وڭىردە ۆەتەرينارلاردىڭ جەتىسپەيتىندىگى, جۇقپالى مال اۋرۋلارىنىڭ ءجيى كەزدەسەتىنى تالاي جىلدان بەرى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا كەلەدى. بيىل ءبىزدىڭ وڭىردە ءسىبىر جاراسى قىلاڭ بەرىپ, تۇتىنۋشى قاۋىمدى ءبىر شوشىتىپ قويدى. وبلىس قازىناسىنان ۆەتەرينارلىق شارالاردى وتكىزۋگە 3,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇگىنگە دەيىن بۇل قارجىنىڭ 1,9 ملرد تەڭگەسى يگەرىلگەن. ماماندار 3,8 ملن باس اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارى مەن قۇستارىنا ۆاكتسينا ەككەن. زەرتحانا ساراپتاماسىنا ءجىتى نازار اۋدارىلعان. ايتسە دە, مال اۋرۋى تىيىلار ەمەس. 247 مالدىڭ ءارتۇرلى اۋرۋعا شالدىققانى بەلگىلى بولىپ وتىر. جاعداي ءسال جاقساردى دەگەنمەن, ەگىندىكول اۋدانىنا قاراستى قورجىنكول اۋىلىنا جىلقى تۇماۋى, اتباسار اۋدانىنداعى شۇڭقىركول مەن ياروسلاۆ سەلولىق وكرۋگتەرىندە ءسىبىر جاراسى پايدا بولعان. ىلە بۇل ەلدى مەكەندەردە كارانتين جاريالاندى. جۇقپالى اۋرۋدىڭ وشاعىن زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
رەسپۋبليكالىق قوردان ءسىبىر جاراسىنا قارسى ەگىلەتىن 14,5 مىڭ دانا ۆاكتسينا ءبولىندى. ۆەتەرينارلىق بەكەتتەر ۇيىمداستىرىلىپ, مال ونىمدەرى باقىلاۋعا الىنعان. وسى ۋاقىت ىشىندە 2,5 توننا مال ونىمدەرى جويىلعان.
وڭىردە 228 ولگەن مالدى كومەتىن ورىندار بەلگىلى بولسا, تەك سونىڭ 11-ءى عانا سانيتارلىق تالاپقا ساي. قالعاندارىنىڭ قاتەرلى اۋرۋلاردى تاراتىپ جاتپاسىنا كىم كەپىل؟ اۋرۋدى الدىمەن قاڭعىباس يت پەن مىسىق تاراتادى. بيىل قاراۋسىز يت-مىسىقتى اۋلاپ, زارارسىزداندىرۋعا جانە ۋاقىتشا ۇستاۋعا 96,4 ملن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. وڭىردە 4,6 مىڭ يت اۋلانعان. مىنە, وسىنداي قانى شىعىپ تۇرعان ماسەلەلەردى قاتاڭ قاداعالاپ, ءتيىستى شارالاردى جۇزەگە اسىراتىن ۆەتەرينارلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دەمەسكە لاج جوق.
– باستى ماقسات قاڭعىباس يت پەن مىسىقتىڭ سانىن ازايتىپ, تۇرعىندار مەن مال-جاننىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. شارۋا شاش ەتەكتەن. قازىر وبلىس بىلىكتى ماماندارعا ءزارۋ, – دەيدى ءوڭىردىڭ باس ۆەتەرينارى تالعات ءجۇنىسوۆ.
مىنە, وسىنداي تۇيتكىلدەردى شەشۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن بىلىكتى كادر قاجەت. سوندا عانا ءتورت ت ۇلىك مالىمىز تۇگەل امان بولماق. مال امان بولسا, استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندەگى ءوڭىردىڭ مال شارۋاشىلىعى قارقىندى داميتىن ەدى. داستارقان بەرەكەسى دە, حالىق كوپ تۇتىناتىن ءونىم باعاسىنىڭ تۇراقتانۋى دا وسى ماسەلەگە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. الدىمەن مال دارىگەرلەرى نەلىكتەن جەتىسپەيدى دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە از-كەم وي تولعاپ كورەلىك. ءبىرىنشى سەبەپ, ماماننىڭ جالاقىسىنىڭ تومەندىگى. 2024 جىلى ۆەتەرينارلاردىڭ ەڭبەكاقىسى 30 پايىزعا كوتەرىلدى. الداعى ۋاقىتتا وڭىردە بۇل مامانداردىڭ ەڭبەكاقىسىن 300–350 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ ءبىر قاجەتتى ماماندارىنىڭ جاي-كۇيىن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى دا جەتە ءتۇسىنىپ, جالاقى كوتەرۋ ماسەلەسىن قولداپ وتىر. ولار كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىن بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەپ, مال ماماندارىنا كورسەتىلەتىن قامقورلىقتى مۇعالىمدەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە تەڭەستىرسەك وڭ بولار ەدى دەيدى.
