاقتى تالقىلادىق. قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋعا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىن وركەندەتۋگە باسا ءمان بەرىپ وتىر. بۇل رەتتە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, وسى سالاعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن باسقارۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولدانۋ ءۇشىن ءوزارا تاجىريبە الماسۋعا كەلىستىك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
تاراپتار كەلىسسوزدەر بارىسىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, زامان تالابىنا ساي ءىت شەشىمدەر قابىلداۋ جانە عىلىمي ىزدەنىستى تەرەڭدەتۋ باعىتىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە كەلىسكەن.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىس قاشاندا ەكى ەل قارىم-قاتىناسىنىڭ التىن كوپىرى سانالاتىنىنا توقتالدى.
«جوعارى مارتەبەلى ماسۋد پەزەشكيان باستاعان قۇرمەتتى قوناقتارىمىز يران مۇراعاتتارىندا ساقتالعان قازاق تاريحىنا قاتىستى بىرقاتار كونە قولجازبانىڭ كوشىرمەسىن اكەلگەن ەكەن. وندا ءXVىىI عاسىرداعى ۇلت شەجىرەسى مەن مادەنيەتى تۋرالى قۇندى دەرەكتەر بار. بۇل قۇجاتتار عالىمدارىمىزعا سول كەزەڭدەگى قازاق حاندىعىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستارىن تەرەڭ زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز. وسى رەتتە مەن قازاقستاننىڭ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترىنە يراننىڭ ءتيىستى مەكەمەلەرىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدە كونە قولجازبالار كورمەسىن ۇيىمداستىرۋدى تاپسىردىم. سونداي-اق ءبىز يران تاراپىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاق جەرىندە ۇلى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مۇراسىنا ارنالعان تاريحي-مادەني كەشەن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋ جولدارى دا تالقىلانعان. بۇل ورايدا ەكى ەلدىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە جەتىستىكتەرىمەن ءبولىسۋ ماسەلەلەرىن ويلاستىرماق.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسۋد پەزەشكيانمەن حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماسقانىن ايتتى.
«قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ, سانكتسيالىق قىسىمدار مەن ساۋدا سوعىستارىنىڭ ۋشىعا تۇسكەنىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىردىك. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بەدەلى تومەندەپ كەتكەنىنە قاتىستى وي بولىستىك. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, ونىڭ قارارلارى مەن جارعىلارىن قاتاڭ ساقتاۋ, حالىقارالىق قۇقىق ۇستەمدىگىن ىلگەرىلەتۋ جانە ادىلدىك قاعيداتتارىنا بەرىك بولۋ تۋرالى ورتاق ۇستانىمعا كەلدىك. ءبىز بارلىق تەكەتىرەستەر مەن جانجالداردى ديپلوماتيالىق كەلىسسوزدەر ارقىلى بەيبىت جولمەن شەشۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ وتتىك. قازاقستان مەن يران حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىعىن الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرا بەرەدى», دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان مەن يراننىڭ كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىگىن نىعايتۋ حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى. بۇل ورايدا تاراپتار ءوزارا دوستىق پەن باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن بايلانىستاردى بەكەمدەي بەرەدى.
يران پرەزيدەنتى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرىپ, قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
«يران ورتالىق ازيا وڭىرىمەن تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناسقا ايرىقشا ءمان بەرەدى. قازاقستان – ايماقتاعى ماڭىزدى سەرىكتەسىمىز ءارى كاسپي تەڭىزى ارقىلى شەكتەسەتىن كورشىمىز. جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستىق. ءبىز كوپتەگەن باعىتتاعى, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, تاۋ-كەن, كولىك-لوگيستيكا, عىلىم, مادەنيەت, جاڭا تەحنولوگيالار سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردى تالقىلادىق. كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىن تاياۋ كەلەشەكتە كورەمىز دەپ ويلايمىن. حالىقارالىق ماسەلەلەردە ەكى ەلدىڭ ۇستانىمدارى ورتاق», دەدى ماسۋد پەزەشكيان.
قازاق تاريحىنا قاتىستى قۇندى دەرەكتەر
پرەزيدەنتتەر يران ارحيۆىنەن تابىلعان قازاق تاريحىنا قاتىستى كونە قولجازبالار كورمەسىن تاماشالادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ماسۋد پەزەشكياننىڭ نازارىنا يران يسلام رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مۇراعاتىنان الىنعان 27 قولجازبانىڭ كوشىرمەسى ۇسىنىلدى.
XVIII–XIX عاسىرلاردا قازاق دالاسىندا بولعان قوعامدىق-ساياسي وقيعالارعا قاتىستى قۇندى دەرەكتەردى قامتيتىن جادىگەرلەر العاش رەت كورسەتىلىپ وتىر. بۇل قۇجاتتار قازاقستان مەن يراننىڭ تەرەڭ تاريحي بايلانىسىن دالەلدەي تۇسەدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاق تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەرمەن بولىسكەنى ءۇشىن ماسۋد پەزەشكيانعا العىس ايتتى.
