– حالىق ءارتىسى اتاعىن العان العاشقىلاردىڭ ءبىرىسىز, قۇتتىقتايمىز! بۇل – ۇلكەن مارتەبە. حالىق ءسىزدى بۇرىننان جاقسى كورەدى, ەڭبەگىڭىزدى مويىندايدى, بىراق رەسمي تۇردە مويىندالۋدىڭ ءجونى بولەك قوي. وسى اتاقتى العاننان كەيىنگى كوڭىل كۇيىڭىز, اسەرىڭىز قانداي؟ جالپى, اتاققا دەگەن كوزقاراسىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى...
– راحمەت! شىنىمدى ايتسام, اتاق العاننان كەيىن ومىرىمدە ايتارلىقتاي وزگەرىس بولعان جوق. بۇرىن قانداي بولسام, قازىر دە سول قالپىمدامىن. بىراق, ارينە, رەسمي تۇردە مويىندالۋ – ەرەكشە سەزىم. بۇل – مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك. ءبىر كەزدەرى ەلىمىزدە «حالىق ءارتىسى» اتاعى مۇلدە بەرىلمەي قالعان كەزەڭ بولدى. سوندا ءبىز, ونەر ادامدارى, بۇل شەشىمگە ءبىراز قىنجىلدىق. سەبەبى «ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر», «ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى» سياقتى اتاقتار كوبەيىپ كەتكەنىمەن, ەڭ بيىك اتاق – «حالىق ءارتىسى» جويىلىپ كەتكەن ەدى. ونەردەگى جەتىستىگىمىزدىڭ شىڭى وسى «ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىسپەن» قالعان شىعار» دەپ ويلادىق. «حالىق ءارتىسى» اتانۋدان كۇدەرىمىزدى ۇزگەن ەدىك. تۋرا ون جىلدان كەيىن پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعى قايتا ەنگىزىلدى. بۇل جاڭالىق بارشا ونەر قاۋىمىن ەرەكشە قۋانتتى. مارتەبەلى اتاقتى ەڭ العاش العان ديماش قۇدايبەرگەن بولدى. ءبارىمىز, ارىپتەستەرى مەن ۇستازدارى, ديماشتىڭ جەتىستىگىنە شىن جۇرەكتەن قۋاندىق. سەبەبى ول – ءبىزدىڭ ونەر وردامىز كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى. ەكىنشى كۋرستا جۇرگەندە حالىقارالىق بايقاۋعا قاتىسىپ, ەلىمىزدىڭ اتىن الەمگە تانىتقان بولاتىن. ديماشتىڭ جەڭىسى ارقىلى قازاق ەستراداسى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلدى دەسەك, ارتىق ەمەس. كەلەسى جىلى مەن دە «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعىن الدىم. سول جىلى مايرا مۇحامەدقىزى, اكتريسا ليديا كادەنوۆا, كۇيشى سەكەن تۇرىسبەكوۆ تە ماراپاتتالدى. حالىق ءارتىسى اتاعى – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن سالماقتى اتاق. الۋ عانا ەمەس, ونى لايىقتى كوتەرىپ ءجۇرۋ دە وڭاي ەمەس. ويتكەنى حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەن ءارتىستىڭ ەندىگى ميسسياسى بۇرىنعىدان دا اۋىر, ەندىگى جەردە ونەرىڭمەن عانا ەمەس, ءجۇرىس-تۇرىسىڭمەن, مادەنيەتىڭمەن ۇلگى بولۋىڭ قاجەت. توسبەلگىنى كەۋدەمە تاققان ساتتە جۇرەگىم ەرەكشە تولقىدى. سەبەبى سونگەن ءۇمىتتىڭ قايتا جانعانىن سەزىنۋ – باعا جەتپەس قۋانىش, ال ەڭبەگىڭنىڭ ەلەنۋى – ەڭ ۇلكەن باقىت. اقىن قادىر مىرزا ءالى: «تالانتتى باعالاڭدار تىرىسىندە», دەمەپ پە ەدى؟ وكىنىشكە قاراي, تالاي دارىندى تۇلعالار جوعارى اتاققا دەر كەزىندە جەتە الماي كەتتى. سول سەبەپتى ونەر يەلەرىن ۋاقتىلى باعالاۋ قوعامنىڭ مادەني جاۋاپكەرشىلىگى دەپ ويلايمىن.
– ونەر جولىڭىزدىڭ باستالۋى كوپتەگەن ارىپتەستەرىڭىزدەن وزگەشە ەكەنى بەلگىلى. سول كەزەڭدەر تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى...
