سۋ تاپشىلىعى كۇشەيدى
وتىرىستا ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆ قىزىلوردا, تۇركىستان مەن جامبىل وبلىستارىندا سۋ از كەزەڭى جالعاسىپ جاتقانىن مالىمدەدى. شاردارا سۋ قويماسىنا سۋ كەلۋى 43%-عا ازايعان, ال نارىن – سىرداريا كاسكادىنداعى سۋ كولەمى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 3,8 ملرد تەكشە مەترگە كەم. كەلەر جىلعى ۆەگەتاتسياعا بولجامدى سۋ كەلۋى نەبارى 1–2 ملرد تەكشە مەتر بولىپ, 1 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن سۋ تاپشىلىعى بولۋى مۇمكىن.
«جامبىل وبلىسىنداعى سۋ قويمالارىنىڭ تولىمدىلىعى – 41% عانا. بىرقاتار وڭىردە بيىل ىلعالسۇيگىش داقىلداردى قىسقارتۋ جوسپارى ورىندالماعان. دەگەنمەن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلاتىن الاڭ 543,5 مىڭ گەكتارعا جەتىپ, جىل سايىن 150 مىڭ گەكتارعا ۇلعايىپ كەلەدى», دەدى قانات بوزىمباەۆ.
مەملەكەتتىك قولداۋ كۇشەيتىلىپ, 2026–2028 جىلدارعا 228,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە, ۇكىمەت سۋ پايدالانۋ ليميتتەرىن قاتاڭداتۋ, ىلعالسۇيگىش داقىلداردى قىسقارتۋ, سۋدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدارعا كوشۋ جانە 2026 جىلعا دەيىن سۋدىڭ «قارا نارىعىن» جويۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلدادى.
«سۋ تاپشىلىعى جاعدايىندا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك. وبلىس اكىمدەرى كەلەر جىلعى ۆەگەتاتسيالىق ماۋسىمعا دايىندىق اياسىندا كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى گيدروتەحنيكالىق نىساندار مەن يرريگاتسيالىق كانالدارعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
باستى مىندەت – سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ ۇلەسىن قىسقارتۋ ءارى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ. ءوڭىر اكىمدىكتەرى مەن ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار ەگىس القاپتارى قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا ينديكاتورلاردىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى بەكىتىلگەن ليميتتەردەن تىس سۋ بەرۋ جاعدايلارىنىڭ الدىن الادى.
«بۇل – وزەكتى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جونىندە ءتيىستى كەستە بەكىتتى, الداعى ۋاقىتتا بارلىق جۇمىس وسى كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. مىسالى, ءبىر شارۋاشىلىقتا 100 گەكتار بولۋ كەرەك دەسەك, ەرتەڭ 1 گا ارتىق ەگىلسە, وعان ءبىز ءبىر تامشى سۋ بەرمەيمىز. ەگەر ەرتەڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بەكىتكەن كورسەتكىشتەردى بۇزىپ, ديقانداردىڭ شىعىندارى بولسا, بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن دا وتەلمەيدى. بۇنى حالىققا اشىق, ءۇزىلدى-كەسىلدى ايتۋ كەرەك», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
كەلەسى جىلدىڭ شىلدەسىندە شاردارا توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالاتىنىن ايتقان ۇكىمەت باسشىسى ول قالا تۇرعىندارىن اۋىزسۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە توقتالدى.
«اتالعان ماسەلەنى مەن ءوزىمنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا ۇستاپ وتىرمىن. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى, سونداي-اق شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرى قاجەتتى سۋ كولەمىنىڭ دەر كەزىندە كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن تىعىز جۇمىس جۇرگىزۋى قاجەت», دەدى ول.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
كولىك سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى
وتىرىستا كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانباەۆ كولىك سالاسى ەكونوميكانىڭ ءوسۋ درايۆەرىنە اينالعانىن مالىمدەدى. بيىلعى 10 ايدا كولىك قىزمەتتەرىنىڭ كولەمى – 20,7%, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 18,4%-عا وسكەنىن ايتتى. ال ترانزيتتىك جۇك كولەمى 29,4 ملن تونناعا جەتىپ, ءوسىم 5% بولىپتى.
«اۆتوجولداردا جىل ىشىندە 13 مىڭ شاقىرىم قۇرىلىس پەن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ 93%-ى نورماتيۆتىك جاعدايدا. 2027 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 37 وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا سالادا تسيفرلاندىرۋ كۇشەيتىلىپ جاتىر. e-Joldar اياسىندا جولداردىڭ تسيفرلىق پاسپورتتارى جاسالىپ, جىل سايىن جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جول دياگنوستيكاسى جۇرگىزىلەدى. Smart Road Diagnostic System جول اقاۋلارىن 95% دالدىكپەن انىقتايدى. اقىلى جولدارداعى KazToll جۇيەسى ارقىلى بيۋدجەتكە 79 ملرد تەڭگە تۇسكەن. اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالى 288 ملن تونناعا جەتىپ, 1,7% وسكەن كورىنەدى. اۆتوماتتاندىرىلعان ولشەۋ ستانسالارىنىڭ ارقاسىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ مەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن ءتۇسىم 10 ەسەگە ارتقان.
تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا قارجى جانە كولىك مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, «ترانزيت» اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلىپ جاتىر. جۇيە ناۆيگاتسيالىق پلومبالار ارقىلى جۇك قوزعالىسىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قازىر ول 7 تەمىرجول ستانساسىندا جانە 11 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتىندە قولدانىلادى, سونداي-اق مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى مەن وداق ەلدەرىنىڭ جۇيەلەرىمەن بىرىكتىرىلگەن. جاڭا جۇيە بيزنەس ءۇشىن باقىلاۋدى جەڭىلدەتىپ, «جالعان ءترانزيتتىڭ» الدىن السا, مەملەكەت ءۇشىن سالىق پەن بيۋدجەت تۇسىمدەرىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. وداق اۋماعىندا تولىق ەنگىزۋ كەلەر جىلدىڭ اقپانىنا جوسپارلانعان», دەدى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكين.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى باستى كولىك تورابىنا اينالدىرۋ بويىنشا ستراتەگيالىق مىندەت قويعانى ءمالىم. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلدانىپ وتىر. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى ۇلعايتىلدى, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن تاريفتىك ساياسات ۇيلەسىمدى تۇردە جۇرگىزىلىپ, جۇكتەردى جەتكىزۋ مەرزىمدەرى قىسقارتىلدى.
«اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىن ترانزيتتىك جانە حالىقارالىق دالىزدەرگە باسىمدىق بەرە وتىرىپ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. كونتەينەرلىك تاسىمال كولەمى ءوستى. قازاقستان – قىتاي شەكاراسىندا پيلوتسىز تاسىمال مەن بىرىڭعاي ەلەكتروندىق دەكلاراتسيانى قامتيتىن «اقىلدى كەدەن» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بيىل 10 ايدا ەلىمىز ارقىلى ترانزيتتىك تاسىمال كولەمى 29 ملن توننادان اسىپ, ناقتى ءوسىم كورسەتتى. بۇعان قوسا ترانزيتتىك جۇك تاسىمالى ءۇشىن باسەكە كۇشەيىپ بارادى. وسى ورايدا كولىك لوگيستيكالىق جۇيەنىڭ قولدا بار الەۋەتىن بەلسەندى تۇردە كەڭەيتۋ قاجەت.
ء«بىرىنشى كەزەكتە حالىقارالىق كولىك دالىزدەرى مەن وتكىزۋ پۋنكتتەرىندەگى ۇدەرىستەردى جىلدام تسيفرلاندىرۋ كەرەك. جۇك جونەلتۋشىلەر ءۇشىن كولىك لوگيستيكالىق وپەراتسيالاردىڭ جەدەلدىگى, الدىن الا بولجاۋ مۇمكىندىگى مەن تسيفرلىق اشىقتىعى تاسىمال باعىتىن تاڭداۋدا نەگىزگى فاكتور سانالادى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جولداۋى اياسىندا لوگيستيكادا, ونىڭ ىشىندە Smart Cargo ەكوجۇيەسى دە بار, تولىقتاي تسيفرلىق شەشىمدەر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ول جۇك قوزعالىسىنا ونلاين-مونيتورينگ جۇرگىزۋ مەن بۇكىل باعىت بويىنشا مەملەكەتتىك ءارى جەكە تسيفرلىق پلاتفورمالاردى ينتەگراتسيالاۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
«الايدا بۇگىندە سەرۆيستەردىڭ بارلىعى بىردەي قوسىلىپ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوق. سوندىقتان كولىك مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, كەلەسى جىلدىڭ 1-ساۋىرىنە دەيىن سەرۆيستەر مەن اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ تولىق ينتەگراتسياسىن اياقتاۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
جۋىردا وتكەن كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى كولىك-تاسىمال سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن اۋەحابتاردى دامىتۋدىڭ باسىمدىعىن اتاپ ءوتتى. ۇشۋ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ, جاڭا شەتەلدىك اۋە تاسىمالداۋشىلاردى تارتۋ, ەلىمىزدىڭ اۋەجايلارى ارقىلى جۇك پەن جولاۋشىلار اعىنىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
«اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, ارنايى تەحنيكانى جاڭارتۋ ءارى جولاۋشىلار مەن اۋە كومپانيالارىنا قىزمەت كورسەتۋ سەرۆيستەرىن تسيفرلاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى وتاندىق اۋەجايلاردى باسەكەگە قابىلەتتى وڭىرلىك حابتارعا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
ناقتى ىستەر تۇجىرىمدالدى
كولىكتىك دەرەكتەر قورىنىڭ اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. قازىردىڭ وزىندە دەرەكتەردىڭ بىرىڭعاي ءماسسيۆى جاسالىپ, جۇك قوزعالىسىن باقىلاۋ مەن وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ جۇكتەمەسىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ مودۋلدەرى ىسكە اسىرىلدى. بۇل وسال تۇستاردى تەز انىقتاپ, ۋاقتىلى شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى.
