جاساندى ينتەللەكت بۇگىندە تەك عىلىمي سالا عانا ەمەس, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ, الەۋمەتتىك پروگرەستىڭ جانە جاھاندىق باسەكەنىڭ نەگىزگى فاكتورى. PwC بولجامىنشا, 2030 جىلعا قاراي جي الەمدىك ءىجو-گە شامامەن 15,7 ترلن اقش دوللارىن قوسادى, بۇل قازىرگى الەمدىك ەكونوميكا كولەمىنىڭ 14%-ىنا جۋىق. 2023 جىلعى «McKinsey» ەسەبى بويىنشا جي ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە شىعىنداردى ازايتۋ ارقىلى ءار سالادا 20–30% تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلادى.
«تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم جوبالارى جۇزەگە اسىرىلدى: كەڭ جولاقتى ينتەرنەتتى اۋىلدارعا جەتكىزۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تسيفرلانۋى, ينتەگراتسيالانعان جۇيەلەردىڭ قۇرىلۋى. مۇنداي ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ جي تەحنولوگيالارىن قولدانۋعا جاعداي جاسايتىن بازانى قالىپتاستىردى. ال «جاساندى ينتەللەكت» ۇعىمىنىڭ ەلىمىزگە ەنۋىنە كەلەتىن بولساق, 2022 جىلى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ISSAI ينستيتۋتى «جاساندى ينتەللەكت جانە روبوتتەحنيكا» سالاسىنداعى اعىلشىن تەرميندەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋدا گلوسساري ازىرلەدى جانە ول كەيىن سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتىندە بەكىتىلدى. بۇل وقيعا جي تەرمينىنىڭ قازاق تىلىندە رەسمي تۇردە قولدانىلىپ, عىلىمي-تەرمينولوگيانىڭ ءبىر بولىگىنە اينالا باستاعانىنىڭ بەلگىسى ەدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence» (ISSAI) ينستيتۋتى ەلدىڭ جەتەكشى اكادەميالىق جي ورتالىعى رەتىندە بەلگىلەندى.
سونداي-اق 2022 جىلى الماتىدا 45 مىڭ كامەراسى بار, سول ارقىلى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, ىزدەۋدە جۇرگەن ادامداردى انىقتاۋ سياقتى فۋنكتسيالار جۇزەگە اسىرىلاتىن جاساندى ينتەللەكت قولدانىلاتىن ء«بىرتۇتاس ۆيدەومونيتورينگ جۇيەسى» جوباسى ىسكە قوسىلدى. ال بيىل قولعا الىنعان «Industrial AI Accelerator» جوباسى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنا جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن ەنگىزۋدى باستادى. 100 مىڭ ستۋدەنتتى قامتۋ جوسپارلانعان «AI-Sana» باعدارلاماسى ءبىلىم الۋشىلارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ باعىتىندا جاساندى ينتەللەكت داعدىلارىن دامىتۋعا ارنالعان.