– ءيا, مەن ونەرگە ءسال كەشتەۋ, جيىرما توعىز جاسىمدا كەلدىم. ال مەنىڭ قۇربىلارىم – روزا دا, ماقپال دا ون سەگىز جاسىندا ساحناعا شىققان. مىسالى, روزا رىمباەۆا سەمەيدە العاش جارق ەتىپ, كەيىن الماتىعا «اراي» انسامبلىنە ءانشى بولىپ كەلدى. كەيىن ايگىلى «التىن ورفەي» فەستيۆالىنە قاتىسىپ, ون سەگىز جاسىندا-اق تانىلدى. ماقپال ءجۇنىسوۆا احمەت جۇبانوۆ اتىنداعى مۋزىكالىق مەكتەپتە وقىدى. ول دا بويجەتكەن شاعىنان ونەرگە ەرتە ارالاستى. ال مەنىڭ جولىم مۇلدە بولەك. وكىنىشكە قاراي, ءۇش جاسىمدا انامنان ايىرىلدىم. ول كەزدە ۇلكەن اپكەم نەبارى ون ءتورت جاستا ەدى. شەشەم قازىنا ءبىراز قۇرساق كوتەرىپتى, سولاردىڭ ىشىندە كوزگە كورىنگەنى –تورتەۋمىز. مەنەن ۇلكەن قاينيسا, ءسانيا, ءاسيا سىندى اپكەلەرىم بار. اكەم الىمعازى دا جەتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە باقيعا وزدى. ءسويتىپ, اپكەمىزدىڭ قامقورلىعىندا قالدىق. بالالىق شاعىمىزدا بىردە بار, بىردە جوق ءومىر سۇردىك. كەيىن اكەمنىڭ ءىنىسى مەن جەڭگەمىزدىڭ قولىنا وتتىك. ولاردىڭ دا جەتى-سەگىز بالاسى بار ەدى. سوعان قاراماستان, ءبارىمىز بىرگە وستىك, ادام بولدىق. قۇدايعا شۇكىر, سول قيىندىقتىڭ ءبارى ارتتا قالدى. اتا-بابالارىمىزدىڭ اتا قونىسى تۋعان جەرىم – قاسيەتتى سەمەي وبلىسى (قازىرگى اباي وبلىسى) اقسۋات سەلوسى. اپكەمدى وقۋعا جىبەرىپ, ءوزىم اۋىلدا قالىپ, جۇمىس ىستەدىم. ءۇش جىلدان كەيىن الماتىعا كەلدىم, بىراق العاشقى جىلى وقۋعا تۇسە المادىم. ءبىر قىزىعى, بالا كەزىمدە ءوزىمدى ەشقاشان ءانشى بولام دەپ ويلاعان ەمەسپىن. ەسەسىنە, اكەم مەنەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتتى مە ەكەن, «وسى قىزىم ايگىلى ءانشى بولادى, كورەرسىڭدەر ءالى», – دەيتىن. انگە اۋەستىگىم بولعانىمەن, بولاشاعىمدى ەكونوميكامەن بايلانىستىرعان ەدىم. ول كەزدە «نارحوز» – ءبارىمىز ارماندايتىن جوعارى وقۋ ورنى. مەن دە سول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە تۇسەمىن دەپ دايىندالىپ جۇرگەنمىن. ساباقتى دا وتە جاقسى وقىدىم. بىراق تاعدىردىڭ بۇيرىعى باسقا ەكەن...
– ءان مەنى ءوزى ىزدەپ تاپتى دەيسىز عوي...
– سولاي دەسە دە بولادى. الماتىعا كەلگەندە ناعاشى اعامنىڭ ۇيىندە تۇردىم. جازۋشى كىسى ەدى. ول كەزدە جەتپىستەن اسقان, بايسالدى ادام بولاتىن. مەن ءۇي شارۋاسىمەن اينالىسىپ ءجۇرىپ ءان سالادى ەكەنمىن. ال اعام ەسكى جازۋ ماشىڭكەسىمەن بىردەڭە تەرىپ وتىرادى. ءبىر كۇنى ماعان قاراپ: «سەنىڭ داۋسىڭ جاقسى ەكەن. ءان ايتقاندى ۇناتاسىڭ با؟», دەدى. مەن ۇيالىپ, جىميا تومەن قارادىم. «داۋىسىڭدى ءبىر كىسىگە تىڭداتىپ كورەيىك», دەپ, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى جارقىن شاكارىمگە ايتىپتى. ول كەزدە جارقىن اعامىز امىرە قاشاۋباەۆتىڭ داۋىسىن پاريجدەن تاۋىپ, ەلگە ۇلكەن جاڭالىق اكەلگەن ەدى. ءسويتىپ, اعام ماعان: «ۇيدەگى دومبىرانى ال دا, مىنا مەكەنجايعا بار. داۋىسىڭدى تىڭداتىپ كور», دەدى. ول ۋاقىتتا ۇلكەندەردىڭ ايتقانىن بۇلجىتپاي ورىندايتىن ەدىك. نە ءۇشىن, نەگە باراتىنىمىزدى سۇرامايمىز دا. «بار» دەدى مە, بارامىز. كۇننىڭ ىستىعىنا قاراماي, دومبىرامدى الىپ, ايتقان جەرگە جەتتىم. مىنە, سول كۇننەن باستاپ ونەر جولىم باستالدى.
