جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋ باعىتى
الەمدىك ترەندتەر كورسەتكەندەي, ءبىلىم سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ جىل سايىن 30–40%-عا ءوسىپ وتىر. قازاقستان دا بۇل ۇدەرىستەن شەت قالعان جوق. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ەل مەكتەپتەرىندەگى تسيفرلىق ءبىلىم رەسۋرستارىن پايدالانۋ دەڭگەيى 68%-عا جەتكەن. بىراق اسا ماڭىزدىسى – تەحنولوگيانىڭ قارقىنى ەمەس, وسى وزگەرىستەر داۋىرىندەگى ۇستازدىڭ جاڭا ءرولى. جي ەشقاشان ادامنىڭ رۋحاني الەمىن, شاكىرت تاربيەلەۋدەگى مورالدىق جاۋاپكەرشىلىگىن الماستىرمايدى. كەرىسىنشە, تەحنولوگيا ورىستەگەن سايىن مۇعالىم تۇلعاسىنىڭ قۇندىلىعى ارتا بەرەدى.
تسيفرلىق پەداگوگيكا – وقۋ مەن وقىتۋدىڭ فيلوسوفياسىن, مازمۇنىن جانە ادىستەمەسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن, ءبىلىم الۋشىنىڭ جەكە وقۋ تراەكتورياسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە. پەداگوگ دايارلاۋدىڭ جاڭا مودەلى جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستراتەگيالىق ميسسياسى – جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى اسا اۋقىمدى جانە ماڭىزدى ماسەلە. قازىرگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەت – جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋ. بۇل مودەل بىرنەشە ستراتەگيالىق باعىتتان تۇرادى. ونىڭ العاشقىسى – پراكتيكاعا باعىتتالعان وقىتۋ. تەوريانى مەكتەپتىڭ ناقتى جاعدايىمەن ۇشتاستىرۋ, ستۋدەنتتەردىڭ پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىن كۇشەيتۋ – كاسىبي شەبەرلىكتىڭ نەگىزگى شارتى. ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇل باعىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ستۋدەنتتەر وقۋدان قول ۇزبەي قالا مەكتەپتەرىندە پەداگوگيكالىق پراكتيكادان ءوتىپ جاتىر. بۇل تاجىريبە بالالاردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن بەكىتۋگە, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولۋعا ىقپال ەتەتىنىن كورسەتىپ وتىر.
ەكىنشى ستراتەگيالىق باعىت – تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى قالىپتاستىرۋ. ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءاربىر بولاشاق مۇعالىمنىڭ «EdTech» پلاتفورمالارىن, ءاداپتيۆتى وقىتۋ جۇيەلەرىن, تسيفرلىق باعالاۋ قۇرالدارىن, جاساندى ينتەللەكتىمەن جۇمىس جۇرگىزۋدى مەڭگەرۋىن نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. سەبەبى «EdTech» – ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى بىرىكتىرەتىن تۇجىرىمداما: وقۋ ۇدەرىسىندە قولدانىلاتىن بارلىق تسيفرلىق قۇرال – ونلاين پلاتفورمالار, ءموبيلدى قوسىمشالار, ينتەراكتيۆتى ساباقتار, ءبىلىم باعدارلامالارى, تسيفرلىق وقۋلىقتار, LMS (وقۋ باسقارۋ جۇيەلەرى), جاساندى ينتەللەكت (مىسالى ChatGPT), بەينەساباقتار, پودكاستار, گەيميفيكاتسيا. باسقاشا ايتار بولساق, وقىتۋ-ۇيرەتۋدى قولداۋ ءۇشىن كومپيۋتەرلىك جابدىقتار, باعدارلامالار, ونلاين پلاتفورمالار, تسيفرلىق كونتەنتتەر جانە وقىتۋ ادىستەمەلەرى قولداناتىن تاسىلدەر جيىنتىعى. «EdTech» – تەحنيكا عانا ەمەس, سونداي-اق «وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى, وقىتۋ-باقىلاۋ, كەرى بايلانىس, باعالاۋ, مازمۇن قۇرۋ, ونلاين / ارالاس وقىتۋ, جەكە-دارا وقىتۋ» سياقتى پەداگوگيكالىق جانە باسقارۋشىلىق كومپونەنتتەردى قامتيدى. «EdTech»-ءتىڭ باستى ماقساتى – وقىتۋدى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەۋ, جەڭىلدەتۋ, قىزىقتى ەتۋ. بەينەماتەريالدار, انيماتسيالار, گەيميفيكاتسيا, ينتەراكتيۆ تاپسىرمالار – بولاشاق مۇعالىمدەردى وقىتۋ ۇدەرىسىن قىزىقتى ءارى ءتيىمدى ەتەدى. مۇنداي فورمات ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ, پانگە دەگەن ىنتاسىن كۇشەيتەدى.
زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت – بولاشاق پەداگوگتىڭ كاسىبي ءوسۋىنىڭ كورسەتكىشى
پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەگى «EdTech» تەحنولوگيالارىنىڭ ماڭىزى مەن مۇمكىندىگى مول. اتاپ ايتقاندا, وقۋ-باسقارۋ جۇيەلەرى – LMS پلاتفورمالارى ساباق جوسپارلارىن ازىرلەۋ, تاپسىرما بەرۋ, تەستىلەۋ جۇرگىزۋ جانە ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق ۇلگەرىمىن باقىلاۋ ۇدەرىسىن تولىق تسيفرلاندىرادى. ءبىر پلاتفورمادا وقۋ ماتەريالدارىنىڭ جۇيەلەنۋى وقىتۋشىلار ءۇشىن دە, ستۋدەنتتەر ءۇشىن دە وقۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا جاعداي جاسايدى.
«EdTech» تەحنولوگيالارىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن اۆتوماتتى تالداپ, ءار ستۋدەنتكە جەكە وقۋ تراەكتورياسىن ۇسىنا الادى. بۇل بولاشاق پەداگوگتەردىڭ قابىلەتى مەن وقۋ قارقىنىنا سايكەس ماتەريال الۋعا, ءوز تەمپىمەن مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تسيفرلىق باعالاۋ قۇرالدارى ستۋدەنتتەردىڭ ناتيجەلەرىن, قاتىسۋىن, تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ديناميكاسىن ناقتى دەرەكتەر ارقىلى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە بۇل ۇدەرىستەر «Platonus» جۇيەسى ارقىلى باسقارىلىپ, جۇرگىزىلەدى. وسى تۇرعىدا ايتا كەتۋ كەرەك, اناليتيكالىق ەسەپتەر وقۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋگە جانە وقىتۋشىنىڭ كاسىبي شەشىمدەرىن دالەلدى ەتۋگە كوپ كومەكتەسەدى.
دەمەك, «EdTech» تەحنولوگيالارى – بۇگىنگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىن قۋاتتى قۇرال. تسيفرلاندىرىلعان وقۋ ۇدەرىسى وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتىن كۇشەيتىپ, زامان تالابىنا ساي جاڭارتىلعان ءبىلىم ورتاسىن قالىپتاستىرادى. زاماناۋي ادىستەمەلەردى قولدانۋعا جول اشقان بۇل تەحنولوگيالار وقىتۋشىلارعا ساباق بەرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەركىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ءبىلىم ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن مونيتورينگ جۇيەسى ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم الۋ بارىسىن ناقتى باعالاپ, وقۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا جاعداي جاسايدى. سونداي-اق «EdTech» قۇرالدارىن مەڭگەرگەن بولاشاق مۇعالىمدەر ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى قوسا مەڭگەرەدى. ناتيجەسىندە, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن قارۋلانعان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ساپالى ءبىلىم ۇسىنا الادى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك سەمينارلار, ارنايى كۋرستار, ءدارىس ساباقتار ۇيىمداستىرىلىپ, تسيفرلىق تەحنولوگيانى, جاساندى ينتەللەكتىنى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ بويىنشا ءبىلىم باعدارلامالارىنا ارنايى پاندەر ەنگىزىلىپ, تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى CAREC ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق گرانتتىق بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى. بۇل جەتىستىك ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن ايقىنداپ قانا قويماي, حالىقارالىق سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىپ, ينكليۋزيۆتى جانە تسيفرلىق ءبىلىمدى دامىتۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالاندى.
