جوعارى اتاققا يە بولعان مەدبيكە

ەل باسىنا كۇن تۋعاندا ەر­ازاماتتارمەن قاتار قىزدار دا ءوز ەرىكتەرىمەن مايدانعا اتتا­نىپ, نەمىس فاشيستەرىمەن شاي­قاسقا ءتۇستى. سولاردىڭ ءبىرى – ءرازيا ىسقاقوۆا. ول 1922 جىلى 26 قازاندا قىزىلوردا وبلىسى جاڭا­قورعان اۋدانىنىڭ تومەن­ارىق ستانساسىندا (كەيبىر دەرەك بويىنشا جايىلما اۋىلىندا) تۋعان. 1936 جىلى جەتىجىلدىق مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ, شىمكەنت قالاسىنداعى مەدي­تسي­نالىق ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, فەلد­شەر ماماندىعىن الادى. ەڭبەك جولىن اۋىلدان باستاعالى وتىر­عان كەزدە سوعىس باستالادى. ءرازيا مايدانعا سۇرانىپ, 1941 جىلدىڭ قازان ايىندا اسكەري فەلدشەر رەتىن­دە سوعىسقا كىرەدى. ون توعىز جاستاعى قازاق قىزى ءى ۋكراينا ماي­دانىنداعى گەنەرال-پولكوۆنيك پ.رىبالكو قولباسشىلىق ەتكەن اتاقتى تانك ارمياسىنىڭ قۇرامىنداعى 55-تانك بريگاداسىندا فەلدشەر بولىپ ءجۇرىپ, اجال بۇركىپ تۇرعان وق پەن وتتىڭ ورتاسىنان جارالانعان تالاي ساربازدى امان الىپ شىعادى. فەلدشەر ءرازيانىڭ ءبىر ەرلىگى جونىندە دارىگەرلىك قىزمەت بريگاداسىنىڭ باستىعى, مايور باگۋسلوۆسكي بىلاي دەپتى: «مەديتسينا قىزمەتىنىڭ لەيتەنانتى ىسقاقوۆا ناعىز ەرلىك كورسەتتى. ول جانىپ جاتقان تانك­تەن باتالون كومانديرى فەدو­روۆ پەن ونىڭ ەكيپاجىن الىپ شىقتى. ونىڭ ەسەبىندە ولىمنەن امان قالعان 4 ەكيپاج مۇشەسى مەن ايقاس الاڭىنان سۇيرەپ الىپ شىققان جارالى 15 ادام بار». بۇل ساندومير شايقا­سىن­­دا بولعان وقيعا ەدى.

مايدانداس دوستارى ءرازيا شاكەن­قىزىن كەيدە «قازاق­ستان­نىڭ راۋشان گ ۇلى», «قازاقتىڭ گ ۇلى» دەپ ەركەلەتىپ اتايتىن. «قا­زاق­­تىڭ بۇل گ ۇلىندە ون ادامدىق جىگەر بار» دەپ ماقتان تۇتاتىن. 1943 جىلدىڭ جازىندا كۋرسك دو­عاسىنداعى پروحوروۆكا ەلدى مەكەنى­نىڭ ماڭىندا ءرازيا ءتورت بىردەي جاۋىنگەردى وتقا ورانعان تانكتەن امان الىپ شىقتى. لاۋ­لاپ جانعان كيىمدەرىن ءسوندىرىپ, تورتەۋى­نىڭ جاراسىن تاڭىپ, ءبارىن مەدسانباتقا جەتكىزەدى. ءدال سول كۇنى فەلدشەر ءرازيا جيىرما تانكيستى اجال اۋزىنان اراشالاپ العان ەكەن.

كيەۆ قالاسى تۇبىندەگى ۇلكەن ۇرىس الاڭى. فەلدشەر جارا­لى جاۋىن­گەردىڭ جانىنا ەڭكەيە بەرگەنى سول ەدى, جاقىن جەردە جويقىن جا­رىلىس بولدى. ءرازيا ەسەڭگىرەپ قال­دى. ال جەردە جات­قان جارالى سار­باز­عا سنارياد­­تىڭ جارىقشاعى ءتيىپ, ەكىن­شى رەت جارالاندى. باسى اينا­لىپ, جۇرەگى اينىپ, قۇلاعى تاس ءبى­تىپ قالعانىنا قاراماستان, جا­رالى جاۋىنگەردى ارقالاپ, مەد­سانباتقا جەتكىزدى. وسى ەرلىگى ەس­كە­رىلىپ, «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالادى.