– كەزدەيسوق كەزدەسۋ ءومىرىڭىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتكەن ەكەن عوي…
– ءيا, ءدال سولاي. ءان الەمىنە قالاي كەلگەنىمدى ءوزىم دە بىلمەي قالدىم. كەيدە ومىردە كىشكەنتاي ساتتەر ۇلكەن تاعدىردىڭ باستاماسى بولادى. ەگەر سول كۇنى اعامنىڭ ءسوزىن ەلەمەسەم, بالكىم, ونەر جولىنا مۇلدەم تۇسپەس تە ەدىم. سوندىقتان دا ءومىرىمدى تاعدىردىڭ ءوزى جازعان ستسەناريى دەر ەدىم. ءسويتىپ, جارقىن اعا: «اينالايىن, ماعان ءبىر-ەكى ءان ايتىپ بەرشى», دەدى. ويلانباستان دومبىرانى الىپ, ەكى-ءۇش ءان شىرقاپ جىبەردىم. سوندا اعا: «ويباي, بۇل قىزدىڭ داۋسى قانداي كەرەمەت! ساعان ءانشى بولۋ كەرەك», دەپ مەنى ءبىر ۇيگە ەرتىپ اكەلدى. ءۇي دەپ وتىرعانىم – سول كەزدەگى الماتى ەسترادالىق تسيرك ستۋدياسى, قازىرگى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجى بولاتىن. عيماراتتىڭ ءىشى ۋ-شۋ: ءبىرى فورتەپيانودا ويناپ جاتىر, ەكىنشىسى دومبىرا تارتىپ, تاعى بىرەۋى ءان سالىپ الەك. ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلسەك, اپپاق كويلەك كيگەن, قياق قارا مۇرتتى, سىمباتتى اعا وتىر ەكەن. قاسىندا التى ۇل, ءبىر قىز بار. سويتسەم, ول اتاقتى ءانشى قايرات بايبوسىنوۆ بولىپ شىقتى. قايرات اعا جىلى جىميىپ: «اتىڭ كىم, اينالايىن؟», دەدى. «مايرا!» دەدىم يمەنە. «ەندەشە, ءبىر-ەكى ءان ايتىپ بەرشى», دەدى. دومبىرانى الىپ, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «ارالداعى جەڭەشە-اي» ءانىن ورىندادىم. داۋسىم دايىن ەمەس ەدى, بىراق بارىمدى سالدىم. ءاندى ايتىپ بولعان سوڭ, ءبارى ءۇنسىز قالدى. سالدەن كەيىن بەتىمە قاراپ: «جاكە, سىزگە راحمەت, ماعان ءانشى كەلدى!» دەدى دە: «دوكۋمەنتىڭدى وتكىز, ەكى تۋردان دا مۇدىرمەي ءوتتىڭ», دەدى. سول كەزدە مەن ءتىپتى نەگە قۇجات وتكىزۋىم كەرەكتىگىن تۇسىنبەيمىن. بىراق تاپسىردىم. وسىلايشا, بەس-التى كۇننىڭ ىشىندە مۇلدە باسقا الەمگە ەندىم. قايرات اعانىڭ ءار ساباعىنا قۇلاق ءتۇرىپ, ءاربىر ءاندى جاتتاپ, ۇيرەندىم. ءاربىر ساباق, ءاربىر اۋەن مەنى باۋراپ اكەتتى. قاسىمدا سەمەيدەن كەلگەن بيسارا ماكەنوۆا دەگەن قىز بولدى. وتە سالماقتى, بايسالدى, جاقسى قىز ەدى. ەكەۋمىز تەز ارالاسىپ كەتتىك. كەيىن اۋديتوريادا وتىرعان جەتەۋدىڭ قاسىنا سەگىزىنشى بولىپ قوسىلىپ, التى ۇل, ەكى قىز بولىپ وقۋعا تۇستىك. سول ەكى جىل ەڭ عاجايىپ كەزەڭ بولدى. قازىر ارتقا قاراسام, ءبارى ءبىر ساتتىك شەشىمنەن باستالىپتى. سوندا اعام: «داۋىسىڭدى تىڭداتىپ كورشى» دەمەگەندە, بالكىم, مەن مۇلدە باسقا سالادا جۇرەر مە ەدىم؟ جالپى, ماعان ۇستازىم قايرات اعانىڭ ەڭبەگى ەرەن. ول كىسى تەك ۇستاز ەمەس, جول كورسەتۋشى دە بولدى. العاشقى قادامدارىما ءۇمىت ارتىپ, قولداۋ كورسەتتى. دومبىراعا ۇيرەتىپ, ونەرگە باۋلىدى. ءبىرىنشى كۋرستا قىسقى سەسسيادان كەيىن دىنمۇحاممەد قوناەۆتىڭ الدىندا ءان شىرقادىم. ول دا ۇستازىمنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. مەنى ماسكەۋگە دومبىرامەن الىپ باردى, سول كەزدە ۇلكەن ساحناداعى العاشقى قادامدارىمدى جاسادىم. قايرات اعا وتە سالماقتى, تالاپشىل ادام عوي, بىراق ارقاشان ماعان قامقور بولىپ, ءۇمىت ارتتى. «حالىق ءارتىسى» اتانعاندا قۋانىپ, ەڭ ءبىرىنشى ءسۇيىنشى سۇراعان ادامىم دا وسى ۇستازىم بولدى. كوزى تىرىسىندە قايرات بايبوسىنوۆ اتىنداعى ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىن وتكىزسەم دەيمىن. قازىرگى ارمانىم سول.
– ءسىزدىڭ تەك ءانشى عانا ەمەس, كاسىبي تەاتر ءارتىسى ەكەنىڭىزدى ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلمەيدى...
– ءيا, وقۋدى بىتىرگەن سوڭ, مەنى فيلارمونياعا قالدىردى. وتىز شاقتى ءانشىنىڭ ىشىنەن جالعىز قالدىم. ول كەزدە دومبىرامەن ءان ايتاتىن سيرەك ورىنداۋشىلاردىڭ ءبىرى ەدىم. قايرات اعا: «بىزدە دومبىرامەن ءان ايتاتىندار از, سەن قالاسىڭ», دەدى. ۇكىمەتتىك كونتسەرتتەردەن كورسە كەرەك, كەيىن كاۋكەن كەنجەتاەۆ اعامىز كەلىپ: «مايرا, سەنى ەكى جىل باقىلاپ ءجۇرمىن. بىزدە تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ جانىنان (قازىرگى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى) «مۋزىكالىق كومەديا» ءبولىمى اشىلىپ جاتىر, ون ءتورت ادام قابىلدايمىز. سونىڭ ءبىرى – روزا رىمباەۆا, ەندى ءبىرى سەن بولاسىڭ», دەدى. مەن اكەمنىڭ ارمانىن ورىنداعىم كەلدى. ول كىسى ۇنەمى: ء«بىز وقي المادىق, سەندەر وقىڭدار», دەيتىن. سوندىقتان وقۋعا ءتۇستىم. روزا رىمباەۆا, قۇدايبەرگەن بەكىش, گۇلباۋشان تىلەۋبەكوۆا, اسەل مامبەتوۆا باستاعان كىلەڭ «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتىن مىقتىلارمەن بىرگە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور كاۋكەن كەنجەتاەۆ پەن راحيليام ماشۋروۆانىڭ شەبەرحاناسىندا وقىدىق. كەرەمەت ۇيىمشىل ەدىك. ءالى كۇنگە دەيىن سوندايمىز. ءجيى باس قوسىپ, سىرلاسىپ تۇرامىز. اكتەرلىككە العاش تۇسكەن جىلى ءبارىمىز قارا جاياۋ ستۋدەنتپىز, ىشىمىزدە ەڭ تانىمالى دا, جۇلدىزىمىز دا – روزا ەدى. «التىن ورفەيدى» العان كەزى. ۇزىن كويلەك, بيىك وكشە ءتوپلي كيىپ, قۋىرشاقتاي بولىپ جۇرەتىن. سوعان قاراماستان وتە قاراپايىم ەدى. ءبارىمىزدى ۇيىنە ەرتىپ اپارادى. قانشا جەردەن جۇمىسباستى بولسا دا, روزانىڭ توڭازىتقىشىندا ۇنەمى اشىتىلعان قامىر تۇراتىن. كەلە سالا الجاپقىشىن بايلاپ جىبەرىپ, ىستىق باۋىرساق, شەلپەك, ءبالىش ءپىسىرىپ, اشقۇرساق ستۋدەنتتەردى ءبىر قارىق قىلاتىن. ول كۇندەردى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. سول قامقورلىق, ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن جاناشىرلىق كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءبىزدى باۋىر ەتىپ كەلەدى. كەزدەسە قالساق, تۋعانىمىزدى كورگەندەي ءبىر جاساپ, جاسارىپ قالامىز.
