سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ۇزدىك كاسىپكەرلەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن ماراپات
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىنىڭ باسىندا بۇل كۇننىڭ ەلىمىزدىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى كۇن ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ءداستۇرلى بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى.
– وسى جەردەگى ءار كاسىپكەردىڭ جەتىستىگى – ەل مەرەيىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سىزدەر ساپالى ءونىم ءوندىرىپ, ەكونوميكانى دامىتۋعا جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا زور ۇلەس قوسىپ كەلەسىزدەر. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنىپ, قايىرىمدىلىق ىستەرگە بەلسەنە اتسالىسىپ جۇرسىزدەر. بۇل – ءوز كاسىبىنە ادال, ىسكەر جانە ناعىز وتانشىل ازاماتتارعا ءتان اسىل قاسيەت دەپ سانايمىن. مەملەكەت سىزدەرگە ءاردايىم قولداۋ كورسەتۋگە دايىن. بيىلدان باستاپ 29 قازان «قازاقستان كاسىپكەرلەرى كۇنى» بولىپ رەسمي تۇردە بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار مەن جوعارى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ, قايىرىمدىلىق ىستەرگە مول ۇلەس قوسقانى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ۇزدىك كاسىپكەرلەرىنە بەرىلەتىن ارنايى ماراپات – «مەيىرىم» وردەنىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. كەلەسى جىلدان باستاپ زالدا وتىرعان بىرقاتار كاسىپكەر وسى مارتەبەلى وردەنمەن ماراپاتتالادى. بۇل ەلىمىزدەگى بارشا بيزنەس وكىلدەرىنە دەگەن ايرىقشا قۇرمەتتىڭ بەلگىسى بولماق, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, باسەكەگە قابىلەتتى بيزنەس – كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ تىرەگى. بيىل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 6 پايىزدان اسادى دەپ بولجانۋدا. بۇل – كەيىنگى ون جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى العاش رەت 300 ملرد دوللاردان اسپاق.
– قازىر ءبىز ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرىپ جاتىرمىز. سوندىقتان ۇكىمەت دايىن ءونىم ەكسپورتىن ارتتىرۋ ىسىمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسۋى قاجەت. بۇگىندە بۇل سالادا ءبىراز جەتىستىكتەرىمىز بار. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى قوسىمشا قۇن كولەمى بەس جىلدا 25 پايىزدان استام ءوستى. بۇل – تاۋ-كەن سالاسىنان ەداۋىر جوعارى كورسەتكىش. كەيىنگى جىلدارى نەگىزگى كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا 70 پايىزعا كوبەيدى. ناقتى سەكتورداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 40 پايىزعا ارتتى. شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمى 2 ەسەگە جۋىق ۇلعايدى. تاۋارىن شەتەلگە وتكىزەتىن كاسىپورىندار سانى 3 ەسە كوبەيدى. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ونىمدەرىمىز 140 مەملەكەتكە شىعارىلادى. قازاقستان تاۋارلارى الەمدىك نارىقتان ءوز ورنىن الىپ جاتىر دەپ كۇمانسىز ايتۋعا بولادى. وسى ورايدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەنى ءسوزسىز, – دەدى پرەزيدەنت.
جالپى, ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋ قارقىنى – بەلسەندى, بۇگىندە ولاردىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 40 پايىزعا جەتتى. بەس جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 1,5 ەسە ارتتى, ال شىعارىلاتىن ءونىم كولەمى 2,5 ەسە كوبەيدى. ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ياعني 4,5 ملن ادام بيزنەس سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى.
– مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىن, نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبارى دە – مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا. ۇكىمەت كاسىپكەرلىكتى جانداندىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس ىستەپ جاتىر, كەدەرگىلەردى جويۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قولدانۋدا. دەگەنمەن ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان وزەكتى ماسەلەلەر مەن تۇيتكىلدەر از ەمەس, ونى ءبىز اشىق تۇردە مويىندايمىز. ەڭ الدىمەن, قوسىلعان قۇنى جوعارى ساپالى ءونىم وندىرەتىن شاعىن بيزنەسكە بارىنشا جاعداي جاسالۋى قاجەت. مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ ءوز ىستەرىن كەڭەيتىپ, جاڭا دەڭگەيگە شىعۋىنا سەرپىن بەرگەن ءجون. مۇنى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ساياساتىنىڭ ماڭىزدى شارتى دەپ ايتساق, ارتىق بولمايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مودەلى
وسى تۇستا پرەزيدەنت باسا نازار اۋدارۋ قاجەت بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەنى اتاپ شىقتى. بىرىنشىدەن, ۇكىمەت جۇرگىزىپ وتىرعان ەكونوميكالىق ساياسات اياسىندا ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ جانە تومەندەتۋ, ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىس تابۋىنا جاعداي جاساۋ وتە وزەكتى مىندەت سانالادى.
– وسى باعىتتا تاياۋدا ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن قابىلدادى. مەن بۇل جايىندا اۋىل اكىمدەرىنىڭ ديالوگ-پلاتفورماسىندا ايتقان ەدىم. اتالعان باعدارلامانى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق سالالىق ورگاندار مەن اكىمدىكتەر جۇمىلا جۇمىس ىستەۋى قاجەت ەكەنىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى. كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىق, تاريف جانە رەتتەۋ ساياساتىنىڭ ايقىن ءارى ادىلەتتى بولعانى ەرەكشە ماڭىزدى. جاڭا سالىق كودەكسى مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مودەلىن جاڭعىرتادى. كاسىپكەرلىكتىڭ ورنىقتى دامۋى ءوزارا مىندەتتەردى ورىنداۋعا نەگىزدەلەتىنىن تۇسىنگەنىمىز ءجون. وسى ورايدا مەملەكەت قولايلى ىسكەرلىك ورتا قالىپتاستىرادى. ال بيزنەس سالىقتان جالتارمايدى. بۇل دامىعان, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارلىعىنا ءتان. سوعان قاراماستان ماعان بيزنەس تاراپىنان جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى وتىنىشتەر ءتۇسىپ جاتىر. وتىنىشتەردىڭ مازمۇنى بارشاعا ءمالىم, ولار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ جاتىر. ۇكىمەت ولاردى مۇقيات سارالاپ, اقىلعا قونىمدى شەشىم تابادى دەپ ويلايمىن. انىعىن ايتقاندا, باسقا جول جوق. بۇل – مەملەكەتتىك اۋقىمداعى مىندەت.
سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋگە باسا ءمان بەرۋ قاجەت. اتالعان ماسەلەنى تسيفرلىق قۇرالدار ارقىلى شەشۋ كاسىپكەرلەردى الاڭداتىپ وتىرعان كوپتەگەن تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەلەسى جىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر رەەسترى مەن تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگى ەنگىزىلەتىنىن دە ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. جاڭادان ىسكە قوسىلاتىن بۇل تەتىكتەر كەيبىر كاسىپورىنداردىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بايقاۋلارىندا نەگىزسىز ارتىقشىلىققا يە بولۋ ماسەلەسىن رەتتەۋگە ىقپال ەتۋى كەرەك. ۇكىمەت «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرگە وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بيزنەس-قوعامداستىققا زيانى تيمەيتىن جاڭا نورمالار ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتكەنى ءجون, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت توقتالعان ەكىنشى ماسەلە مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ قارىم-قاتىناسىن وزگەرتۋگە قاتىستى بولدى. بۇل ىستە جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن ءتيىمدى قولدانعان ءجون ەكەنى ايتىلدى. جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنىڭ قارقىندى دامۋى الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىنە اكەپ سوعادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت 2030 جىلعا قاراي الەمدىك ىشكى جالپى ونىمگە 17 ترلن دوللاردان 26 ترلن دوللارعا دەيىن پايدا اكەلىپ, 78 ملن جۇمىس ورنىن اشا الادى. ال قازاقستان جاعدايىندا تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ ىشكى جالپى ونىمگە 14 ملرد دوللاردان 20 ملرد دوللارعا دەيىن كىرىس اكەلۋى مۇمكىن. مۇنداي بولجام بار. ونىڭ قانشالىقتى دۇرىس ەكەنىن ۋاقىت كورسەتەدى.