وسى جەڭىستىڭ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ورتالىق ازيا وڭىرلىك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ينستيتۋتىمەن
(واوەىي, CAREC) بىرلەسە وتىرىپ, «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ: واوەىي ءوڭىرى ءۇشىن ماسشتابتالاتىن مودەل» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. حالىقارالىق جيىن بارىسىندا شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيا مەن ينكليۋزيۆتى ءبىلىمدى دامىتۋ باعىتىنداعى باستامالارىن جوعارى باعالاپ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باعدارلامالاۋ ۇدەرىسىن, پەداگوگيكالىق ادىستەمەلەردى جاڭعىرتۋداعى رولىنە ەرەكشە توقتالدى. سونداي-اق جي تەحنولوگياسىن ءبىلىم جۇيەسىنە ەنگىزۋدىڭ بولاشاعى, ايماقتىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ تەتىكتەرى جانە جاڭا زەرتتەۋ باعىتتارى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل ءىس-شارا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ۇشتاستىرۋ ارقىلى واوەىي وڭىرىندە ساپالى بىلىمگە تەڭ قولجەتىمدىلىك قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى باستاما بولدى. ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇنداي حالىقارالىق جوباعا جەتەكشىلىك ەتۋى – ونىڭ ايماقتىق ءارى جاھاندىق ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى يننوۆاتسيالىق كوشباسشى رەتىندەگى مارتەبەسىن ايقىن كورسەتەدى. عىلىمي جيىنعا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى توراعاسى م.ا. گۇلجان جاراسوۆا, CAREC ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتتى ارتتىرۋ جونىندەگى مامانى ستيۆەن حاو ليۋ, اقش-تاعى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت پروفەسسورى, «LiveTech.AI» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى يۋنەس بەنسۋدا مۋرري, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ Smart جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنىڭ (ISSAI) باس ديرەكتورى حۋسەين اتاكان ۆارول جانە جي مەن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم سالاسىنداعى وزگە دە حالىقارالىق ساراپشىلار قاتىستى.
ۋنيۆەرسيتەتتە قازىرگى تاڭدا ينكليۋزيۆتى ءبىلىمنىڭ جاڭا مودەلىنە سايكەس جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلامالارى ازىرلەنىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلىپ جاتىر. بارلىق ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ء«بىلىم ۇدەرىسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ» ءپانى وقۋ جوسپارىنا ەنگىزىلدى. سونىمەن بىرگە جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگيالار باعىتى بويىنشا 3 مەملەكەتتىك گرانتتىق عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
اتالعان حالىقارالىق باسقوسۋ – ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى توعىستىرىپ, بولاشاققا باعدارلانعان جاڭا يدەيالار مەن شەشىمدەر قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزدى قادام. اقش, ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن ساراپشىلاردىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە ازىرلەنگەن ينكليۋزيۆتى بىلىمگە جي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدىڭ ايماقتىق جول كارتاسى بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىن جاڭعىرتۋعا سەرپىن بەرمەك.
جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ ءبىرى – زەرتتەۋشىلىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ. بۇگىنگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت – زامان تالابىنا سايكەس شىعارماشىل, عىلىمي ويلاۋى قالىپتاسقان كاسىبي مامان دايارلاۋ. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا زەرتتەۋشىلىك مادەنيەتكە باسىمدىق بەرۋ – بولاشاق مۇعالىمنىڭ كاسىبي دامۋى مەن ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى. زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت – بولاشاق پەداگوگتىڭ كاسىبي ءوسۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى, ونىڭ پەداگوگيكالىق قۇبىلىستارعا عىلىمي تۇرعىدا تالداۋ جاساي بىلۋىمەن, دالەلدى شەشىم قابىلداۋىمەن جانە وقىتۋ ۇدەرىسىن ۇنەمى جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىمەن انىقتالادى. پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر وسى مادەنيەتتى دامىتۋ ماقساتىندا ستۋدەنتتەردى عىلىمي ىزدەنىسكە جۇيەلى تۇردە تارتىپ, ولاردى زەرتتەۋشىلىك داعدىلارمەن قارۋلاندىرادى.
بىرىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىن وقۋ ۇدەرىسىنە ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي ويلاۋىن قالىپتاستىرادى. عىلىمي جوبالارعا, شاعىن زەرتحانالىق جۇمىستارعا, پەداگوگيكالىق ەكسپەريمەنتتەرگە قاتىسۋ بولاشاق مۇعالىمنىڭ زەرتتەۋشىلىك قابىلەتىن ەرتە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, عىلىمي سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار, دەباتتار مەن اۆتورلىق جوبالار ستۋدەنتتەردىڭ ءوز يدەيالارىن پىكىرتالاس الاڭىندا قورعاۋىنا جاعداي جاسايدى. بۇل ولاردىڭ دالەلدى سويلەۋ, تالداۋ, سالىستىرۋ, گيپوتەزا قۇرۋ, زەرتتەۋ ادىستەرىن مەڭگەرۋ سياقتى اكادەميالىق داعدىسىن شىڭدايدى. ۇشىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى عىلىمي ورتالىقتار, زەرتحانالار, ينكۋباتسيالىق زەرتتەۋ جوبالارى ستۋدەنتتەردىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋىنا قولداۋ كورسەتەدى. مۇنداي ورتالار بولاشاق مۇعالىمنىڭ پەداگوگيكالىق جاڭالىقتاردى ساراپتاپ, پراكتيكادا سىناپ كورۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. تورتىنشىدەن, زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت پەداگوگتىڭ كاسىبي رەفلەكسياسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. عىلىمي تاسىلگە سۇيەنگەن مۇعالىم وقۋ ۇدەرىسىن سىني تۇرعىدا تالداپ, ءوزىنىڭ پەداگوگيكالىق شەشىمدەرىن نەگىزدەي الادى, ادىستەمەسىن دالەلدەرگە سۇيەنە وتىرىپ جاڭارتادى. وسىنىڭ بارلىعى جاڭا بۋىن پەداگوگتىڭ – ىزدەنىمپاز, جاڭاشىل, دەرەكتەرگە سۇيەنەتىن, كاسىبي تۇرعىدان زەرتتەۋشى مۇعالىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى.
ۇلتتىق قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن جاڭا فورمۋلا
جاڭا فورماتتاعى مۇعالىمدى دايارلاۋداعى ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىتتىڭ ءبىرى – قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ. ۇلتتىق, مادەني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ءبىلىم مازمۇنىنا ەنگىزۋ – بولاشاق پەداگوگتىڭ تۇلعالىق جانە كاسىبي بەينەسىنىڭ ىرگەتاسى. مۇعالىم وسكەلەڭ ۇرپاقتى دۇرىس باعىتتاي الۋى ءۇشىن قۇندىلىقتىق باعدارى ايقىن, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭ تۇسىنەتىن جانە رۋحاني-مادەني تۇرعىدان كەمەلدەنگەن تۇلعا بولۋعا ءتيىس. قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بولاشاق مۇعالىمنىڭ جەكە دۇنيەتانىمىن, ەتيكالىق ۇستانىمىن, كاسىبي مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان ۇزاقمەرزىمدى ۇدەرىس. بۇل – ۇلتتىق رۋحاني مۇرالاردى وقۋ باعدارلامالارىنا كىرىكتىرۋدى, مادەني كوپتۇرلىلىكتى قابىلداۋدى, تولەرانتتىلىق, جاۋاپكەرشىلىك, ەلجاندىلىق سەكىلدى بازالىق ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى دامىتۋعا جاعداي جاساۋدى, وقىتۋدىڭ مازمۇنى مەن ادىستەمەسىن تۇلعاعا باعىتتالعان, گۋمانيستىك كوزقاراسپەن قايتا قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.
قازىرگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ – وقۋ مازمۇنىن بايىتۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جاڭا فورماتتاعى مۇعالىمنىڭ كاسىبي كەلبەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جۇيەلى مودەلى. بۇل مودەلدە ستۋدەنتتىڭ اكادەميالىق دايىندىعى مەن پەداگوگيكالىق قۇزىرەتتىلىگى رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋمەن ۇيلەسىپ, ءبىرتۇتاس كاسىبي-پەداگوگيكالىق مادەنيەت رەتىندە قاراستىرىلادى. وسىلايشا, قۇندىلىقتىق باعدارلاردى نىعايتۋ – بولاشاق مۇعالىمنىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋدىڭ, ءبىلىم ساپاسىن جاڭعىرتۋدىڭ جانە وقۋ ۇدەرىسىن ادامعا قىزمەت ەتەتىن گۋمانيستىك باعىتقا كەلتىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە ايقىندالادى. جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم ءبىلىم بەرۋشى عانا ەمەس, ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى تاراتۋشى, قوعامدى دامىتۋشى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسادى.
ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن ۇلتتىق قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن پەداگوگيكا – رۋحاني-مادەني ءبىلىمنىڭ جاڭا فورمۋلاسى. جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە تەحنولوگيالار پەداگوگتىڭ قولىنداعى قۇرال بولسا, قۇندىلىقتار – ونىڭ ادامي باعدارىن ايقىندايتىن كومپاس. ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن پەداگوگيكا – بۇگىنگى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ وزەگى. UNESCO-نىڭ «Education for Sustainable Development» باعدارلاماسى ءبىلىم مازمۇنى ۇلتتىق مادەنيەتكە سۇيەنگەندە عانا تۇراقتى بولاتىنىن ايتادى. قازاقستان جاعدايىندا بۇل – اباي مۇراسى, ى.التىنسارين پەداگوگيكاسى, شوقاننىڭ دۇنيەتانىمى, عاسىرلار بويى جيناقتالعان حالىقتىق تاربيە ۇلگىسى. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى تسيفرلىق فورماتتا جەتكىزۋ مىندەتى مىنانداي باعىتتاردى قامتيدى:ەتنوپەداگوگيكالىق پلاتفورمالار, ۇلتتىق مۇراعا ارنالعان تسيفرلىق كىتاپحانا, مۋلتيمەديالىق وقۋلىقتار, رۋحاني-ادامگەرشىلىك مودۋلدەر. ۇلتتىق تاربيە – جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ادامي قاسيەتتى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى.
بۇل جاڭا مودەل قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ گۋمانيستىك تابيعاتىن وقۋ مازمۇنىنا ەنگىزۋدى, ءتىل, تاريح, مادەني مۇرا نەگىزىندە تۇلعا قالىپتاستىرۋدى, «ادامدىق, ىزگىلىك, كىسىلىك» قاعيدالارىن وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنىڭ نەگىزىنە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا سۇيەنگەن پەداگوگ – ۇلتتىق بولمىستى ساقتايتىن رۋحاني ەلشى. بۇل تۇرعىدا ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى ۋنيۆەرسيتەت ميسسياسىنىڭ مازمۇنىن قۇرايدى.
تسيفرلىق بولاشاقتى جارقىن ەتەتىن – ۇستازدىڭ پاراساتى
بۇگىنگى مۇعالىمگە قويىلاتىن تالاپ كۇن سايىن وزگەرىپ جاتىر. ول – تسيفرلىق ورتادا ەركىن ارەكەت ەتەتىن, زەرتتەۋشىلىك مادەنيەتى قالىپتاسقان, قۇندىلىقتىق باعدارلارى بەرىك, وقۋشى پسيحولوگياسىن تەرەڭ تۇسىنەتىن, جاساندى ينتەللەكتىمەن بىرگە جۇمىس ىستەي الاتىن امبەباپ تۇلعا. وسى كۇردەلى ميسسيانى ورىنداۋ – پەداگوگتەر دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باستى جاۋاپكەرشىلىگى. ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم بەرەتىن عانا ورتا ەمەس, ەلدىڭ پەداگوگيكالىق بولاشاعىن قالىپتاستىراتىن ستراتەگيالىق ينستيتۋت. سوندىقتان ءبىلىم مازمۇنىن تۇراقتى جاڭارتىپ, ەڭبەك نارىعىنا سايكەس كادر دايارلاۋ, يننوۆاتسيالىق پەداگوگيكالىق زەرتتەۋلەردى جۇيەلى قولداۋ جانە بولاشاق مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي, رۋحاني جانە تسيفرلىق الەمىن ۇيلەسىمدى دامىتۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ دامۋ ۆەكتورى – تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت. الايدا سول تسيفرلىق بولاشاقتى شىنايى مانىمەن جارقىن ەتەتىن – ۇستازدىڭ جۇرەگى, پاراساتى جانە كاسىبي شەبەرلىگى. تەحنولوگيا قانشالىقتى دامىسا دا, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن, جاڭالىققا اشىق, ءبىلىم بەرۋ ميسسياسىن تەرەڭ تۇسىنەتىن مۇعالىمنىڭ ءرولى ەشقاشان تومەندەمەيدى. ويتكەنى جاساندى ينتەللەكت اقپاراتتى وڭدەپ, تالداپ, مودەلدەي العانىمەن, بالا جۇرەگىنە جول تاۋىپ, وعان سەنىم مەن شابىت دارىتاتىن – ادامدىق جۇرەگى بار ۇستاز. ەندەشە, ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ميسسيامىز – جاڭا ءداۋىردىڭ وزىق ويلى, پاراساتتى, كاسىبي ۇستازىن, ياعني جاڭا مۇعالىمىن تاربيەلەۋ. وسى باعىتتا ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى اۋقىمدى ءىس-شارا جوسپارلاپ وتىر.