«بۇعان قوسا جۇيەنىڭ قازىرگى ءمونوليتتى ارحيتەكتۋراسى ونى ينتەگراتسيالاۋ مەن يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ كەزىندە قيىندىقتار تۋعىزىپ ءجۇر. وسىعان بايلانىستى كولىك مينيسترلىگى تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە اتالعان جۇيەنى اشىق ينتەرفەيستەرى بار مودۋلدىك جانە ماسشتابتالاتىن ارحيتەكتۋراعا كوشىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بۇل رەتتە كولىك اعىندارىن بولجاۋ مەن باسقارۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزگەن ءجون. بۇدان باسقا كەلەسى ماسەلەلەردى دە شەشۋ قاجەت.
ءبىرىنشى, اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسى باستى نازاردا. اۆتوموبيل جولدارىن نورماتيۆتىك جاعدايدا كۇتىپ-ۇستاۋ ءۇشىن اۆتوجول جوبالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ تسيفرلىق مونيتورينگىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ءوڭىر اكىمدىكتەرى كەلەسى جىلعى 1-شىلدەگە دەيىن جەرگىلىكتى جولداردى تولىق پاسپورتتاۋدى اياقتاپ, اۆتوماتتاندىرىلعان ولشەۋ ستانسالارىن ورناتۋدى جەدەلدەتۋ كەرەك. ىسكە قوسىلاتىن «E جولدار» جۇيەسى جولداردىڭ جاعدايىن ەسەپكە الۋ, اقاۋلاردى تىركەۋ مەن جۇمىستاردىڭ ورىندالۋىن ونلاين رەجىمدە باقىلاۋ قۇرالى بولۋعا ءتيىس.
ەكىنشى, اۋە جولدارى ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالى سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنا كوشۋدى جەدەلدەتۋ كەرەك. بۇل دەرەكتەردى وڭدەۋ جىلدامدىعىن ارتتىرىپ, بيزنەس پەن شەتەلدىك سەرىكتەستەردىڭ تاراپىنان سەنىم مەن اشىقتىق دەڭگەيىن جوعارىلاتادى.
«كولىك مينيسترلىگىنە قارجى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, كەلەسى جىلدىڭ 1-ناۋرىزىنا دەيىن «e-Freight» اقپاراتتىق جۇيەسىمەن كەشەندى ينتەگراتسيانى اياقتاۋدى تاپسىرامىن», دەگەن ولجاس بەكتەنوۆ اتالعان شارا يمپورتتىق جانە ەكسپورتتىق دەكلاراتسيالار, سونداي-اق ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق سەرتيفيكاتتار بويىنشا دەرەكتەردىڭ اۆتوماتتى تۇردە بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى.
ءۇشىنشى, تەمىرجول سالاسىندا تۇپكىلىكتى تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋدى جالعاستىرعان ءلازىم. كولىك مينيسترلىگىنە «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىمەن جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءبىر اي مەرزىمدە شەكارالىق جانە توراپتىق ستانسالاردا جۇكتەردى وڭدەۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋ, جۇمىس كەستەلەرىنىڭ بولجامدىلىعى مەن جۇك جونەلتۋشىلەر ءۇشىن قولايلى جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار ازىرلەۋ جۇكتەلدى.
ءتورتىنشى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, جەلتوقسان ايىندا مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالادى. جاقىن ارادا 5 وتكىزۋ پۋنكتى ىسكە قوسىلادى. وسىلايشا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ سىرتقى كونتۋرىنداعى بارلىق وتكىزۋ پۋنكتتەرى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي بولىپ, جۇكتەردىڭ جىلدام ءوتۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«بۇل رەتتە ىشكى كونتۋردا كولىك مينيسترلىگى «قازاۆتوجول» كومپانياسىمەن بىرگە جۇمىس قارقىنىن جەدەلدەتىپ, وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ قۇرىلىسىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتاۋى قاجەت. بۇل ماسەلە مەنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمدا», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بەسىنشى, كولىك جولدارىنىڭ بويىنداعى سەرۆيستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيى دە ماڭىزدى ماسەلە. كولىك مينيسترلىگى «قازاۆتوجول» كومپانياسىمەن جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, حالىققا جانە جالپى تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋى قاجەت. «ول ءۇشىن جەكە ينۆەستيتسيالاردى بەلسەندى تارتۋ كەرەك», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