ءبىزدىڭ وڭىردە مال دارىگەرلەرىن دايىندايتىن جالعىز-اق وقۋ ورنى بار. ول قاتاركول سەلوسىنداعى جوعارى ۆەتەريناريا جانە بيوتەحنولوگيا كوللەدجى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ءبىرشاما جاقسارىپ, بىلىكتى ۇستازدارمەن تولىققان كوللەدج زامان سۇرانىسىنا ساي جان-جاقتى مامان دايارلاۋعا بەيىل. كوللەدج ديرەكتورى اينۇر جانسەيىتوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوناۋ 1948 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن وقۋ ورنىندا 15 مىڭنان استام مامان دايارلانىپتى. باي تاجىريبە قالىپتاسقان. جاڭا زاماننىڭ سۇرانىسىنا بەيىمدەلگەن. قازىر وسى تاراپتاعى بىرنەشە ماماندىق بويىنشا كادر دايارلاپ وتىر.
ارينە, جالاڭ ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, ناقتى تاجىريبەمەن ۇشتاستىرىلعان. كوللەدج جەتەكشى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىمەن, مال فەرمالارىمەن, زەرتحانالارمەن, سونداي-اق ۆەتەرينارلىق ستانسالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق ۆەتەرينارلىق زەرتحانانىڭ اقمولا وبلىستىق فيليالىمەن, «رودينا» اگروفيرماسى» سەرىكتەستىگىمەن, «زەنچەنكو ي ك» كوممەندانتتىق سەرىكتەستىگىمەن, اقمولا وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسىمەن, «ماكينسك قۇس فابريكاسى», «جاقسىلىق اگرو» ءتارىزدى ءىرى شارۋاشىلىقتاردا تاجىريبە وتكىزۋگە كەلىسىم جاساپ, ناقتى جۇمىس ىستەپ وتىر. بۇگىندە كوللەدجدە 200-دەن استام ءبىلىم الۋشى اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن اسا قاجەتتى ماماندىقتى يگەرىپ جاتىر.
ءبىلىم الۋشىلار العاشقى تاجىريبەنى وقۋ ورنىنىڭ وزىندە جيناقتايدى. وقۋ فەرماسىنداعى ءتورت ت ۇلىكتى ەمدەپ, دياگنوستيكادان وتكىزىپ, ءدارى-دارمەگىن بەرىپ, ءبىلىم ءنارىن كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ دەگەندەي بىلىمدەرىن نىعايتادى. شارۋاشىلىقتارعا تاجىريبە جيناقتاۋعا بارعاندا مالساق قاۋىمنىڭ تاجىريبەسىن يگەرۋگە دە ىنتالى. وقۋ فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆاديم بۋتاكوۆ 40 باس ءىرى قارا مەن ءبىر وتار قويدى ارالاتىپ كورسەتتى. ۆەتەريناريا جانە زووتەحنيا بولىمدەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى مالدى ازىقتاندىرۋ, باقىلاۋدان وتكىزۋ, مال اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءتارىزدى العاشقى الىپپەنى يگەرىپ, كۇن سايىن بولاشاق ماماندىقتارى تۋرالى تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەدى.