تسيفرلىق پەداگوگيكا بويىنشا ۇلتتىق باعدارلاما قۇرىلىپ, «AI Literacy for Teachers» بازالىق ستاندارت رەتىندە ەنگىزىلۋگە ءتيىس. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل – مۇعالىمدەردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ءتۇسىنۋ, پايدالانۋ, باعالاۋ جانە قاۋىپسىز قولدانۋ قابىلەتتەرىنىڭ جيىنتىعى. ياعني «AI Literacy for Teachers» – مۇعالىمنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ءتۇسىنۋى (نەيرون جەلىلەرى, ماشينالىق وقىتۋ, جي-ءدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن شەكتەۋلەرى). سونىمەن قاتار وقۋ ۇدەرىسىندە جي قۇرالدارىن ءتيىمدى قولدانا ءبىلۋى. بۇل – اۆتوماتتى تەكسەرۋ جۇيەلەرى, «ChatGPT», «Copilot», «Khanmigo» سەكىلدى اسسيستەنتتەر, تسيفرلىق باعالاۋ جۇيەلەرى, كونتەنت گەنەراتسيالاۋ قۇرالدارى.
جي كومەگىمەن وقىتۋدى, باعالاۋدى, ماتەريال ازىرلەۋدى وڭتايلاندىرۋى دەگەنىمىز – ساباق جوسپارىن قۇرۋ, تاپسىرمالار دايىنداۋ, وقۋ اناليتيكاسىن پايدالانۋ, جەكە ءبىلىم تراەكتورياسىن قالىپتاستىرۋ. وقۋشىلارعا جي-ءدى قاۋىپسىز ءارى ەتيكالىق قولدانۋدى ۇيرەتە الۋى – اكادەميالىق ادالدىق, اۆتورلىق قۇقىق, دەربەس دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگى, جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى. جي-ءدى سىن تۇرعىسىنان ءتۇسىنۋى – جي مۇمكىن ەمەس جانە قاتە جاسايتىن تۇستارىن ءبىلۋ, مودەلدەردەگى الگوريتمدىك وشپەندىلىك (bias), ناتيجەلەردى باعالاۋ, تەكسەرۋ. تۇيىندەي ايتقاندا, «AI Literacy for Teachers» – مۇعالىمدەردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ءتۇسىنىپ, ونى ساباقتا ءتيىمدى, جاۋاپتى جانە شىعارماشىلىقپەن قولدانا الۋ قابىلەتى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتتە تسيفرلىق زەرتحانالار اشۋ كوزدەلىپ وتىر.
الەمنىڭ 38 دامىعان جانە دامۋشى ەلدەرى كىرەتىن حالىقارالىق «ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ» (OECD) ءبىلىم جانە مۇعالىمدەر دايارلاۋ تۋرالى 2025 جىلى شىعارعان حالىقارالىق ساراپشىلار دايىنداعان اناليتيكالىق زەرتتەۋى دە بۇل ويىمىزدى قۋاتتايدى. بۇل – بولاشاقتا مۇعالىمگە قانداي داعدىلار كەرەك, ءبىلىم جۇيەسى قالاي وزگەرۋگە ءتيىس, تسيفرلىق داۋىردەگى پەداگوگ بەينەسى قانداي بولماق دەگەن سياقتى ماسەلەلەردى تالداعان رەسمي قۇجات. سەبەبى الەم ەلدەرىنىڭ ءبىلىم جۇيەسى ءدال وسى OECD زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنەدى. ۋنيۆەرسيتەت تە وقۋ باعدارلامالارىن رەفورمالاۋدا وسى ۇيىمنىڭ ۇسىنىستارىن باسشىلىققا الادى. OECD-ءدىڭ 2025 جىلعى TALIS زەرتتەۋىندە قازاقستان مۇعالىمدەرىنىڭ 51%-ى بىلىمدە تسيفرلىق قۇرالداردى كۇندەلىكتى قولداناتىنى, 39%-ى جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن تەحنولوگيالاردى مەڭگەرە باستاعانى كورسەتىلگەن. بۇل – مۇعالىم تسيفرلىق رەسۋرستى الماستىرۋشى ەمەس, ونى ءتيىمدى قولدانۋشىعا اينالعانىن بىلدىرەدى. جي – ۇستازدى تولىقتىراتىن قۇرال عانا.
وسىدان كەلىپ مۇعالىمنىڭ جاڭا ميسسياسى شىعادى, ول – دەرەك تالداۋشى, تسيفرلىق كەڭىستىكتى باعدارلاۋشى, ادامي قۇندىلىقتاردى جەتكىزۋشى تالىمگەر, وقۋشىنىڭ تۇلعالىق ءوسۋىن باعىتتاۋشى مەنتور.
الىبەك نۇرتاەۆ,
ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور مىندەتىن اتقارۋشى