– ەسىمىڭىزدىڭ مايرا بولۋى اكەڭىزدىڭ ءسىزدى مايرا ۋاليقىزىنداي ءانشى بولادى دەگەن تىلەگىمەن بايلانىستى ما؟ بىلگىمىز كەلگەنى – ماحيرا قالاي مايرا بولدى؟
– ول راس. مەنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتىم – مايرا ەمەس, ماحيرا. بىراق بالا كۇنىمدە «ر» ارپىنە ءتىلىم كەلمەدى. «مايا» بولىپ ءجۇرىپ, كەيىننەن مايرا بولدىم عوي (كۇلدى). كىشكەنتايىمنان وتە العىر بولدىم. «اپكەممەن بىرگە ساباققا بارامىن» دەپ جىلاپ جاتىپ الىپپىن. سودان اكەم: ء«بىر-ەكى كۇن بارىپ كورسىن, ءالى كىشكەنتاي عوي, قىزىعى باسىلعان سوڭ, ءوزى-اق جالىعىپ قويار», دەيدى. بىراق ايتقانىنان قايتا قوياتىن مايرا بايقالمايدى. جالعىز عانا ءمىنىم – «ر» ارپىنە شورقاقتىعىم. سول ءۇشىن سىنىپتاستارىم كۇلگەندە اپكەم قاتتى نامىستانىپ, «مايرامەن ءبىر سىنىپتا وقىمايمىن» دەپ ۇيگە جىلاپ كەلەدى ەكەن. سودان تاعى دا اكەم ارالاسىپ, مۇعالىمگە ايتىپ ءجۇرىپ, ەكەۋمىزدى ەكى سىنىپقا اۋىستىردى. قازىر اپكەمە: «كەزىندە مەنى ساقاۋ دەپ مەنسىنبەۋشى ەدىڭ, كوردىڭ بە ەندى, سەنى عانا ەمەس, بالالارىڭدى دا مەن وقىتتىم», دەپ ازىلدەپ كۇلىپ ايتىپ وتىرامىن. «ول كەزدە سەنىڭ مۇنداي ءانشى بولاتىنىڭدى قايدان بىلەيىن؟» دەپ اپكەم دە جىميىپ قويادى. اپكەم – وتە ادەمى, مىنەزى جايلى ادام. ءتورت قىزدان قازىر ۇشەۋمىز عانا امانبىز, ال ۇلكەن اپكەم ومىردەن ەرتەرەك ءوتتى.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا: «الدىمدا تاڭداۋ تۇردى. بىراق مەن وتباسىن ەمەس, ونەردى تاڭدادىم», دەگەن ەكەنسىز. بۇل شەشىمىڭىزگە وكىنبەيسىز بە؟
– ومىرىمدە تاڭداۋ كوپ بولدى. ءيا, سونىڭ ءبىرى وتباسىما قاتىستى. وڭاي بولعان جوق. قالاي دەسەك تە, بۇرىنعى جۇبايىم, قىزىمنىڭ اكەسى باقىتجانمەن جاستاي تابىسىپ, ءبىرىنشى كۋرستان كەيىن ۇيلەندىك قوي. ەكىنشى كۋرستىڭ اياعىندا قىزىمىز توعجان دۇنيەگە كەلدى. كۇيەۋىم وتە جاقسى ادام بولدى. ەكەۋمىز الماتى ەسترادالىق تسيرك ستۋدياسىندا بىرگە وقىدىق. مەن – ۆوكال, ول تسيرك جانە اكروباتيكا سالاسىندا ءبىلىم الدى. سپورتقا جاقىن, وتە كەلىستى جىگىت-تۇعىن. ال مەن ادەتتەگىشە ونەرمەن ءومىر ءسۇردىم. ەنەم وتە قاتال كىسى ەدى, جارىقتىق. ول كىسىمەن ءبىراز جىل بىرگە تۇردىق. سول ۋاقىتتا قاس قىلعانداي گاسترول دە كوبەيىپ كەتتى. سونداي ءساتتىڭ بىرىندە باقىتجان: «وسى كونتسەرتتەرىڭدى قويساڭ قايتەدى؟ مىنا بالاعا كوڭىل بولىنبەي قالدى عوي», دەدى. ۇندەمەدىم. بىراق كوڭىلىمدە قالىپ قويدى. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە گاسترولگە شىقساق, ايلاپ كەتەتىنبىز. بىردە ونەر ساپارىمەن 40 كۇنگە ماسكەۋگە كەتتىك. قازىرگىدەي جىلدام حابار العىزاتىن ۇيالى تەلەفون جوق, مۇلدەم بايلانىسسىز قالدىق. ۇشاقتان تۇسسەم, قىزىم مەن اكەسى اۋەجايدا كۇتىپ تۇر. جاقتارى ىشىنە كىرىپ, وتە قاتتى جۇدەپ كەتكەن. سونى كورىپ جۇرەگىم اۋىردى. ءبىر شەشىمگە كەلۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. ويلانا كەلە: «مەن ونەرىممەن قالا بەرەيىن, سەن ۇنەمى جانىڭدا بولاتىن جاقسى جار جولىقتىرىپ, قالاۋىڭشا ءومىر ءسۇر. مەن ساعان ۇل سىيلاي المادىم. ال ەر ادامنىڭ ۇرپاعى جالعاسۋى كەرەك. ەشقانداي وكپە-رەنىشىم جوق. ورتادا قىزىمىز بار, سىيلاستىقتا قالا بەرەمىز, بايلانىسىمىز ۇزىلمەيدى», دەدىم.
ارينە, ول ەكى جىلداي كونبەدى. وزىنە بىلدىرمەي ءسىڭلىمنىڭ قۇربىلارىنىڭ ىشىنەن جاقسى قىزدى كورىپ, كۇيەۋىممەن تانىستىردىم. سوزدەرى جاراسىپ, اراعا ۋاقىت سالىپ باس قوستى. ءوزى اڭساعانداي ۇلدى بولدى. قازىر باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ەكى بولەك وتباسى بولساق تا, قارىم-قاتىناسىمىز جاقسى, ءجيى ارالاسامىز. مۇنىڭ ءبارىن قىزىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسادىم. توعجانىم اكەسىمەن كەرەمەت قارىم-قاتىناستا, ونى قاتتى جاقسى كورەدى. وسى تۇستا مەنى سوگەتىندەر دە تابىلار. الايدا ونەرسىز ءومىر سۇرە المايتىنىمدى ءتۇسىندىم. ەگەر داۋىسى ورتاشا, قاتارداعى ءانشى بولسام, مۇمكىن ۇيدە وتىرار ما ەدىم. بىراق ويتە المادىم, ول شەشىمىمە وكىنبەيمىن. ويتكەنى ومىردەگى ءاربىر تاڭداۋىم ءوز ءمانىن تاپتى. اللانىڭ قالاۋىمەن اتا-انامنىڭ ارمانىن ورىندادىم, ۇستازدارىمنىڭ سەنىمىن اقتادىم, حالىقتىڭ ماحابباتىن سەزىندىم. ونەر ماعان تەك جۇمىس ەمەس – ءومىردىڭ ءمانى, جۇرەكپەن سۇيگەن ءىسىم. ارينە, كەيىن دە سەزىمىن بىلدىرگەن ازاماتتار بولدى. بىراق توعجانىمنىڭ كوڭىلىنە بولا بارىنەن باس تارتتىم. سەبەبى قىزىم ەشكىمدى جاقتىرمايتىن. ونىڭ ۇستىنە, ۇنەمى كونتسەرت, جۇمىس دەگەندەي, ءىش پىساتىن دا, وتكەنگە وكىنەتىن دە ۋاقىت بولماپتى. قىزىم وتباسىلى, جار, انا اتانعاننان كەيىن: «ماما, مەنىكى سول كەزدە دۇرىس بولماپتى», دەپ ايتادى. بىراق بۇل ءومىر عوي, اركىمنىڭ ءوز تاڭداۋى بار. مەنىڭ ەندىگى باقىتىم – نەمەرەلەرىم.
