تەڭگە باعامى قانشالىقتى تۇراقتى؟

ەلدىڭ ۆاليۋتا نارىعى قازىر وتە سەزىمتال. كەز كەلگەن بولماشى فاك­­تورلاردىڭ ءوزى, ءتىپتى ساتىپ الۋشىلار مەن ساتۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيى دە باعاعا اسەر ەتىپ جاتىر. سون­­دىق­تان ينفلياتسيا دەڭگەيىن ۇس­تاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك نا­رىق­تى باسى ارتىق اقشادان تازار­تا باس­تادى. بۇگىندە نارىق اينا­لىم­دا جۇرگەن 4 ترلن تەڭگەدەن تازاردى.

ساراپشىلار باعا ساياساتىنا بايلانىستى احۋال قالىپتى بولاتىنىن ايتىپ وتىر. كەيبىر باسىلىمدار مۇنى ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى قاتاڭداتىلعان ساياساتىمەن بايلانىستىرادى.

KASE بيرجاسىندا ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى دا جوعارىلاپ, سەسسيانى ءبىر دوللار ءۇشىن 507,25 تەڭگە بەلگىسىمەن اياقتادى (4,8 تەڭگە نىعايدى). كەيىنگى اپتادا دوللار – 2,47%, ءبىر ايدا – 3,71%, ال ءۇش ايدا - 6,3%-عا ارزاندادى.

ساراپشىلار قاراشا ايىن­دا بيرجاداعى ساۋدا-ساتتىق «دول­لاردىڭ تۇراقتى ۇسىنىسى» بەل­گىسىمەن وتكەنىن ايتادى. ساۋدا-ساتتىق كولەمى دە 400 ملن دوللاردان استى. بۇل تەڭگەگە قۋات­تى قولداۋ بولدى.

ۇلتتىق بانك مۇنى ەكى فاكتور­دىڭ ۇيلەسىمىمەن تۇسىندىرەدى: ونىڭ ءبىرى ىشكى نارىقتاعى بەلسەندىلىك­تىڭ ارتۋى بوسلا, ەكىنشىسى – بازا­لىق مولشەرلەمەنىڭ 18 پايىزعا دەيىن كوتەرىلۋىنە بايلانىستى ءىرى پورتفەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىنى.

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلۋى تەڭگەنى شەتەلدىك ينۆەستور­لار ءۇشىن تارتىمدى ەتكەن. «لوندونداعى, نيۋ-يوركتەگى, ابۋ-دابي­دەگى ينۆەستيتسيالىق قورلار دول­لار­دى تەڭگەگە اينالدىرادى, ءبىزدىڭ وبليگاتسيالارىمىزدى ساتىپ الادى. بۇل نارىقتاعى دوللار ۇسىنىسىن ارتتىرادى», دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسى. ونىڭ اقپاراتىنشا, پورتفەلدەر كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى, بۇل نارىققا قوسىمشا دوللار بەرىپ, تەڭگە باعامىن كۇشەيتتى. مىسالى, قازان ايىنىڭ اياعىندا ايىرباس­تاۋ پۋنكتتەرى جوعارى باعام­دى كور­­سەتسە, قاراشانىڭ اياعىندا ۆاليۋ­تا نارىعىنداعى جاعداي ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ پايداسىنا قاراي وزگەردى. وسىلايشا, تەڭگەنىڭ دوللار­عا باعامى نىعايا ءتۇستى جانە 2 جەل­توق­سانداعى ساۋدا-ساتتىقتان كەيىن 507,96 تەڭگە بەلگىسىنە جەتتى. قاراشادا ءوسىم 3,3%-عا جەتتى. بۇل – جىل باسىنان بەرگى ەڭ جوعارعى ءوسىم.

قارجى ساراپشىسى ەرلان يبراگيمنىڭ ايتۋىنشا, جوعارى بازالىق مولشەرلەمە تەك قانا دامىعان نارىقتا ناتيجەسىن بەرەتىنىن ايتادى. ال بىزدەگى قازىرگى جاعداي قىسقا مەرزىمدى سيپاتقا يە. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلت­تىق بانكتىڭ قولىندا تەڭگە باعا­مىن ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ۇستاپ تۇراتىن رەسۋرس بار. بىراق كەيبىر جاعداي بۇعان ساقتىقپەن قاراۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ جاتىر. ءبىز مۇنى 2014 جىلعى دەۆالۆاتسيا­نىڭ الدىنداعى احۋال كەزىندە باي­قاپ قالدىق. سول كەزدە ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامىن ۇستاپ تۇرىپ, كەنەتتەن قۇنسىزداندىرا سالدى دا, سونىڭ سالدارىنان ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇرت قۇلدىرادى.

«وكىنىشكە قاراي, مەنىڭ تەڭگە باعامىنا قاتىستى بولجامىم ءپوزيتيۆتى ەمەس. مەن مۇنى كوپشىلىككە قولجەتىمدى دەرەكتەرگە, ماكرو جانە ميكروەكونوميكا مەن باسقا دا كوپتەگەن قارجىلىق جاعدايعا نەگىزدەي وتىرىپ ايتىپ وتىرمىن», دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, تەڭگەنىڭ قازىرگى نىعايۋى – ۋاقىت­شا قۇبىلىس. وعان اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ۆاليۋتا ساتۋى, سالىق كەزەڭى, ۇلتتىق بانكتىڭ جوعارى مولشەرلەمەسى, تاعى باسقا دا جاعدايلاردى اتاپ وتۋگە بولادى. «ازىرشە ەكونوميكانى قۋاتتى دامىتادى دەگەن فاكتورلاردى كورىپ تۇرعان جوقپىن. يمپورت ەكسپورتقا قاراعاندا جىلدام ءوسىپ جاتىر. شيكىزات نارىعى دا قۇبىلمالى. مۇناي سەكتورىنان باسقا ينۆەستيتسيالار­دىڭ باعى­تىندا وزگەرىس تە جوق», دەيدى ول.

ە.يبراگيمنڭ سوزىنشە, ۆاليۋتا باعامىن بولجاۋ قازىر مۇمكىن ەمەس. «تەڭگەنىڭ بۇگىنگى جاع­دايى – قۇرىلىمدىق وزگەرىس­ ءۇشىن ۋاقىت ۇتۋعا مۇمكىن­دىك. مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الساق, باعام قايتادان ەكونومي­كانىڭ وسال تۇستارىنىڭ اينالاسىندا قالادى. ەگەر قازىرگى كەزەڭ رەفورمالاردىڭ باستاپقى نۇكتەسىنە اينالسا, وندا تەڭگە سىرتقى كۇيزەلىستەردىڭ قىسپا­عىنان ەشكىمنىڭ دەمەۋىنسىز-اق ءوزى شىعادى», دەيدى ساراپشى.

الماتى