– مەن بيىلعى جولداۋىمدا وسى ماسەلەگە ايرىقشا توقتالدىم. ەڭ الدىمەن, كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن ىڭعايلى تسيفرلىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت. قازىر «ەgovBusiness» پلاتفورماسى جۇمىس ىستەپ تۇر. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسى جەڭىلدەپ, قاعازباستىلىق ازايدى. بيىلدىڭ وزىندە وسى قوسىمشا ارقىلى 4,6 ملن-نان اسا قىزمەت كورسەتىلدى. ەندى پلاتفورمانى بيزنەستىڭ تسيفرلىق كارتاسىمەن ءوزارا بايلانىستىرۋ جۇمىسىن اياقتاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار وسى پلاتفورماعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرىن قوسۋ كەرەك. بۇل شارالار كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرتۇتاس پلاتفورما ارقىلى ءارتۇرلى قىزمەت الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق پلاتفورمادا جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن بيزنەس جۇرگىزۋگە قاتىستى تولىققاندى كەڭەس الۋعا بولادى. مۇنداي قادام اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتىپ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ اشىق ءارى ءتيىمدى بولۋىنا ىقپال ەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇشىنشىدەن, ەكونوميكانى ساپالى دامىتۋ ءۇشىن رەفورمالاردى جالعاستىرۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگى مەن الەۋەتىن ارتتىرۋ – باستى ماقسات. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىن قۇرۋعا موراتوري جاريالاندى. باسەكەلەستىك ورتاعا بەرىلەتىن 473 نىساننىڭ ءتىزىمى جاسالدى. ساراپشىلاردىڭ ەسەبىنشە, بۇل كاسىپكەرلەرگە شامامەن 3,5 ترلن تەڭگە پايدا تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– الدىمىزدا بيزنەس بەتپە-بەت كەلەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ مىندەتى تۇر. بۇعان دەيىن زاڭنامانى تۇگەل تەكسەرىپ, ونى جەتىلدىرۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. ول ءۇشىن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ جانىنان ينتەللەكت ارقىلى رەتتەۋ ورتالىعى قۇرىلادى, مىندەتتى تالاپتار ءتىزىمى ەنگىزىلەدى. سوندىقتان ۇكىمەت پەن بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋىن, اسىرەسە تسيفرلىق ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋ كەرەك. كاسىپكەرلەر بيۋروكراتيانىڭ ازايعانىن سەزىنۋگە ءتيىس, ياعني بۇل وتكەننىڭ ەنشىسىندە قالۋى كەرەك. ۇكىمەت پەن قاداعالاۋشى ورگاندارعا وسىنداي مىندەت جۇكتەيمىن. باعانىڭ ەركىن نارىق تالاپتارىنا ساي قالىپتاسۋى, مەملەكەت يەلىگىنەن جاپپاي شىعارۋ جانە يكەمدى رەتتەۋ ساياساتى – ەكونوميكانىڭ تابىستى ترانسفورماتسياسىنىڭ كەپىلى, – دەدى پرەزيدەنت.