2024 جىلى ءبىلىم الۋشىلار عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋ ناتيجەسىندە شاعىن بودەنە فەرماسىن ۇيىمداستىرىپتى. ءبىلىم الۋشىلار بودەنەلەردى باعىپ-قاعىپ, قوسىمشا تابىس كوزىنە اينالدىرىپ وتىر. شاعىن فەرمانى ۇيىمداستىرۋعا كوپ قاراجات قاجەت بولماعان. الدىمەن ينكۋباتور ساتىپ الىپ, 70 جۇمىرتقا سالعان. بۇگىندە شاعىن فەرمادا 200-دەن استام بودەنە باعىلادى. وقۋشىلار فەرمادا كەزەكتەسىپ جۇمىس اتقارادى, بودەنە ازىعىن دايىندايدى. بودەنەلەردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ, ەمدەۋ, قاجەتتى ءدارى-دارمەگىن بەرۋ ارقىلى ءبىلىم مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرادى. ال بودەنە جۇمىرتقاسى بولسا جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن كۋرورتتى ايماقتىڭ دەمالۋشىلار اراسىندا سۇرانىسقا يە.
كوللەدج باسشىلىعى ءوز تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ جايىن دا قاداعالايدى. وسى ارادا ءبىر تۇسىنىكسىزى, جىل سايىن جۇزدەگەن مامان ۇلكەن ومىرگە جولداما الىپ, ەڭبەككە ارالاسىپ جاتسا دا, كادر تاپشىلىعى ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تابا قويعان جوق.
– ەڭ الدىمەن تۇلەكتەردىڭ بۇرىنعى كەزدەگىدەي جولداما بويىنشا باعىتتاعان جەرگە بارىپ, كەم دەگەندە ءۇش جىل جۇمىس ىستەۋىن تالاپ ەتۋىمىز كەرەك, – دەيدى ەل اعاسى باقىتبەك ايداربەكوۆ, – ءۇش جىلدىڭ ىشىندە جاس مامان بارعان جەرىندە باۋىر باسىپ ۇيرەنىپ, تۇراقتاپ قالار ەدى. مەنىڭ بىلۋىمشە, وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ەڭبەككە ارالاسقان جاستاردىڭ زەينەتاقى جارناسى ءتۇسىپ تۇرسا, جۇمىس ىستەلىندى دەپ ەسەپتەلەدى. ال ول ءوز ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر مە, باسقا كاسىپپەن اينالىسىپ ءجۇر مە, ونى ويلاپ جاتقان ەشكىم جوق. نەگىزىندە مەملەكەتكە رەنجيتىن ەش قيسىن جوق. مال ماماندارىن دا, مەحانيزاتورلاردى تەگىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىپ, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەن بالالاردى تاماقتاندىرىپ, قامقورلىعىن جاساپ جاتىر, بىراق اۋىل بىلىكتى مامانعا سۋساپ وتىر. وسىدان شىعاتىن قورىتىندى قارجىنىڭ قايتارىمى بولماۋىندا. ەگەر قاداعالانسا, ءدال بۇگىنگىدەي جاعداي قالىپتاسپاس ەدى.
كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ 88 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسقان دەگەن مالىمەت بار. 2024 جىلى 45 مامان وقۋ بىتىرسە, قازىر ونىڭ 25-ءى اۋىلدا جۇمىس ىستەپ ءجۇر ەكەن. بيىل تاعى دا 77 مامان ديپلوم الۋعا ءتيىس.
– وقۋ ورىندارىنىڭ ءىرى شارۋاشىلىقتارمەن كەلىسىمشارت جاساپ, تۇلەكتەرىن باعىتتاۋى قۇپتارلىق ءىس. جالعىز شارۋاشىلىق باسشىلارى عانا ەمەس سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمدەرى دە بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارۋ كەرەك. ءتورت ت ۇلىك مال ۇيىمداسقان شارۋاشىلىقتار عانا ەمەس, مال سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان حالىقتىڭ قولىندا دا بار عوي, – دەيدى ب.ايداربەكوۆ.
قاداعالاۋ بولعاندا عانا كادر دايارلاۋعا كەتكەن قاراجات ەلگە سەپ بولماق. تالاپكەر بار, وقۋ ورنى جۇمىس ىستەپ تۇر, ەندىگى شارۋا – ديپلومدى ماماننىڭ ءوزى تاڭداعان باعىتىندا جۇمىس ىستەۋىن تارتىپكە كەلتىرۋ.
اقمولا وبلىسى