جاساندى ينتەللەكت – تەك تەحنولوگيالىق جاڭالىق ەمەس, ول ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاڭعىرۋىنىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىگى. بۇل – ءوندىرىستى تسيفرلاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتى اۆتوماتتاندىرۋ جانە ءبىلىم-عىلىم سالاسىن جي-عا بەيىمدەۋ. سوندىقتان دا جي-گە قاتىستى تاپسىرمالاردىڭ مەملەكەتتىك تۇجىرىمدامالارعا ەنگىزىلىپ, ۇلتتىق دەڭگەيدە دامۋى ساياساتتى ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتەدى جانە ۇلتتىق مىندەتتەردى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ال ارنايى مينيسترلىك قۇرۋ – ورتاق ستراتەگيا مەن ستاندارتتاردى وڭتايلاندىرۋ, رەفورما جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعان يدەيا. ەلىمىز جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالاردى بەلسەندى جۇرگىزىپ, جاڭا مينيسترلىكتى قۇرۋ ارقىلى بۇل سالانى باسقارۋدىڭ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە كىرىستى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا ساي قۇرىلعان جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ يننوۆاتسيالىق قىزمەت سالاسىنداعى فۋنكتسيالارى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە بەرىلەتىندىگى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر الاڭى. سەبەبى جي تۇجىرىمدامالارى ءبىر ۆەدومستۆونىڭ باسقارۋىندا شوعىرلانۋى تيىمدىلىك پەن ۇيلەستىرۋدى ارتتىرىپ, فۋنكتسيالاردىڭ ناقتى قايتا ءبولىنۋى يننوۆاتسيالار مەن جوعارى ءبىلىمنىڭ ءرولىن اشىق ايقىندارى ءسوزسىز. جاڭا مينيسترلىك تسيفرلىق سەرۆيستەر, دەربەس دەرەكتەر, كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سەكىلدى مىندەتتەردى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جي-گە قاتىستى رەسمي ۇستانىمى جان-جاقتى, ستراتەگيالىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيگە باعىتتالعان. پرەزيدەنت تاپسىرمالارى ناتيجەسىندە ۇكىمەت 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلدادى. بۇل قۇجات جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ءبىلىم بەرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى سالالارعا ەنگىزۋ جوسپارىن ايقىندادى; سونىمەن قاتار كادر دايارلاۋ, ۇلتتىق تىلدىك مودەلدەر ازىرلەۋ, IT كونتەنتتى كوبەيتۋ ماقساتتارى دا قويىلعان. بۇل – مەملەكەتتىك دەرەكتەرگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرىپ, عىلىمي زەرتتەۋ جانە وندىرىستىك پيلوتتاردى جەدەل ەنگىزۋگە جاعداي جاساۋدا. ناتيجەسىندە, پرەزيدەنتتىڭ قولداۋى مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك باعدارلامالار دەڭگەيىندە قارجىلاندىرىلىپ, سالا مينيسترلىكتەرى تاراپىنان عىلىمي-تەحنيكالىق كونكۋرستار, «Astana Hub»-تىڭ اكسەلەراتورلارى, ۋنيۆەرسيتەتتىك ينستيتۋتتار (ISSAI) ارقىلى ءىرى جوبالار – «KAZ-LLM», «Oylan» سياقتى باستامالار ىسكە قوسىلدى.
ەڭ الدىمەن, دەرەكتەردى جيناۋ ءۇشىن «زاماناۋي ۇلكەن ءتىل مودەلىن (KazLLM) قۇرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا كونسورتسيۋم قۇرىلدى. كونسورتسيۋمعا اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋ تەحنولوگيالارى ينستيتۋتى, ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي پراكتيكالىق ورتالىعى, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى جانە قازۇۋ كىرەدى. سونىمەن قاتار «KazLLM» ءۇشىن دەرەكتەر ماسسيۆتەرىن كونسورتسيۋم جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ تولتىرۋ ءۇشىن دەرەكتەر «Smart Data Ukimet» (SDU) اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسىنە بەرىلەدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ مالىمدەۋىنشە, التى ايدىڭ ىشىندە 1 ميللياردقا جۋىق ارنايى ءسوز قولدانىسى تاپسىرىلىپ, ەكىنشى ۇلكەن باعىت – كادر دايارلاۋ ءىسى جولعا قويىلا باستاعان. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى 17 جوعارى وقۋ ورنى «قولدانبالى جاساندى ينتەللەكت», «جي جانە بلوكچەين ينجەنەرياسى», «كيبەرنەتيكا جانە جي», «مەديتسيناداعى جي» جانە باسقا دا جي جەلىسىمەن 15 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ەنگىزگەن. 2 196 ءبىلىم الۋشىنىڭ 2 091-ءى باكالاۆر بولسا, 82-ءسى ماگيسترانت, ال 23-ءى دوكتورانت. وسى جىلدان باستاپ «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە دە جي دەگەن ارنايى كۆتوتا ەنگىزىلگەن.