ىسكەرلىك ورتانى جاقسارتۋ قاجەت
قاسىم-جومارت توقاەۆ العا تارتقان ءتورتىنشى ماسەلە – بيزنەستىڭ مۇددەسى مەن قۇقىعىن قورعاۋ جايى. كەيىنگى جىلدارى قۇقىق جانە سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. اكىمشىلىك ادىلەت ينستيتۋتى پايدا بولدى. بۇل باستامالار قازىردىڭ وزىندە جاقسى ناتيجە بەرە باستادى. سوتتا قارالعان ىستەردىڭ جارتىسىنان كوبى ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ پايداسىنا شەشىلۋدە. بيزنەستى نەگىزسىز تەكسەرۋلەر مەن زاڭسىز قىلمىستىق قۋدالاۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ەكونوميكالىق قىلمىستاردى دەكريميناليزاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. مۇنىڭ ءبارى «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ ورنىعا تۇسۋىنە ىقپال ەتەدى. باس پروكۋراتۋرانىڭ زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميتەتى جىل سوڭىنا دەيىن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت بولىپ وزگەرەدى. ءىرى ينۆەستورلارعا ارنالعان «جاسىل ءدالىز» جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. ەندى ولارعا رۇقساتناما قۇجاتتارى تەز بەرىلەتىن بولدى.
– مەن جولداۋدا جاڭا ينۆەستيتسيالىق كەزەڭدى باستاۋ قاجەتتىگىن ايتتىم. قازىر الەمدە نارىق جانە كاپيتال ءۇشىن تالاس-تارتىس كۇشەيىپ بارادى. بۇۇ ساۋدا جانە دامۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسىنىڭ (يۋنكتاد) مالىمەتىنە سايكەس دۇنيەجۇزى بويىنشا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ءنوپىرى ايتارلىقتاي باسەڭدەگەن. 2024 جىلى الەمدە ناقتى سەكتورعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى 11 پايىزعا, ياعني 1,5 ترلن دوللارعا دەيىن قىسقارعان. باسقاشا ايتقاندا, جاھاندىق ينۆەستيتسيا بيىل ەكىنشى جىل قاتارىنان قۇلدىراپ بارادى. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى – ۇدەي تۇسكەن گەوساياسي شيەلەنىس پەن حالىقارالىق جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ ءۇزىلۋى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى ىسكەرلىك ورتانى جاقسارتۋىمىز كەرەك. بۇل – ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزى ايرىقشا ماقسات, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ايتقانداي, بەسىنشىدەن, بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. ەكسپورت نارىعىندا باسەكەگە تۇسە الاتىن, وتاندىق شيكىزاتتى پايدالاناتىن, سونداي-اق وزىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار ترانسفەرىمەن اينالىساتىن كاسىپورىندارعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس. بيىل «بايتەرەك» حولدينگى ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ كولەمى شامامەن 2 ترلن تەڭگەگە جەتتى. تىكەلەي سۋبسيديالاۋدان گورى كەپىلدىك بەرۋ قۇرالدارىنا كوشتىك. وسى ماقساتتا مەنىڭ تاپسىرماممەن «دامۋ» قورى جانىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, سونداي-اق ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ارنالعان ەكى كەپىلدىك قورى قۇرىلدى. اتالعان باعىت اياسىندا 2 229 جوباعا جالپى سوماسى 400 ملرد تەڭگەدەن اسا كرەديت بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 220 ملرد تەڭگەدەن استامى مەملەكەتتىك كەپىلدىكپەن قامتاماسىز ەتىلدى. ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن شاعىن بيزنەستى قولداۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسىن جەدەل قابىلداعان ءجون. قۇجاتتا وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىگى مەن كاسىپكەرلەردى ناقتى قولداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلۋعا ءتيىس.