بىردە روتانىڭ ستارشيناسى يۆا­ششەنكو ۇرىستا قاتتى جاراقات­تا­نا­دى. حيرۋرگتەردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ءومىرىن قان قۇيىپ قانا ساق­تاپ قالۋعا بولادى ەكەن. سول كەزدە ءرازيا ويلانباس­تان جارالى ستار­شي­ناعا قان بەرەدى. ءسويتىپ, ماي­دان­­داس سە­رىگىن اجالدان امان الىپ قالادى.

ءرازيا ىسقاقوۆا ستالينگراد­تان باستاپ حاركوۆتى, كيەۆتى, ۆار­شاۆانى ازات ەتۋگە قاتىستى. قۇز­عىن­داردىڭ ۇياسى بەرلينگە دە­يىن باردى. پراگانى ازات ەتۋدە دە وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. ول وسى شايقاستاردا قان كەشىپ ءجۇ­رىپ, دۇش­پاننىڭ قارشا بوراعان وعىنىڭ ارا­سىنان تاعى دا 44 جارالى جاۋىن­گەرگە مەديتسينالىق كومەك كور­سەتىپ, مايدان شەبى­نەن الىپ شىق­تى. ءرازيا ىسقاقوۆا سو­عىس جىلدارىندا ءبىر ءوزى 400-دەن اسا جاۋىنگەردى اجالدان قۇتقار­عان ەكەن. ول اسكەري فەلدشەر­دىڭ جاۋىنگەرلىك بەت ەسەبىندە جا­زىل­عان. ءرازيا شاكەنقىزى سوعىس كە­زىندەگى وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن 1975 جىلى حالىقارالىق «قىزىل كرەست» قوعا­مىنىڭ «فلورەنس نايتينگەيل» مەدالىنە يە بولدى. جالپى, مەديتسينا سالاسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا كوز جۇگىرتسەڭىز, مۇنداي مەدالمەن سوعىس كەزىندە كەڭەس وداعى بويىنشا بارلىعى 26 مەدبيكە, ال قازاقستاننان 5-اق فەلدشەر ماراپاتتالعان. سول بەسەۋدىڭ ءبىرى – ءرازيا شاكەنقىزى ىسقاقوۆا ەدى. ول ماي­دانداعى ەرلىكتەرى ءۇشىن قىزىل جۇلدىز وردەنىمەن, «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن», باسقا 17 مەدالمەن ما­راپاتتالدى. ال بەيبىت ومىردە «دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇز­دىگى» توسبەلگىسىنە يە بولدى. كەيىپ­كەرىمىز سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن 55-تانك بريگاداسىندا بولدى. تانك بريگاداسىنىڭ كومانديرى, گەنەرال-پولكوۆنيك, ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى داۆيد درا­گۋنسكي سوعىس اياقتالعان سوڭ, ءرازيا ىسقاقوۆانىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى «روزا – دوچ كازاحا» دەگەن پوۆەست جازعانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى.

قازاقتان شىققان باتىر قىز سوعىستان كەيىن قىزىلوردا, كەيىن شىمكەنت قالالارىنداعى اۋرۋ­حانالاردا مەيىربيكە بولىپ جۇ­مىس ىستەدى. 1957 جىلدان بەرى وب­لىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا اعا مەيىربيكە بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى, وسى مەكەمەدەن زەينەتكەر­لىك­كە شىقتى. قۇرمەتتى دەمالىستا جۇرسە دە, ءوزى تۇلەپ ۇشقان قازىرگى جوعارى مەديتسينالىق كوللەدج­دىڭ جانە وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە كەزدەسۋلەرگە ءجيى كەلىپ, جاس بۋىنعا ونەگەلى ءومىر جولىنان سىر شەرتەتىن. ول 2011 جىلى 88 جاسىندا باقيعا وزدى. ءرازيا ىسقاقوۆانىڭ سۋرەتتەرى مەن ءومىر جولى جانە ەرلىكتەرى تۋرالى قۇ­جاتتار لوندون مەن ماسكەۋدەگى, كوك­شەتاۋ مەن شىمكەنتتەگى مۋزەي­لەرگە جانە اۋدانداعى تاريحي-ولكە­تانۋ مۋزەيىنە قويىلعان.

سەرىكقالي جەكسەنباەۆ,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

شىمكەنت