«بۇل – وتە قۇندى سىيلىق. ءبىز مىندەتتى تۇردە قازاق قاۋىمىنا بۇل كورمەنى كورسەتەمىز, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى كەڭىنەن دارىپتەيمىز. بۇرىن بىلمەگەن تاريحي دەرەكتەر بار ەكەن. قازاق حالقىنا پايدالى بولادى دەپ ويلايمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جۇك تاسىمالى ەكى ەسە ارتادى
قازاقستان – يران بيزنەس فورۋمىنا قاتىسقان قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق-يران قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ماسۋد پەزەشكيانعا العىس ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى الىس-بەرىستىڭ قارقىنى جوعارى ەكەنىن, بۇگىنگى ءىس-شارا ەكونوميكا جانە ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى بەكەمدەي تۇسەتىنىن جەتكىزدى.
«بىلتىر ساۋدا-ساتتىعىمىز 340 ملن دوللاردان اسقان بولاتىن. بيىل بۇل كورسەتكىش بىرنەشە ەسە ارتادى دەگەن بولجام بار. ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ايتارلىقتاي ۇلعايتىپ, ەڭ الدىمەن, 1 ملرد دوللارعا, سودان كەيىن ەكىنشى كەزەڭدە 2 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋگە كەلىستىك. بۇعان الەۋەتىمىز تولىق جەتەدى. وسى ورايدا تەگەران قالاسىندا قازاقستاننىڭ ساۋدا ءۇيىن اشۋ جونىندەگى باستامانىڭ ماڭىزى زور. بۇل باستاما وتاندىق ونىمدەردى يران نارىعىنا جۇيەلى تۇردە جەتكىزىپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى بايلانىسىمىز كۇشەيىپ كەلەدى. كەيىنگى 20 جىلدا يران يسلام رەسپۋبليكاسى قازاقستانعا 226 ملن دوللاردان اسا ينۆەستيتسيا سالدى. قازىر ەلىمىزدە يراننىڭ ىسكەرلىك قاۋىمداستىعى اشقان 350-دەن اسا كاسىپورىن تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇگىنگى باسقوسۋ وسىنداي كاسىپورىنداردىڭ قاتارىن كوبەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى نىعايتۋ جولىندا قازاقستان – يران ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى ايرىقشا ءرول اتقارۋعا ءتيىس. ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قولعا الىندى. ارنايى ينۆەستيتسيالىق شتاب قۇرىلدى. ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيتىن ۇلتتىق تسيفرلىق پلاتفورما قولدانىسقا ەنگىزىلىپ جاتىر. قازاقستان يرانمەن بىرلەسىپ, ءتۇرلى جوبالار ازىرلەۋگە دايىن.
مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ ىقپالداستىعىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىن سالالارعا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە كولىك-لوگيستيكا باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ وتە وزەكتى.
– قازاقستان – ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى نەگىزگى كولىك-لوگيستيكا حابىنىڭ ءبىرى. قازىر قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ 85 پايىزى ءبىزدىڭ ەلىمىز ارقىلى وتەدى. قازاقستان ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرەدى. سوندىقتان ءبىز يراندى اسا ماڭىزدى سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرامىز. وسى رەتتە پورت تەرمينالدارىن دامىتۋ, لوگيستيكانى جەتىلدىرۋ جانە ترانزيتتىك جۇك كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز. قازىردىڭ وزىندە ورتاق جوبالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. مىسالى, ەلىمىز شاحيد رادجاي پورتىندا كولىك-لوگيستيكا تەرمينالىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل نىسان قازاقستان تاۋارلارىن الەم نارىقتارىنا تىكەلەي جەتكىزۋگە جول اشادى. ءبىز اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىن يراننىڭ ءامىراباد, انزالي پورتتارىمەن بايلانىستىرۋعا مۇددەلىمىز. سونداي-اق باندار-ابباس, چاباحار پورتتارىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋعا نيەتتىمىز. قازاقستان ءۇشىن ورتالىق ازيانى پارسى شىعاناعىمەن جالعايتىن ءمۋلتيمودالدى دالىزدەردى دامىتۋ ماڭىزدى. وسى رەتتە قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولى ەرەكشە ءرول اتقارادى. بۇل باعدار ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 2030 جىلعا قاراي ەكى ەسەگە دەيىن ارتۋى مۇمكىن. ال مۇنىڭ ەكونوميكالىق اسەرى زور بولاتىنى انىق. ايماقتاعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاندانۋى جاڭا يندۋستريالىق جوبالاردى قولعا الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار سەرۆيستىك ورتالىقتار مەن ءوندىرىس الاڭدارىن اشۋعا جاعداي جاسايدى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى دامىتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
«يران – قازاقستان استىعىن ساتىپ الاتىن نەگىزگى ەلدىڭ ءبىرى. بىلتىر اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى تاۋار اينالىمى 220 ملن دوللارعا جەتتى. ال بيىلعى ون ايدىڭ ىشىندە استىق ساۋداسى 280 ملن دوللارعا جۋىقتادى. ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن كاسىپكەرلەردى قولدايمىز. قازىرگى تاڭدا بىرقاتار بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ماسەلەن, يراننىڭ «Solico Group» كومپانياسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل كومپانيا ەلىمىزدە جىلىنا 200 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن ءسۇت كومبيناتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونداي-اق بالالارعا ارنالعان تاعام ونىمدەرىن دايارلاۋ ءىسىن قولعا الماقشى. بۇعان قوسا «Kourosh Food Industry» كومپانياسى قازاقستان نارىعىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن بىلەمىز. وسى كومپانيا ەلىمىزدە وسىمدىك مايىن شىعاراتىن جانە قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتاتىن كاسىپورىندار اشقىسى كەلەدى. تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى: ءبىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا قاشاندا دايىنبىز. سوندىقتان يران كاسىپكەرلەرىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە, قازاقستاندا زاماناۋي وندىرىستەر اشۋعا شاقىرامىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كاسپيدىڭ تاعدىرى – ورتاق ماسەلە
پرەزيدەنت كاسپي تەڭىزىن جانە ونىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاپ قالۋعا باسا ءمان بەردى.