«Oylan» اتتى مۋلتيمودالدى ءتىل-ۆيزۋالدىق مودەل ءماتىن مەن سۋرەتتى بىرىكتىرىپ وڭدەي الادى, دەرەكتەر بازاسى – 10 ميلليوننان استام سۋرەت پەن 50 ميلليون سۇراق-جاۋاپ جۇپتارىنان تۇرادى. ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينالىق دياگنوستيكا, قارجى جانە ونەركاسىپ سالاسىنا قولدانىلۋ ءۇشىن جاسالعان. بۇل جوبالار ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن يندۋستريا اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى كۇشەيتىپ, زەرتتەۋ مەن كوممەرتسيالاۋدى بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
2024–2029 جىلدارداعى تۇجىرىمدامادا ازاماتتاردى جي داعدىلارىنا وقىتۋ مىندەتى بەلگىلەنگەن: 2029 جىلعا دەيىن ميلليونعا جۋىق ادامدى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كۋرستار ارقىلى وقىتۋ, مىسالى, ۇلتتىق AI Movement / «AI People», «AI Corporate», «Tomorrow School» سياقتى باعدارلامالار.
«Astana Hub» جانە باسقا ۇلتتىق پلاتفورمالار 2024–2025 جىلدارى 80 000-نان استام ادامدى IT/AI باعىتىندا وقىتقانىن حابارلادى: بۇل كورسەتكىش وقۋ-پراكتيكالىق كۋرستاردىڭ العاشقى كەزەڭى رەتىندە قابىلدانادى, الايدا ساپا مەن ەڭبەك نارىعىنا اسەر كورسەتۋ ءۇشىن باقىلاۋ قاجەت.
2025–2026 وقۋ جىلىندا جاساندى ينتەللەكت ەلىمىزدىڭ بارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە مىندەتتى ءپان رەتىندە ەنگىزىلدى. ەلىمىزدەگى 93 ۋنيۆەرسيتەت جي-ءدى وزدەرىنىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا بىرىكتىرگەن بولسا, 20 جوعارى وقۋ ورنى 25 جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعىتىن اشقان. سونداي-اق تۇجىرىمدامادا جالپى وقۋ ۇدەرىسىنە ينتەگراتسيا جاساۋ – كۋرريكۋلۋم, ءاداپتيۆتى جۇيەلەر, اكادەميالىق قولداۋدا باستى نازاردا. مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءاداپتيۆتى وقىتۋ پلاتفورمالارىن ەنگىزۋ, وقىتۋشىلاردى جي قۇرالدارىن قولدانۋعا وقىتۋ, سونداي-اق وقۋ-ساراپتامالىق جۇيەلەرگە (اۆتوماتتاندىرىلعان باعالاۋ, اكادەميالىق تاۋەكەلدەردى بولجاۋ) كوشۋ كورسەتىلگەن. بۇل باعىتتاعى پيلوتتار بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەتتە (نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە باسقا ورتالىقتار) جانە مەكتەپتەردە باستالدى: مىسالى, جي نەگىزىندەگى پراكتيكالىق تاپسىرما گەنەراتسياسى, plagiarism/academic integrity باقىلاۋ جۇيەلەرى, وقۋ تراەكتورياسىن جەكە بەيىمدەۋ.
