ەكونوميكا • 05 جەلتوقسان, 2025

مۇنايلى وڭىردەگى سەرپىلىس

20 رەت
كورسەتىلدى
10 مين
وقۋ ءۇشىن

كوگىلدىر وتىن – تابيعي گازبەن تۇرعىندارىن تولىققاندى قامتاماسىز ەتكەن بىرەگەي ءوڭىر – اتىراۋ وبلىسى. ءوزىنىڭ كەم-كەتىگىن بۇتىندەپ, رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنە قىرۋار قاراجات قۇياتىن ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر دونور ايماق تا وسى ولكە. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ مۇنايلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن باياندادى.

مۇنايلى وڭىردەگى سەرپىلىس

ايماق باسشىسى ءوڭىردى دا­مىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن جەتىستىكتەرىنە, مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن ستراتەگيالىق مىن­دەتتەردىڭ ورىندالۋ بارى­سى­نا توقتالدى. بيىلعى 11 اي­دىڭ قورىتىندىسىندا ءوڭىردىڭ الەۋ­­­مەتتىك-ەكونوميكالىق كور­­­سەت­كىشتەرى قارقىندى دامىپ, وڭ ديناميكا بايقالعان. دە­گەن­­مەن نەگىزگى كاپيتالعا سا­لىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 30%-عا دەيىن تومەندەگەن. بۇعان «تەڭىزشەۆرويل» جشس-ىندەگى «كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىنىڭ» اياقتالۋى اسەر ەتتى دەگەن وبلىس اكىمى ءوڭىر دامۋىنىڭ باستى ەكونوميكالىق درايۆەرى مۇناي-گاز سالاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.     

«بۇگىندە قۇنى 10,7 ملرد دوللاردى قۇرايتىن ءۇش ءىرى زاكىرلى ين­ۆەستيتسيالىق جوبا,
سونداي-اق قۇنى 104 ملرد تەڭگە بولاتىن 20 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, 1 320 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ولاردىڭ ىشىنەن «Atyrau Chicken» قۇس فابريكاسى مەن «BKM اتىراۋ» ۆاگونداردىڭ دوڭگەلەگىن جوندەۋگە ارنالعان شەبەرحانانىڭ ماڭىزى جوعارى. بيىلعى قاڭتار-قازان ايلارىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 116,8 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. ءوڭىردىڭ مال شارۋاشىلىعىندا دا ءوسىم بار. نەگىزىنەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ينۆەست جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. كەلەسى جىلى جالپى قۇنى 48,3 ملرد تەڭگە تۇراتىن 12 جوبا ىسكە قوسىلادى», دەدى سەرىك جام­بىل ۇلى.

بيىلعى التى ايدا اتىراۋ وبلىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وندىرگەن ءونىم كولەمى 2,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل – جال­پى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 21,2%-ى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا 8,9 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جالپى قۇنى 36,3 ملرد تەڭگە مولشەرىندە 254 كاسىپكەرلىك جوباعا قولداۋ كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە, 1725 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. «ورلەۋ» باعىتى ارقىلى جاڭا بيزنەس باستامالاردى قولداۋ دا قارقىن الىپ كەلە جاتىر.

ينۆەست جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋداعى كەشەندى ءىس-شارالار دا جەمىسىن بەرىپ وتىر. ەكونو­ميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا 26 مىڭ­عا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان, ونىڭ ىشىندە 13 مىڭ­نان استامى – تۇراقتى جۇمىس ورنى. ءوڭىر باسشىسى مانساپ ورتالىقتارىنىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن 35 مىڭ ادامنىڭ 15 مىڭ­نان استامى جۇمىسپەن قامتىلعانىن دا اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, 14 مىڭ ادامعا كاسىبي باعدار بەرۋ اياسىندا ۆاۋچەر تاراتىلدى. ءوز كاسىبىن باستاۋعا نيەتتى 300 ازامات قايتارىمسىز گرانت الىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىر.

«وبلىستا حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن, كوگىلدىر وتىنمەن, ەلەكتر جەلىلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ 99,9%, ياعني 713 مىڭنان اسا ادامدى قامتيدى. تۇراقتى ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋ اياسىندا بىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ىسكە اسىردىق. اتاپ ايتساق, اتىراۋ قالاسى مەن ماقات تۇرعىندارىن اۋىزسۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا №5 سۇزگى ستانساسى قايتا جاڭعىرتىلىپ, سۋ تۇتىنۋ كولەمى تاۋلىگىنە قوسىمشا 50 مىڭ تەكشە مەترگە ارتتى. بۇدان بولەك, جازعى سۋ جەلىسىنىڭ 165 شاقىرىمى (5 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە) تولىق سالىندى. اتىراۋ قالاسى مەن اۋدانداردا ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. 302 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى جاڭارتىلدى, «نۇرسايا» شاعىن اۋدا­نىنداعى 66 شاقىرىم جەلى زاماناۋي, قاۋىپسىز كابەلدەرگە اۋىستىرىلدى. سونىمەن قاتار قۋاتتىلىعى 32 مۆت «نۇرسايا–سامال» قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

جۇيەنى اۆتوماتتاندىرۋ ماقساتىندا 30 دانا اۆتومات­تى قايتا قوسۋ قۇرىلعىسى ورنا­تىلعان, اتىراۋ قالاسىنىڭ وڭ جا­عالاۋىندا ساعاتىنا 120 مىڭ تەكشە مەتر گاز تاراتاتىن ستانسا مەن 46 شاقىرىم ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تياناقتالىپ قالدى. «سپۋتنيك» شاعىن اۋدانىنا گاز بەرۋ جۇمىستارى ءساتتى اياقتالىپ, نىسان ىسكە قوسىلدى. جالپى, اتىراۋ وبلىسىندا گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 99,9%. وڭىردەگى 145 اۋىل­دىق ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنعا قوسىلعان.

«بيىل 247,9 شاقىرىم جول جوندەلدى. ناتيجەسىندە, جاقسى جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسى 78%-دان 83%-عا دەيىن ءوستى. جولاۋشىلاردى اۆتو, اۆيا, تەمىر­جولمەن تاسىمالداۋ سالالارىندا دا جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. 90 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الىنىپ, ونىڭ 48-ءى مارشرۋتقا شىعىپ ۇلگەردى, قالعان 42-ءسى جىل اياعىنا دەيىن تۇرعىندار يگىلىگىنە بەرىلەدى. اۋە قاتىناسىن دامىتۋ باعىتىندا دا ماڭىزدى قادامدار جاسالدى. «اشىق اسپان» رەجىمى اياسىندا 6 جاڭا باعىت اشىلدى. بۇل كورسەتكىش الداعى جىلدارى 10 باعىتقا جەتەدى. سونىمەن قاتار حيۋاز دوسپانوۆا اتىنداعى حا­لىقارالىق اۋەجايدى جاڭعىر­تۋعا 2026 جىلعا 50 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇدان بولەك, اتىراۋ قالا­سىنىڭ تەمىرجول ۆوكزالى مەن اۋداندارداعى 9 تەمىرجول ۆوكزالىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى س.شاپ­كەنوۆ.

كەيىنگى ءۇش جىلدا ءۇش اۋى­سىمدىق مەكتەپ ەكى ەسەگە ازايعان. بيىل 27 مەكتەپتىڭ قابىرعاسى قالانىپ, قۇرىلىس قارقىندى ءجۇ­رىپ جاتىر, ونىڭ ىشىندە 4 مەك­تەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن, 9 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. قال­عان 14 مەكتەپ 2026 جىلى پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونىمەن قاتار «Nazar» جوباسى اياسىندا قالاداعى 64 مەكتەپكە ەكى جارىم مىڭ بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلعان.

«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساق­تاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا وڭىردە مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسادى. بىلتىر 10 جاڭا نىسان پايدالانۋعا بەرىلسە, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 5 نىسان تاپسىرىلادى. قوسىمشا 7 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. وڭىردە ەكى زاماناۋي ەمحانا سالىنادى. ونكوديسپانسەر جانىنداعى راديولوگيالىق كورپۋس كەلەسى جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇل سالادا اتقارىلعان جۇمىستار قان اينالىمى, تۋبەركۋلەز, قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى», دەدى وبلىس اكىمى.