– جەرگىلىكتى ونىمگە, ءبىلىم مەن زاماناۋي تەحنولوگياعا باسىمدىق بەرۋ ايتارلىقتاي ناتيجە اكەلەتىنىن تاجىريبە كورسەتتى. مىسال رەتىندە جاپونيانىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى (JICA) جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسىن كەلتىرۋگە بولادى. اۋىل-ايماقتاردان وسىنداي اقىلعا قونىمدى وتىنىشتەر مەن ۇسىنىستار ءجيى تۇسەدى. ماسەلەن, قوي مەن ءىرى قارا تەرىسىن وڭدەيتىن كاسىپورىن اشۋ تۋرالى باستامانى ايتۋعا بولادى. نەگە ەكەنىن قايدام, قانشا جىل وتسە دە, وسى شارۋانى ۇكىمەت تە, بيزنەس تە قولعا الماعان. ايتسە دە, شاعىن جانە بيزنەس بۇل كاسىپپەن اينالىسۋعا نيەتتى. ۇكىمەت ورتاق جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتىنا ساي مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ءتيىمدى قارىم-قاتىناس جاساۋىنا جان-جاقتى ىقپال ەتۋى كەرەك. بۇل اۋىلدار مەن شاعىن قالالاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ساپالى قىزمەت – ەل وركەندەۋىنە قوسىلعان ۇلەس
سودان سوڭ مەملەكەت باسشىسى وتە قۇبىلمالى ءارى ب ۇلىڭعىر گەوەكونوميكالىق احۋالدى ايتا كەلە, وسىنداي كەزەڭدە بيزنەس وكىلدەرىنىڭ جاسامپازدىق, وتانشىلدىق قاسيەتتەرى ايقىن كورىنەتىنىن, مۇنداي ۋاقىتتا كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ تاباندى ەڭبەگى جانە ەل بولاشاعىنا دەگەن زور سەنىمى اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– تۇپتەپ كەلگەندە, ساپالى ءونىم شىعارىپ, ساپالى قىزمەت كورسەتۋ – باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ جانە ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ناقتى ىسپەن ۇلەس قوسۋ دەگەن ءسوز. ەل پرەزيدەنتى رەتىندە كاسىپكەرلەرگە, ۇلتتىق بۋرجۋازيامىزعا, سونىڭ ىشىندە, ەڭ الدىمەن, وسى زالدا وتىرعان بيزنەس-قوعامداستىق وكىلدەرىنە شىنايى قۇرمەتپەن قارايمىن. سىزدەردىڭ قابىلەتتەرىڭىزگە, ىسكەرلىك جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىڭىزگە سەنەمىن. سىزدەر مەملەكەتىمىزدىڭ يگىلىگى, ەكونوميكالىق الەۋەتى ءۇشىن تاباندى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ ناعىز پاتريوتىسىزدار. سىزدەر – جەتىستىككە جەتۋدەن شابىت الاتىن, وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىن ازاماتسىزدار. ءار قادامدارىڭىز ءساتتى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. قانداي دا ءبىر ىستە بولسىن, پەسسيميزمگە بوي الدىراتىن, ارەكەتسىز, ق ۇلىقسىز, ءىشى تار ادامداردىڭ جەتىستىككە جەتپەيتىنى ەرتەدەن بەلگىلى. مۇنى, اسىرەسە, الەۋمەتتىك جەلىدە ۋاقىتىن وتكىزىپ جاتقان جاستار ءبىلۋى ءارى ەستە ساقتاۋى كەرەك. شىعىس دانالىعى ەڭ قيىن جاعدايدىڭ وزىندە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر جاسىرىنىپ جاتاتىنىن ايتادى. سوندىقتان ەڭسەنى ءتۇسىرىپ, كۇيزەلىسكە بەرىلۋدىڭ قاجەتى جوق. كەرىسىنشە, جەتىستىككە جەتەتىن جول ىزدەۋ كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە تابىستى بيزنەسپەن اينالىسۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. مۇنى بارلىق شەتەلدىك باقىلاۋشى مەن مامان مويىنداپ وتىر. كرەاتيۆتى يندۋستريا سەكىلدى جاڭا سەكتورلاردى دامىتۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ كوكجيەگى كەڭەيەدى. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ەسەبىنە سايكەس اتالعان سەگمەنت الەم بويىنشا جىل سايىن 2 ترلن دوللاردان اسا تابىس اكەلە الادى, سونداي-اق 50 ملن-نان اسا جۇمىس ورنىن اشۋعا قاۋقارلى. بىرقاتار دامىعان ەلدە, ماسەلەن, اقش-تا, ۇلىبريتانيادا, كورەيا رەسپۋبليكاسىندا كرەاتيۆتى يندۋستريا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2-دەن 7 پايىزعا دەيىنگى كولەمىن قالىپتاستىرادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, كرەاتيۆتى يندۋسترياعا سالىنعان ءار دوللار قوسىلعان قۇننىڭ 2,5 دوللارىن قۇرايدى. قازاقستاندا كرەاتيۆتى يندۋستريانى وركەندەتۋگە ايتارلىقتاي الەۋەت بار. ءبىزدىڭ جاستارىمىز وتە شىعارماشىل, ولاردىڭ مىنەزى دە, مەنتاليتەتى دە سوعان ساي كەلەدى.