ۋنيۆەرسيتەتتەردە جي زەرتتەۋ توبى مەن لابوراتوريالار قۇرىلىپ, ونەركاسىپپەن سەرىكتەستىكتە پيلوتتىق زەرتتەۋلەر ورىن الىپ وتىر (مەديتسينادا الگوريتمدىك دياگنوستيكا, اۋىل شارۋاشىلىقتا داقىل بولجامى, ەكونوميكادا دەرەكتەر اناليتيكاسى). سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتەردە پراكتيكالىق تاجىريبەلەر, زەرتحانالىق كۋرستار ارقىلى ستۋدەنتتەردى ناقتى جي جوبالارىنا تارتۋ ارقىلى كادر دايارلاۋ كۇشەيتىلۋ ۇستىندە. قازىرگى ۋاقىتتا 12 ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن 34 ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتىلعان, ونىڭ ىشىندە اقش, ۇلىبريتانيا, يتاليا, قىتاي, رەسەي, فرانتسيا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ بەدەلدى 16 ۋنيۆەرسيەتىنىڭ ەلىمىزدە فيليالى اشىلعان.
قازاقستاندا مەديتسينادا (CT/رەنتگەن سۋرەتتەرىن وڭدەۋ — پنەۆمونەت, ونكولوگيا ءۇشىن مەد-دياگنوستيكا پيلوتتارى), ەكولوگيادا (سۋپۋتنيكتەن الىنعان دەرەكتەردى وڭدەۋ ارقىلى لاندشافتتى وزگەرىستەردى باقىلاۋ), ماتەريالتانۋدا (جۇمساق سەنسورلار, بيومەديتسينا) بىرنەشە پيلوتتىق جوبالار ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبالاردىڭ كەيبىرى مەملەكەتتىك گرانتتار ارقىلى جانە ۋنيۆەرسيتەتتەر-يندۋستريا سەرىكتەستىگى شەڭبەرىندە قارجىلاندىرىلىپ وتىر.
سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار «Government AI Readiness Index» ادىستەمەسىمەن تسيفرلىق سايكەستىك, دەرەكتەر قولجەتىمدىلىگى, ستراتەگيالىق جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, تسيفرلىق مۇمكىندىكتەر (digital capacity) — 76%, دەرەكتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى (data availability) — 74% دەڭگەيىندە باعالانىپ وتىر.
IMF-تىڭ «AI Preparedness Index/AI Readiness Index» دەرەكتەرى بويىنشا 2023 جىلى قازاقستان جي-عا دايىندىق بويىنشا الەم ەلدەرى ىشىندە 48-ورىندى مىسە تۇتىپ, يندەكس ءمانى 0.55-ءتى كورسەتكەن. بۇل تمد, ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا الدىڭعى قاتارلارعا كىرەدى. «World Digital Competitiveness Ranking (IMD)» مازمۇنىندا ەلىمىز ءبىلىم مەن عىلىمي الەۋەت, بولاشاققا دايىندىق كورسەتكىشتەرى بويىنشا جاقسى پوزيتسيا كورسەتىپ, 67 ەلدىڭ ىشىندە 34-ورىندى يەلەنگەن.
ەلىمىزدە قارجى نارىعىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ دەڭگەيى ءوسىپ كەلەدى: ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ بىرلەسكەن ەسەبىنە سايكەس, قارجى نارىعىنداعى فيرمالاردىڭ 30%-دان استامى جي شەشىمدەرىن ەنگىزگەن. ونىڭ ىشىندە بانكتەر اسا بەلسەندىلىك تانىتۋدا.
مەملەكەتتىك تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە قازاقستان «Smart Data Ukimet» جۇيەسىن ىسكە قوسىپ, وعان 93 ۇكىمەتتىك اقپاراتتىق جۇيە دەرەكتەرى قوسىلعانى رەسمي تۇردە حابارلاندى. بۇل ورتالىقتاندىرىلعان دەرەكقور ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاجەتتى اگرەگيرلەنگەن مەملەكەتتىك مالىمەتتەردى (ستۋدەنتتىك رەەسترلەر, ەمتيحان ناتيجەلەرى, زەرتحانالىق قورلار, كلينيكالىق رەگيسترلەر ءتارىزدى) اناليتيكاعا دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي بىرىككەن دەرەكتەر بازاسى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن زەرتتەۋ ورتالىقتارىنا لوكالدى ۇلگىلەردەن گورى جوعارى ساپالى جانە كولەمدى دەرەكتەر بەرە الادى, الايدا دەرەكتەر ساپاسى جانە دەرەكتەردى وڭدەۋ ستاندارتتارىندا بىرقاتار تەحنيكالىق جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر ساقتالادى.