– ال ءانشىنىڭ باقىتى نەدە؟
– ونەردە ىزدەنىس پەن ادالدىق اسا ماڭىزدى. ءانشى ءوز داۋىسىنا ساي ءان تاڭداپ, ونى جۇرەگىمەن ايتۋى كەرەك. سوندا عانا حالىق قابىلدايدى, سوندا عانا ونەر ومىرشەڭ بولادى. مەنىڭشە, اتاق ماقسات ەمەس, ول – ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. دەسە دە حالىقتىڭ ءانشىسى اتانۋ – ونەرگە ادالدىقتىڭ ەڭ بيىك باعاسى. سول ادالدىقتى ءومىر بويى ساقتاي ءبىلۋ – ءاربىر ونەرپازدىڭ پارىزى. ءانشى تەك ءوزى ءۇشىن ەمەس, ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋى كەرەك. جالپى, ءوزىمدى باقىتتى ءانشىمىن دەپ سانايمىن. ونەرگە اداسىپ ءجۇرىپ كەلدىم, بىراق ۇستازىم قايرات بايبوسىنوۆتىڭ ارقاسىندا دامىپ, ءان الەمىنەن ءوز ورنىمدى تاپتىم. قازىر قولىمنان كەلگەنىن جاساپ, حالقىما ەڭبەك ەتىپ ءجۇرمىن, ونەرگە دەگەن ماحابباتىمدى ساقتاپ كەلەمىن. ەندىگى ارمانىم – قازاق ونەرىن تەك قانا ۇلتتىق ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋ. سول ءۇشىن جوبالارىمدى جاسايمىن, شىعارماشىلىقپەن اينالىسامىن. ەڭ باستىسى – ونەردى ءسۇيىپ, ونى حالىققا جەتكىزۋ.
– كوپشىلىك ءسىزدى جاستاردى ۇنەمى قولدايتىن, ونەردە ۇستازدىق جولى قالىپتاسقان تۇلعا رەتىندە بىلەدى. قازىرگى جاس انشىلەرگە كوزقاراسىڭىز قالاي؟
– جاستاردى وتە جاقسى كورەمىن. ولاردىڭ جاڭاشىل كوزقاراسى, زاماناۋي ءۇنى, تىڭ ىزدەنىستەرى مەنى قۋانتادى. بىراق ءبىر نارسەنى ۇمىتپاۋ كەرەك, ءاندى بۇزباۋ, ونىڭ رۋحىن ساقتاۋ – قاسيەتتى مىندەت. مەنىڭ «ساعىندىرعان اندەر-اي» اتتى اۆتورلىق جوبام بار. بۇل باعدارلاماعا ۇلكەندەر دە, جاستار دا قاتىسادى. ون سەگىز جىلدان بەرى ۇزدىكسىز ءوتىپ كەلەدى. سول ساحنادا تاجىريبەلى انشىلەر مەن جاس ورىنداۋشىلار بىرگە ونەر كورسەتەدى. بۇل – ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ كورىنىسى. جاستار ۇلكەندەردىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ساحنا مادەنيەتىن ۇيرەنىپ, ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىن شىڭدايدى. ءالى ەسىمدە, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن سىڭعىرلاعان ءۇنى بار تالدىرماش قىز حابارلاسىپ: «اپا, ماڭعىستاۋدان كەلىپ ەدىم, ءسىزدىڭ كونتسەرتكە قاتىسسام بولا ما؟» دەپ سىزىلىپ حابارلاسقان تامارا اسار بۇگىندە «حالىق ءارتىسى» اتانىپ وتىر. مەن بۇل جاڭالىققا ەرەكشە قۋاندىم. تامارا – ناعىز ىزدەنىمپاز, اقىلدى, ەڭبەكقور جان. ءومىردىڭ تالاي سىناعىن باستان وتكەرسە دە, مويىماي, ءوز جولىن جالعاستىرىپ كەلەدى. ەڭبەگىمەن, تالانتىمەن, ومىرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمەن ەلگە ۇلگى بولدى. سونىمەن قاتار الىشەر كارىموۆتى دە بۇل اتاققا لايىق دەپ بىلەمىن. ول – ون بەسكە جۋىق تىلدە ءان ورىندايتىن, شىنايى ەڭبەكقور, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ءانشى. مۇنداي جاستار – ونەرىمىزدىڭ بولاشاعى. دەسەك تە, ونەر الەمىندە ەلگە ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىرىپ, حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان انشىلەردىڭ ىشىندە باعدات سامەدينوۆانىڭ «حالىق ءارتىسى» اتاناتىن ءجونى دە, جولى دا ابدەن لايىق دەپ ويلايمىن. الداعى ۋاقىتتا باعدات سامەدينوۆا «حالىق ءارتىسى» اتانسا, ەڭ ءادىل شەشىم سول بولار ەدى.