الايدا ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى بۇل سەكتوردىڭ ۇلەسى 1 پايىز عانا. كەيىنگى جىلدارى باسەكەلەستىكتەگى ارتىقشىلىقتارىمىزدى تولىق اشۋعا, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىن تابۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە كاسىپكەرلىك باستامالاردى ىنتالاندىرۋعا باعىت الدىق. ۇكىمەتتىڭ الدىندا ساپالى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. جولداۋدا ينفلياتسيانىڭ شارىقتاۋىنا جول بەرۋگە بولمايتىنى كورسەتىلدى. ويتكەنى ينفلياتسيا ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بارلىق شەشىم مەن ارەكەتتى جوققا شىعارادى. بۇل ورايدا وتە قاتاڭ بيۋدجەت ءتارتىبىن ورناتپاسا بولمايدى. قارجى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ وسۋىنە, قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەنادا لايىقتى ورنىن الۋىنا ىقپال ەتەتىن باسىم جوبالار مەن باعدارلامالارعا عانا جۇمسالۋعا ءتيىس.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن, حالىق كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەي كەلەدى. يمپورت وتە كوپ. ول كوزگە انىق كورىنىپ تۇر. بىرقاتار تاۋار نومەنكلاتۋراسى بويىنشا سىرتتان كەلەتىن ونىمگە تىم تاۋەلدىمىز. قازاقستاندا بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە بيىل مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا 1 ترلن تەڭگە قولداۋ جاسالدى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. ال ەلىمىز شىعاراتىن ءونىم كولەمى 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا 8,5 ترلن تەڭگەگە باعالاندى.
– قازاقتا «جاقسىلىق جۇرگەن جەردە تاپشىلىق بولمايدى» دەگەن ءسوز بار. بيىلعى «پارىز» بايقاۋىنا قاتىسۋشىلار ءتۇرلى قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىنا 37 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى سالعان. بۇل وتاندىق بيزنەستىڭ قوعام يگىلىگى ءۇشىن ايانباي ادال قىزمەت ەتۋگە دايىن ەكەنىن كورسەتەدى. وسىندا وتىرعان ءار ازاماتتىڭ تۋعان ەلگە دەگەن ىقىلاس-پەيىلى جاس كاسىپكەرلەرگە ۇلگى-ونەگە بولارى ءسوزسىز. سىزدەرگە تاعى دا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن! كاسىپتەرىڭىز العا باسا بەرسىن! بارشاڭىزعا اماندىق, تابىس تىلەيمىن! – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «التىن ساپا» جانە «پارىز» بايقاۋلارىنا قاتىسقان كاسىپكەرلەردىڭ بارلىعىنا العىس ايتىپ, لاۋرەاتتاردى ماراپاتتادى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى اراسىندا «پارىز» سىيلىعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ «اق-نيەت-اگرو» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە تابىستالدى. ال ءىرى بيزنەس وكىلدەرى ىشىنەن ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى «قازاقمىس» كورپوراتسياسى لايىق دەپ تانىلدى.
«التىن ساپا» سىيلىعىنا «ۇزدىك يندۋستريالىق جوبا» اتالىمى بويىنشا «Karlskrona LC AB» (شىمكەنت قالاسى), «ۇزدىك يننوۆاتسيالىق جوبا» اتالىمى بويىنشا «AG TECH» (استانا قالاسى) كومپانيالارى يە بولدى.