دەسە دە, جي-ءدىڭ تابىستى ەنگىزىلۋى دەرەكتەر ساپاسىنا, كادرلىق الەۋەت پەن قۇقىقتىق رەتتەۋ دەڭگەيىنە تاۋەلدى. دەرەكتەر بىرىزدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگىنىڭ شەكتەۋلەرى, جوعارى بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى جانە تۇراقتى, ۇزاقمەرزىمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ بولماۋى بۇل ىستە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. وسى رەتتە «Smart Data Ukimet» اۋقىمىندا دەرەكتەر ستاندارتتارىن, مەتادەرەكتەر جانە دەرەكتەرگە قولجەتىمدىلىك ەرەجەلەرىن بەكىتۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بۇل عىلىمي جوبالارعا جانە يندۋستريا-ۋنيۆەرسيتەت سەرىكتەستىكتەرىنە پايدالى بولار ەدى. سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت تاپسىرمالارى اياسىندا جوعارى وقۋ ورىندارى مەن حالىقارالىق سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋ, زەرتتەۋ گرانتتارىن كوبەيتۋ مەن PhD باعدارلامالارىن قولداۋ, حالىقارالىق تاجىريبەنى ءبولىسۋ دە ماڭىزدى دەپ تانيمىز.
حالىقارالىق رەيتينگتەردە «AI readiness» كورسەتكىشتەرى, قارجى سالاسىنداعى قولدانىلىمى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلۋى – بارلىعى دا جي ءۇردىسىنىڭ ناقتى جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كورسەتەدى. دەگەنمەن دەرەكتەردى ساقتاۋ, كادر دايىنداۋ, زاڭنامانى تولىقتىرۋ سياقتى سىندار بار. بولاشاقتا جي-ءدى تولىق الەۋەتىمەن پايدالانعان كەزدە قازاقستان تەحنولوگيالىق تۇرعىدان باسەكەگە قابىلەتتى ەلگە اينالۋعا لايىقتى مۇمكىندىكتەرگە يە.
وسى ورايدا ۇلتتىق ستراتەگيا مەن جول كارتالارىن ناقتىلاۋ, ءاربىر سالا ءۇشىن جي ەنگىزۋ ستراتەگيالارىن جاساپ, ولاردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ قاجەت. كادرلىق الەۋەتتى دامىتۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردە جي ماماندىعىن كەڭەيتۋ, عىلىمي ورتالىقتار مەن حالىقارالىق ءبىلىم باعدارلامالارىنا قاتىسۋ, زەرتتەۋ گرانتتارىن كوبەيتۋ دە ماڭىزدى. ينفراقۇرىلىم مەن ەسەپتەۋ رەسۋرستارىن جاقسارتۋ ارقىلى جەرگىلىكتى سۋپەركومپيۋتەرلەر مەن دەرەكتەر ورتالىقتارىن, تسيفرلىق پلاتفورمالاردى قۇرىپ, ولاردى اۋىلدىق جەرلەرگە جەتكىزۋدى دۇرىس ۇيىمداستىرۋ كەرەك. حالىقارالىق سەرىكتەستىك پەن ينۆەستيتسيالار جۇمىسىن جەتىلدىرە وتىرىپ, شەتەلدىك كومپانيالارمەن, حالىقارالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن ارىپتەستىك, ستارتاپتارعا شەتەلدىك كاپيتال تارتىپ, ەكسپورتقا باعدارلانعان ونىمدەر جاساۋ دا ءتيىمدى.