«كاسپي تەڭىزىنىڭ تاعدىرى – وتە وزەكتى ماسەلە. تەڭىز دەڭگەيىنىڭ تومەندەپ كەتۋى ايماقتىڭ ەكولوگياسى مەن ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ءبارىمىزدى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەنى شەشۋ – بەس ەلدىڭ ورتاق مىندەتى. بۇل ىسكە حالىقارالىق ۇيىمداردى جانە قارجى ينستيتۋتتارىن تارتقان ءجون. مەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ورتالىق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتىم. وسى ورايدا كاسپيدىڭ سۋىن ساقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتارالىق باعدارلاما قابىلداپ, بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. وعان قوسا قازاقستان دەلەگاتسياسى كەلەسى جىلى تەگەراندا وتەتىن VII كاسپي سامميتىنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. ەلىمىز الداعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە IV كاسپي ەكونوميكالىق فورۋمىن وتكىزۋدى ۇسىندى. اتالعان ءىس-شارالار كاسپي تەڭىزىنە قاتىستى تۇيتكىلدى جان-جاقتى قاراپ, ءتيىمدى شەشىم تابۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. يراندىق ارىپتەستەرىمىزدى وسى باستامالارعا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىرامىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاندا تسيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس ىستەلۋدە. الداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە ناعىز تسيفرلىق ەل بولامىز دەگەن ايقىن ماقساتىمىز بار. وسىعان وراي, ايماقتا ءبىرىنشى بولىپ جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىن قۇردىق. بيىل قازاقستاندا ورتالىق ازياداعى العاشقى سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. Alem.AI حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلدى. بۇدان بولەك, ءبىز الاتاۋ قالاسىن كوركەيتۋگە باسا ءمان بەرىپ وتىرمىز. مەنىڭ جارلىعىممەن الاتاۋعا دامۋ قارقىنى وزىق قالا مارتەبەسى بەرىلدى. بۇل جوبا كريپتويندۋستريانى, يننوۆاتسيانى جانە تەحنولوگيالىق بيزنەستى وركەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز وسى باعىتتا يران كومپانيالارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتامىز دەپ سەنەمىز», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان مەن يران جاڭا ىقپالداستىق كەزەڭىنە قادام باسقانىن, ەلدەرىمىز ساۋدا, ينۆەستيتسيا, لوگيستيكا جانە تەحنولوگيا سالالارىنداعى ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزىن قالاپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, بۇل فورۋم ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا ايرىقشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
فورۋمدا ءسوز سويلەگەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكيان بۇل كەزدەسۋ قوس حالىقتىڭ عاسىرلاردان تامىر تارتاتىن دوستىعىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىن دامىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام ەكەنىن ايتتى.
«ەكى ەل كاسىپكەرلەرى بىرقاتار پەرسپەكتيۆتى باعىتتا ىنتىماقتاستىق ورناتتى. اتاپ ايتقاندا, يران – قازاقستان بىرلەسكەن كەمە قاتىناسىن جولعا قويۋعا, كاسپي تەڭىزىندە كونسورتسيۋم قۇرۋعا, اقتاۋ پورتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە ارنالعان قويمالار مەن تاراتۋ ورتالىعىن اشۋعا, قازاقستاندا تاعام ونىمدەرىن جانە قاعاز قاپتامالارىن شىعاراتىن بىرلەسكەن زاۋىت اشۋعا, الماتىدا يراندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ەكسپورتتىق پاركىن جاساقتاۋعا ۋاعدالاستى. سونداي-اق مينەرالوگيا, شيكىزاتتى وڭدەۋ جانە ايماقتىق ەكسپورتتى وركەندەتۋ سالالارىندا ىقپالداستىق ورناتتىق. ءبىز يران – قازاقستان بىرلەسكەن ساۋدا كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىن, تىكەلەي اۋە رەيستەرىن دامىتۋدى, كاسىپكەرلەرگە ۆيزا رەجيمىن جەڭىلدەتۋدى, ەكى ەلدىڭ ساۋدا كورمەلەرىن تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرۋدى قولدايمىز», دەدى ماسۋد پەزەشكيان.