– ءوزىڭىز ايتپاقشى, «ساعىندىرعان اندەر-اي» كونتسەرتى حالىقتىڭ سۇيىكتى جوباسىنا اينالدى عوي. قۇپياسى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– قۇپياسى – حالىقتىڭ جۇرەگىنە جاقىن اندەردە. ءبىز ءار كونتسەرتىمىزدە حالىق اندەرى مەن قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ تۋىندىلارىن ورىندايمىز. قازىردىڭ وزىندە بيلەت تەز ساتىلىپ كەتەدى, كورەرمەن زالدى تولتىرىپ كەلەدى. بۇل – ونەرگە دەگەن حالىقتىڭ ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىگى.
– «ساعىندىرعان اندەر-اي» دەگەننەن شىعادى. ءسىز تەك قانا ءانشى ەمەس, ۇستاز, ۇلكەن جوبالاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى, پروديۋسەرسىز. وسىنداي اۋقىمدى جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاي ءجۇرىپ ايەلدىك ادەمى قالپىڭىز بەن نازىكتىگىڭىزدى, ارتىسكە ءتان زيالىلىعىڭىزدى ساقتاپ قالۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– ونەر ادامدارىنا باعا بەرەتىن – حالىق. حالقىمنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتسام – مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن باقىت. ومىرىمدە تەك ءان سالىپ قانا قويماي, ءتۇرلى ۇيىمداستىرۋشىلىق ىستەرمەن دە اينالىسىپ كەلەمىن. ءبىر جاعىنان ساحنادا ونەر كورسەتىپ, ەكىنشى جاعىنان ۇلكەن جوبالاردى قولعا الىپ, بارىنە ۇلگەرۋگە تىرىسامىن. كەيدە جۇرت سەن سياقتى: «مايرا اپاي, سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى بولمىسىڭىزدىڭ قۇپياسى نەدە؟» دەپ سۇرايدى. مەنىڭشە, بۇل – تەكتىلىكتىڭ كورىنىسى. قازاق «كورىپ الساڭ, كورىكتىنى ال, كورمەي الساڭ, تەكتىنى ال» دەيدى عوي. تەكتىلىك – اكە-شەشەمنەن دارىعان قاسيەت. اتام ىبىراي سەرى ادام بولعان ەكەن. ەل ارالاپ, دۋمان قۇرىپ, ءان سالعان. سول سەرىلەردى حالىق قۋانا قارسى الىپ, ونەرگە قۇرمەت كورسەتكەن. اتام ءبىر ايلىق ساپاردان ۇيگە بىرنەشە جىلقى, سيىر, قوي ايداپ قايتاتىن كورىنەدى. بارلىعىن اۋىل ادامدارىنا, ونەرلى جاستارعا تاراتىپ جىبەرەدى ەكەن. سول سەرىلىك پەن انگە ادالدىق بىزگە قانمەن بەرىلگەن دەپ ويلايمىن. اكەم سەرى, انامنىڭ دا ءۇنى ەرەكشە نازىك ەدى, سول قاسيەتتەر بويىما ءسىڭدى. كەيىنگى جىلدارى جاستاردىڭ ونەرگە كوزقاراسى مەن ءداستۇرلى اندەردىڭ بۇزىلىپ ايتىلۋى مەنى الاڭداتادى. سول سەبەپتى «ساعىندىرعان اندەر-اي» جوباسىن باستادىم. وندا جاس ونەرپازدار ەلىمىزگە بەلگىلى انشىلەرمەن ءبىر ساحنادا جاندى داۋىستا حالىق اندەرىن ورىندايدى. سونىڭ ارقاسىندا تالاي ءان حالىققا جەتتى, جاستاردىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە جاتتالدى. كەيىن «جۇلدىز بولعىڭ كەلسە» اتتى جاس تالانتتارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق فەستيۆال ۇيىمداستىردىق. سونىمەن قاتار «بابالار ءۇنى», «التىن دومبىرا» سياقتى ءداستۇرلى ءان جوبالارىنا دا ۇيىتقى بولدىم. «مايرا» ونەر مەكتەبىنىڭ جۇمىسى دا نەگىزىنەن وسى ماقساتپەن توقايلاسادى. سەبەبى ءداستۇرلى ءان – قازاق رۋحىنىڭ تىرەگى. ونەرگە ادال بولىپ, جاستارعا جول كورسەتۋ – مەنىڭ پارىزىم. ءانشى تەك ءوزى ءۇشىن ەمەس, ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋى كەرەك. مەن ءار كونتسەرتىمە وسى ويمەن شىعامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