جي نەگىزىندە وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمى مەن قابىلەتتەرىنە قاراي جەكە وقۋ تراەكتوريالارىن قۇرۋ ارقىلى بەيىمدەلگەن پلاتفورما اۆتوماتتى تۇردە تاپسىرمالاردىڭ دەڭگەيىن وزگەرتىپ, وقۋشىنىڭ ءالسىز تۇستارىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. ەلىمىزدەگى «Kundelik.kz» جانە «Daryn.online» سياقتى ۇلتتىق پلاتفورمالارعا بەيىمدەلگەن جي مودۋلدەرىن قوسۋ وسى ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسەرى ءسوزسىز.
ال اۆتوماتتاندىرىلعان باعالاۋ جۇيەسى – جي الگوريتمدەرى ەسسە, تەست, ماتەماتيكالىق ەسەپتەردى باعالاپ, مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەرى انىق. بۇل ءادىس مۇعالىمدەردىڭ تەكسەرۋ جۇكتەمەسىن ازايتىپ, باعالاۋ ادىلدىگىن ارتتىرادى. مىسالى, ۇلتتىق ەمتيحان جۇيەسىنە (ۇبت, جبب تەستىلەرى) پيلوتتىق جي-باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ارقىلى جاساۋدى ايتساق بولادى.
كەلەسى ۇسىنىس قازاق تىلىندەگى تسيفرلىق ءبىلىم رەسۋرستارىنا بايلانىستى: قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتار مەن وقۋ ماتەريالدارىن جي كومەگىمەن تسيفرلاندىرۋ جانە كوپمودالدى كونتەنت ء(ماتىن, ۆيدەو, اۋديو) نەگىزىندە جاڭا وقۋ قۇرالدارىن جاساۋ, «KAZ-LLM» سياقتى ۇلتتىق تىلدىك مودەلدى مەكتەپ پەن جوو جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋ.
مۇعالىمدەرگە ارنالعان جي نەگىزدى كومەكشى قۇرالدار – مۇعالىمدەرگە ساباق جوسپارلارىن قۇرۋعا, تەست سۇراقتارىن دايىنداۋعا, وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەسەتىن بولادى. سوندىقتان پەداگوگتەرگە ارنالعان «AI Teacher Assistant» ۇلتتىق پلاتفورماسىن جاساۋ قاجەت دەپ بىلەمىز.
STEM جانە زەرتتەۋ داعدىلارىن دامىتۋ ماقساتىندا جي نەگىزىندە ۆيرتۋالدى زەرتحانالار مەن سيمۋلياتسيالار جاساپ, اۋىل مەكتەپتەرىنە قولجەتىمدى ەتۋ قىمبات زەرتحانالىق قۇرال-جابدىقتار جوق وڭىرلەر ءۇشىن ءتيىمدى بولار ەدى.
اكادەميالىق ادالدىقتى باقىلاۋ, ياعني جي ارقىلى پلاگياتتى انىقتاۋ, وقۋشى جۇمىستارىنىڭ تۇپنۇسقالىعىن تەكسەرۋ, اۆتوماتتاندىرىلعان انتي-پلاگيات جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق «Academic Integrity AI System» جۇيەسىن ەنگىزۋ. ال مۇعالىمدەر مەن ستۋدەنتتەردى قايتا دايارلاۋ ءۇشىن ولارعا جي قۇرالدارىن قولدانۋدى ۇيرەتەتىن قىسقا كۋرستار, ونلاين سەمينارلاردىڭ ارتىقتىعى جوق.
