ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جاھاندىق ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە جاڭا وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋىمىز قاجەت ەكەنىنە توقتالىپ, قارجى نارىعىنداعى جاعدايدى شولىپ ءوتتى. بيىلعى باستى تاقىرىپ ينفلياتسيا ەكەنىن ايتقان بايانداماشى ونىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن جاسىرمادى.
– بۇل شىنىمەن دە باستى ماسەلە. ءبىر جاعىنان, ينفلياتسيانى تۋدىراتىن كوپتەگەن سىرتقى فاكتورلار ءبىزدىڭ باقىلاۋىمىزدان تىس. ەكىنشى جاعىنان, كەيبىر فاكتورلار ءوزىمىزدىڭ قابىلداعان شەشىمدەرگە بايلانىستى. وسى شەشىمدەردى ءدال قازىر قابىلداۋ قاجەت بولدى, – دەيدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
باس بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, جوعارى ينفلياتسياعا سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلار ىقپال ەتىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى ۇلتتىق قوردان كوپ اقشا الىنعانى دا ونىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. ت.سۇلەيمەنوۆ وسى رەتتە سالىق-بيۋدجەت ساياساتى ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن جەتكىزدى.
– ەلىمىزدىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعى 2,5-2,7%-دان 0,9%-عا دەيىن قىسقارىپ, ال ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 5,5 ترلن تەڭگەدەن 2,8 ترلن تەڭگەگە ازايۋعا ءتيىس. بۇل – فيسكالدىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان نەگىزگى وزگەرىستەر, – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
سودان كەيىنگى ءبىز جاۋابىن كۇتكەن ەكىنشى ماسەلە – نەسيە پايىزى ەدى. اپتا باسىندا عانا ماجىلىستە تۇتىنۋ كرەديتتەرى بويىنشا شەكتى جىلدىق ءتيىمدى مولشەرلەمەنى 46%-دان 40%-عا دەيىن تومەندەتۋ قاجەتتىگىن قاراستىراتىنىن مالىمدەگەن ۇلتتىق بانك باسشىسى قارجىگەرلەردىڭ كونگرەسىندە تۇتىنۋ كرەديتتەرى بويىنشا مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋ تۋرالى سوڭعى شەشىم ءالى قابىلدانباعانىن ايتتى.
ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتا جانە ۇزاقمەرزىمدى كەزەڭدە اقشا-كرەديت ساياساتى بەيتاراپ سيپاتقا يە بولۋعا ءتيىس. ياعني ول ەكونوميكالىق وسىمگە دە, ونى تەجەۋگە دە تىكەلەي باعىتتالمايدى, باستى ماقسات – ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. بۇل تۇرعىدا ينفلياتسيانى تومەندەتۋ نەگىزگى باسىمدىق بولىپ قالا بەرمەك.
حIII كونگرەستە ساراپشىلار قارجى ديپلوماتياسىنىڭ زاڭدىلىعىن بارىنشا ساقتاۋعا تىرىسسا دا ءبىر-بىرىمەن قايشىلاسقان پىكىرلەر سىرت كوزگە انىق بايقالىپ تۇردى. ۇلتتىق بانك باسشىسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مۇناي-حيميا, گاز-حيميا, پوليەتيلەن سياقتى جۇيەلى سالالاردا مەملەكەتتىك كرەديت بەرۋ قاجەت ەكەنىن, وندا وتاندىق ءونىمنىڭ كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن تابىستى باسەكەلەستىگى ءۇشىن ميللياردتاعان دوللار قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك باسشىسى مەملەكەتتىڭ ارالاسۋىن شەكتەۋ جانە جەكە ينۆەستورلار بيۋدجەتتىك قولداۋسىز جۇمىس ىستەي الاتىن نارىقتى الماستىرماۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ول جوبالاردى ىرىكتەۋدىڭ اشىق كريتەريلەرىن, سونداي-اق جەكە كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن سينديكاتتالعان نەسيەلەۋدى جاقتادى.
«حالىق بانكىنىڭ» باسشىسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا ءىس-شارادا مەملەكەتتىك نەسيەلەندىرۋدىڭ ءوسۋ قارقىنى جەكە سەكتوردى بانكتىك نەسيەلەندىرۋدىڭ وسۋىنەن ەكى ەسە اسىپ تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالار كوممەرتسيالىق نەسيەلەندىرۋگە شىعىپ, مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ ارقاسىندا تومەن مولشەرلەمەلەر ۇسىنۋ مۇمكىندىگى ەسەبىنەن باسەكەلەس ەمەس جاعدايلار جاسايدى. ءۇ.شاياحمەتوۆانىڭ ەسەپتەۋىنشە, ناتيجەسىندە كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ سىرتقى جانە ىشكى قارىزى 25 ملرد دوللارعا جەتكەن.
رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ توراعاسى ەلۆيرا نابيۋللينا فورۋمنىڭ پلەنارلى سەسسياسىندا ورتالىق بانكتەردىڭ ينفلياتسيامەن كۇرەستەگى قاتەلىكتەرى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى ءوز ەلى دە ءبىراز كەمشىلىك جىبەرىپ العان.
– ەگەر سۇرانىس پەن ۇسىنىس تەپە-تەڭسىزدىكتە تۇرعان ساتكە جول بەرسە, ينفلياتسيا جىلدامداتىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ورتالىق بانك وسىنداي جاعدايدا ارەكەت ەتۋگە مىندەتتى, – دەدى ول.
سونىمەن قاتار ە.نابيۋللينا كەيىنگى جىلدارداعى ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىمنىڭ وزگەرۋى, اتاپ ايتقاندا, اۆتوماتتاندىرۋ, ونىمدىلىكتىڭ ءوسۋى الەۋەتتى ءوسۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.ء«بىز بۇرىن ۇزاقمەرزىمدى ءوسىمدى 1,5-2% دەپ باعالاعان ەدىك, بىراق قازىر ونى ارتتىرۋى مۇمكىن ينۆەستيتسيالاردىڭ قۋاتتى كولەمىن كورىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ۇكىمەتپەن بىرگە ءوسىمنىڭ تەڭگەرىمدى قارقىنىن, ماكروورنىقتىلىقتى جانە تومەن ينفلياتسيانى قامتاماسىز ەتۋ», دەيدى ول.
الماتى