بيىل مادەنيەت سالاسىندا دا ىلكىمدى ىستەر جۇزەگە استى. ماحامبەت اۋدانىنىڭ سارىتوعاي اۋىلى مەن قالا اۋماعىنداعى ەكى ەلدى مەكەندە جاڭا مادەنيەت ۇيلەرى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇدان بولەك, 15 مادەني نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل نىساندار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شىعارماشىلىقپەن اينالى­سۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ءوڭىردىڭ مادەني الەۋەتىن نىعايتادى. اتىراۋ قالاسىندا 1200 ورىن­دىق كونتسەرت زالى مەن تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى, سونداي-اق 600 ورىندىق كونگرەسس-حولل, بەي­بىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايى­نىڭ قۇرىلىسى باستالعان.

«وبلىس تۇرعىندارىن سپورت­تىق ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 62%-دان 71%-عا ارتتى. بۇگىندە حالىقتىڭ 46,7%-ى بۇقارالىق سپورتپەن تۇراقتى تۇردە شۇعىلدانادى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 33 سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالىپ, بيىل 11 سپورت كەشەنى قولدانىسقا بەرىلدى, قالعان 22 سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى كەلەسى جىلى اياقتالادى. وڭىردە سپورتتى جۇيەلى دامىتۋ ماقساتىندا دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرنات-كوللەدج جانىنان زاماناۋي سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى مەملەكەت-جەكە­شە­لىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى جۇ­زەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەگەن ايماق باسشىسى بىرقاتار سپورت نىساندارىنىڭ قازىعى قاعىلىپ, قۇرىلىسى باستالعانىن دا اتاپ ءوتتى.

بيىل وڭىرگە 83 مىڭنان استام تۋريست كەلىپ, كورسەتكىش بىلتىرعىدان 19%-عا ارتقان. وسى سالانى دامىتۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە ەكى ەسەگە ءوسىپ, 32 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. وبلىستا ءتۋريزمدى دامىتۋداعى باستى باعىتتار – ورتاعاسىرلىق سارايشىق پەن قيعاش وزەنىندەگى لوتوس القابى ەكەنىن ايتا كەلىپ, وبلىس اكىمى سارايشىقتى ءوڭىردىڭ تاريحي-تۋريستىك ورتالىعىنا اينالدىرۋ ماقساتىندا بەس جىلدىق جوسپار ءتۇزىلىپ, جۇمىستار باس­تالعانىن ءمالىم ەتتى.

تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا دا وڭ ناتيجە بار. ينتەرنەتپەن قامتۋ دەڭگەيى 99,7%-عا جەتىپ, شالعايداعى 14 ەلدى مەكەن دە ينتەرنەتكە قوسىل­عان.

«ەكولوگيالىق احۋالى ما­ڭىزدى سانالاتىن وڭىردە بيىل 6 ايدا اتموسفەراعا زياندى زاتتاردى شىعارۋ كولەمى بىل­تىرعىعا قاراعاندا 5 تونناعا دەيىن تومەندەگەن. زاڭنامانى بۇزعان 139 سۋبەكتكە جالپى 2,3 ترلن تەڭگە كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى», دەگەن ءوڭىر باسشىسى الدا ءالى دە اتقارىلار قىرۋار جۇمىس بارىن جەتكىزدى.

باياندامادان كەيىن وبلىس اكىمى جۋرناليستەردىڭ سۇراقتا­رىنا جاۋاپ بەردى. كۇندە مۇن­داي مۇمكىندىك بۇيىرا بەر­مەيتىندىكتەن, ءبىز دە ءوڭىر باسشىسىنا وبلىستا سالىنادى دەگەن ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى ساۋال قويدىق. بىلتىر اتىراۋدا وت­كەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءىىى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا قاراجاتتى جەر قويناۋىن يگەرۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار قارجى بولەتىنىن ايتقان ەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالىپ جاتقانىن سۇرادىق.

«پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ راديولوگيالىق كورپۋسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە, كەلەسى جىلى اياقتالادى. قۇرىلىستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە اۋرۋحانانىڭ جاتىن ورنى سالىنادى. قۇجاتتارى مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتىپ جاتىر, قۇرىلىسىنا قاجەتتى قاراجاتتى NCOC كومپانياسى اۋدارادى», دەدى س.شاپكەنوۆ. 

سوڭعى جاڭالىقتار