ەلىمىزدەگى تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ باستى فورۋمى – «Digital Bridge 2025» تۋرالى ايتقىم كەلەدى. 2–4 قازان ارالىعىندا استانا قالاسىنداعى «EXPO» كورمە ورتالىعىندا وتكەن بۇل حالىقارالىق تەحنولوگيالىق فورۋمنىڭ اياسىندا تاشەنەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن «Astana Hub» اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. تاراپتار ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «Tomorrow School» اتتى IT اكادەميانى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. نەگىزگى ماقسات – جاساندى ينتەللەكت باعىتىندا جوعارى بىلىكتى مامانداردى جۇيەلى تۇردە دايارلاۋ. باعدارلاما تاجىريبەگە باعىتتالادى: ستۋدەنتتەر ناقتى كومپانيا كەيستەرىمەن جۇمىس ىستەپ, جوبالىق داعدىلارىن جەتىلدىرەدى, ال وقىتۋشىلارعا ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ترەكتەرى اكادەميالىق مازمۇندى زاماناۋي يندۋستريالىق تالاپتارمەن سايكەستەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, ء«بىلىم بەرۋ – جوبا – كوممەرتسيالاندىرۋ» تىزبەگى قالىپتاسىپ, تۇلەكتەردىڭ ەڭبەك نارىعىنا تەز بەيىمدەلۋى قامتاماسىز ەتىلەدى.
كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋمەن قاتار, جي تەحنولوگيالارىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىنە تەرەڭ ەنگىزۋ كوزدەلگەن. «AI Sana» باستاماسى اياسىندا AI اگەنتتەرى ەنگىزىلەدى: ولار قابىلداۋ جانە كەڭەس بەرۋ, وتىنىشتەردى وڭدەۋ, وقۋ كەستەلەرىن قۇراستىرۋ, جۇمىس جوسپارلارىن اۆتوماتتاندىرۋ, اكادەميالىق ادالدىقتى مونيتورينگتەۋ مەن وقۋ اناليتيكاسىن جۇرگىزۋ سياقتى فۋنكتسيالاردى اتقارادى. مۇنداي شەشىمدەر اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتىپ, قىزمەت كورسەتۋدىڭ جىلدامدىعى مەن ساپاسىن ارتتىرادى, سونىمەن بىرگە دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرادى. ناتيجەسىندە, ستۋدەنتتەر مەن قىزمەتكەرلەر ءۇشىن ء«بىرىنشى جەلى» سەرۆيستەرى قولجەتىمدى ءارى ءتيىمدى بولادى.
وسى باعىتتاردىڭ اسەرىن كۇشەيتۋ ءۇشىن سەرىكتەستىك پەريمەترى كەڭەيتىلەدى. ۋنيۆەرسيتەت «پلاتونۋس» جۇيەسىمەن بىرگە LMS فۋنكتسيونالىن جەتىلدىرۋ جانە نەگىزگى ۇدەرىستەردى تولاسسىز اۆتوماتتاندىرىپ, جول كارتاسىن ازىرلەۋدە: بۇل جي مودۋلدەرىن بار تسيفرلىق كونتۋرلارعا جىلدام كىرىستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار «ياندەكس پراكتيكۋم» پلاتفورماسىمەن وندىرىستىك تاجىريبە ۇيىمداستىرىلىپ, 3–4-كۋرس ستۋدەنتتەرى زاماناۋي قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەپ, پورتفوليوسىن ناقتى جوبالارمەن تولىقتىرادى.
قورىتىندىلاي كەلە, «Astana Hub»-پەن مەموراندۋم, «Tomorrow School» IT اكادەمياسىن ىسكە قوسۋ جانە «AI Sana» شەڭبەرىندەگى ءاى اگەنتتەرىن ەنگىزۋ ۋنيۆەرسيتەتتى نۇكتەلىك جوبالاردان جۇيەلى ترانسفورماتسيانىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعارادى. بۇل قادامدار ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن, باسقارۋ تيىمدىلىگىن جانە يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى ءبىر مەزەتتە كۇشەيتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتى ۇلتتىق جي كۇن ءتارتىبىنىڭ بەلسەندى ويىنشىسى رەتىندە ورنىقتىرادى.
ەلىمىزدىڭ جاڭا ءداۋىرى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ نەگىزىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, بولاشاققا قارىشتاپ قادام باسىپ, ۇزدىكسىز دامي بەرەرىنە سەنىم مول.
وڭالباي اياشەۆ,
ۇعا اكادەميگى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور
