سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
پارلامەنتارالىق ديالوگتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى
بۇدان كەيىن پرەزيدەنت رەسەي فەدەرالدى جينالىسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆالەنتينا ماتۆيەنكومەن كەزدەستى.
ۆالەنتينا ماتۆيەنكومەن كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت بۇل ساپارىن قازاقستان – رەسەي سان قىرلى ىقپالداستىعىنىڭ ايتۋلى كەزەڭى رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتتى.
– بۇل ساپار ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ تۇرعىسىنان تاريحي ماڭىزعا يە, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسۋى جايىندا ايتىپ, ەكى ەلدىڭ رەسمي دەلەگاتسيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن كەلىسسوزدەردىڭ كۇن تارتىبىنە نازار اۋداردى.
– كەشە ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچپەن ەكى ساعاتقا جۋىق جۇزبە-ءجۇز وتىرىپ اڭگىمەلەسىپ, كوپتەگەن ماسەلەنى, ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى جانە حالىقارالىق احۋالدى تالقىلادىق, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ۆالەنتينا ماتۆيەنكو كەزدەسۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك ساپارىنا رەسەيدىڭ ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– ءسىزدىڭ ساپارىڭىزعا وتە ۇلكەن دايىندىق جۇرگىزىلگەنىن بىلەمىن. مازمۇندى باعدارلاما مەن مەملەكەتارالىق قۇجاتتار پاكەتى ازىرلەندى. بۇگىن وسى قۇجاتتارعا مەملەكەت باسشىلارى قول قويادى. اسا قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى, ءسىزدىڭ «روسسيسكايا گازەتا» باسىلىمىنا جاريالانعان ماقالاڭىزدى مۇقيات وقىپ شىقتىم. شىنىمدى ايتسام, رەسەي – قازاقستان قارىم-قاتىناسىنا قاتىستى تۇستارىنا الىپ-قوسارىم جوق. ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ تاريحى, بۇگىنى جانە بولاشاعى جايىندا وتە تەرەڭ تولعام جاساعانسىز, – دەدى رەسەي فەدەرالدى جينالىسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆالەنتينا ماتۆيەنكو ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ, سونداي-اق پارلامەنتارالىق ديالوگتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلگەن بارلىق كەلىسىمگە زاڭناما تۇرعىسىنان ساپالى قولداۋ كورسەتۋدىڭ جانە قازاقستان مەن رەسەي پارلامەنتتەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆالەنتينا ماتۆيەنكو ەكى ەلدىڭ مەملەكەتارالىق جانە پارلامەنتارالىق قارىم-قاتىناسىنا ارنالعان فوتوكورمەنى تاماشالادى.
تاۋار اينالىمىن 30 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلدى
جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوز الدىندا كرەملدىڭ گەورگي زالىندا رەسمي قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى. مەملەكەت باسشىلارى ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق ءانۇراندارى ورىندالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسكەۋگە شاقىرعانى, سونداي-اق ءداستۇرلى قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن ۆلاديمير پۋتينگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– رەسەي تاراپى ساپاردى ۇيىمداستىرۋعا مۇقيات ازىرلەنگەنىن كوردىك. ءىس-شارالار جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. ءبىز ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنا مەملەكەتتىك ساپار – بيىلعى ەڭ ايتۋلى وقيعا. مينيسترلىكتەر, ۆەدومستۆولار ارقىلى كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزىپ, تىڭعىلىقتى دايىندالدىق. ويتكەنى ىنتىماقتاستىق اۋقىمى وتە كەڭ. رەسەي فەدەراتسياسىمەن بارلىق سالادا تىعىز بايلانىس ورناتتىق. ءسىز جاڭا عانا قانداي جۇمىس اتقارىلعانى, الدىمىزدا قانداي مىندەتتەر تۇرعانى جونىندە ەگجەي-تەگجەي ايتتىڭىز. وعان الىپ-قوسارىم جوق. شىن مانىندە, مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستار – ساياسي سىپايىلىق ءۇشىن ايتىلعان ءسوز ەمەس, ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ءمانىن اشاتىن سيپاتتاۋ. سوندىقتان ءوزارا قارىم-قاتىناسىمىزدا ەشقانداي تۇيتكىل جوق دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. الگىندە ءوزىڭىز ايتقانداي, بارلىق سالا تابىستى دامىپ كەلەدى. تاۋار اينالىمىن 30 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتىن قويدىق. مەنىڭ ويىمشا, بۇل – قول جەتكىزۋگە بولاتىن كورسەتكىش. تاياۋ كەلەشەكتە ماقساتىمىز ورىندالادى دەپ ويلايمىن. رەسەي فەدەراتسياسىمەن اتوم ەنەرگياسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ايرىقشا توقتالعىم كەلەدى. كوپ ۇزاماي «روساتوممەن» ستانسا قۇرىلىسىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وتە ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويامىز. بۇل – سەرپىندى جوبا. ويتكەنى اتوم ەلەكتر ستانساسى عانا سالىنبايدى, مۇلدەم جاڭا سالا پايدا بولادى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىلىم سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىقپالداستىقتى قارقىندى دامىتۋعا باسا ءمان بەردى.
– رەسەيدىڭ 9 جوعارى وقۋ ورنى, سونىڭ ىشىندە تانىمال ۋنيۆەرسيتەتتەر قازاقستاندا فيليالدارىن اشتى. بۇل ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم سالاسى وكىلدەرىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. سونىمەن قاتار ومبى ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ فيليالى اشىلدى. بۇل دا – ەلەۋلى وقيعا. جالپى, ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرەمىن. ويتكەنى جاستارىمىزعا جاعداي جاساۋ كەرەك دەپ سانايمىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – جاستارعا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ جاڭا تاريحي جانە گەوساياسي كەزەڭدەگى ىنتىماقتاستىعى مەن دوستىق بايلانىستارىن اماناتتاۋ. وسكەلەڭ ۇرپاق مۇنداي قارىم-قاتىناسسىز وسىناۋ الماعايىپ زاماندا ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تۇسىنۋگە ءتيىس. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنا مەملەكەتتىك ساپارى بۇل مىندەتتى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ورىنداپ وتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىس جالعاسىن تابادى دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتى ءسىزدى قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋگە شاقىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ۆلاديمير پۋتين قاسىم-جومارت توقاەۆتى كرەمل سارايىندا قارسى العانىنا وتە قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ماسكەۋگە ۇكىمەت مۇشەلەرىنەن جانە بيزنەس وكىلدەرىنەن قۇرالعان ۇلكەن دەلەگاتسيا كەلگەنىن كورىپ وتىرمىز. قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. نەگىزگى قۇجاتتاردا جازىلعان ۋاعدالاستىقتاردىڭ وزەكتىلىگىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتۋدە. قازاقستان مەن رەسەي – جاقىن سەرىكتەس, دوستاس ءارى وداقتاس ەلدەر. بۇل ناقتى ىستەردەن بايقالادى. رەسەي – قازاقستاننىڭ جەتەكشى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى جانە باستى ينۆەستورلار قاتارىندا. بىلتىر ساۋدا اينالىمى 27 ملرد دوللاردان استى. بيىلعى 9 ايدا بۇل كورسەتكىش 20 ملرد دوللارعا جەتتى. كوپتەگەن رەسەيلىك كومپانيا قازاقستاندا تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازاقستاننىڭ بيزنەس وكىلدەرى دە رەسەيدە ءوز كاسىپتەرىن اشىپ, بەلسەندى جۇرگىزۋدە. ءبىز حالىقارالىق ارەنادا تىعىز بايلانىس ورناتتىق. بىرقاتار وڭىرلىك ۇيىمعا مۇشەمىز. الداعى كۇندەرى بىشكەكتە وتەتىن ۇقشۇ فورۋمىندا, ودان كەيىن سانكت-پەتەربۋرگتەگى تمد-عا جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءداستۇرلى باسقوسۋلارىندا كەزدەسەمىز. باعدارلامامىز وتە مازمۇندى, ونىڭ بارلىعى ورىندالىپ جاتىر. ءسىزدىڭ وسى ساپارىڭىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەموراندۋمدار ازىرلەندى. بۇل بايلانىستارىمىزدى جوعارى مەملەكەتارالىق دەڭگەيگە شىعارۋدى كوزدەيدى. ارينە, بۇل ءبىزدى قۋانتادى. قازاقستانمەن قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋعا ۇمتىلامىز, – دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين ەكى ەل دەلەگاتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتىڭ كەڭ كولەمدى ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
وڭىرارالىق فورۋم: ىنتىماق پەن ەڭبەك ۇندەستىگى
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين ورال قالاسىندا ءوتىپ جاتقان XXI قازاقستان – رەسەي وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا بەينەبايلانىس ارقىلى قاتىستى. بيىلعى باسقوسۋ «جۇمىسشى ماماندىقتار – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قوزعاۋشى كۇشى» تاقىرىبىنا ارنالدى.
مەملەكەت باسشىسى اتالعان بىرەگەي الاڭدا ەكونوميكالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جانە گۋمانيتارلىق باعىتتاعى تىڭ جوبالار دۇنيەگە كەلىپ, كەيىن وڭىرلىك دەڭگەيدە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتاتىنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى ەكونوميكالىق ءوسىم جانە ونەركاسىپ, عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ەڭ اۋەلى وڭىرلەردە قالىپتاسادى.
– ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق جىل وتكەن سايىن تۇراقتى تۇردە نىعايىپ كەلەدى. بۇل – قۋانتارلىق جايت. رەسەي – قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 28 ملرد دوللاردان استى. ونى 30 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2024 جىلى رەسەي ينۆەستيتسياسى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتىپ, 4 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال وسىعان دەيىن قازاقستانعا سالىنعان رەسەيلىك ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى, ءبىزدىڭ مالىمەتىمىز بويىنشا, 27 ملرد دوللاردان استى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسەيگە 9 ملرد-قا جۋىق ينۆەستيتسيا قۇيدى. ەلىمىزدە رەسەي كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار 20 مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ولار مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشىپ, ەكونوميكامىزدىڭ قارقىندى وسۋىنە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى قوماقتى كورسەتكىشتەردەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق دەڭگەيى قانشالىقتى جوعارى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ءبىز مۇنىمەن توقتاماي, ۇنەمى العا ۇمتىلىپ, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتا بەرۋگە ءتيىسپىز دەپ سانايمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ فورۋمنىڭ تاريحي-مادەني مۇراعا باي, يندۋستريالىق الەۋەتى زور ورال قالاسىندا ۇيىمداستىرىلۋىنىڭ رامىزدىك ءمانى بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. ورال شاھارى عاسىرلار بويى حالىقتارىمىزدىڭ بىرلىگىن بەكەمدەۋگە دانەكەر بولىپ كەلەدى.
– فورۋم تاقىرىبىنىڭ ءمانى ەرەكشە. ويتكەنى جۇمىسشى ماماندىق يەلەرى شىن مانىندە ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. بيىل قازاقستاندا جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى بولىپ جاريالاندى. كوپ ۇزاماي بۇل باستامانى قورىتىندىلايمىز. جۇمىسشى مامانداردى جان-جاقتى قولداۋعا, ولاردىڭ قوعامداعى بەدەلىن ارتتىرۋعا جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىن رەفورمالاۋعا باعىت الدىق. اتالعان باعىتتارعا دايەكتى تۇردە ينۆەستيتسيا سالاتىن ەلدەر يننوۆاتسيا مەن ورنىقتى دامۋدا كوش باستايتىنىن الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىر. جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىنىڭ كەڭىنەن ەنۋى, وندىرىستىك پروتسەستى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ جاھاندىق ەڭبەك نارىعىن قازىردىڭ وزىندە تۇبەگەيلى وزگەرتە باستاعانىنا كۋامىز. وركەنيەت كوشى ەڭبەككەرلەردى ءتۇرلى ينتەللەكتۋالدىق جۇيەلەر مەن تسيفرلىق پلاتفورمالاردى باسقارا بىلۋگە مىندەتتەيدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مامانداردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى مەن زاماناۋي داعدىلاردى مەڭگەرۋى قازاقستاندا, سونداي-اق رەسەيدە ونەركاسىپ وسىمىنە جانە تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋعا نەگىز بولىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
– جاقىندا ەلىمىزدە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزى بەكىتىلدى. ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, اگروونەركاسىپ كەشەنى جانە ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىنا كادر دايارلاۋدىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. قازاقستان «روساتوم» باستاعان حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ قاتىسۋىمەن ءبىرىنشى اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىنا كىرىستى. تەحنولوگيالىق ءارى عىلىمي تۇرعىدان كۇردەلى بۇل جوبانى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ جوعارى ساناتتى كاسىبي ماماندارعا تىكەلەي بايلانىستى. اەس قۇرىلىسىنا 6 مىڭعا جۋىق جۇمىسشى جانە 3 مىڭنان اسا ورتا بۋىن مامانى جۇمىلدىرىلادى. سونىمەن قاتار بەيىندى ماماندارعا سۇرانىس جوعارى بولاتىنى ءسوزسىز. اتوم سالاسىنداعى كادر الەۋەتىن كۇشەيتۋ قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى سيپاتقا يە. ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشۋدە رەسەيلىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. 2022 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانىنان «ميفي» ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ اشىلۋى – سونىڭ ايقىن دالەلى. جاقىندا ميفي رەكتورىن قابىلداپ, ونىڭ وتىنىشىمەن وقىتۋشىلاردىڭ جانە عالىمداردىڭ جۇمىس جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندە تاپسىرما بەردىم, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلدەرىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى ءسوز قوزعاي وتىرىپ, قازاقتىڭ ۇلى ويشىلىنىڭ ۇلاعاتتى ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى.
– ۇلى اباي: «ورىستىڭ عىلىمى, ونەرى – دۇنيەنىڭ كىلتى, ونى بىلگەنگە دۇنيە ارزانىراق تۇسەدى» دەپ جازعان ەدى. ارينە, قازىر زامان باسقا. بىراق ۇلى ابايدىڭ ءسوزى ءالى دە وزەكتى. رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى, رەسەيدىڭ عىلىمى الەمدىك عىلىم-ءبىلىم پروگرەسىندە كوپتەگەن كورسەتكىش بويىنشا كوش باستاپ كەلەدى. رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قازاقستانداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كوپشىلىگىمەن سەرىكتەستىك ورناتقان. بۇل وڭ ءۇردىستى قولدايمىز. ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا قوس ديپلومدى باعدارلامانى جانە بىرلەسكەن عىلىم-ءبىلىم جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قاراستىراتىن 1 453 كەلىسىمشارت جاسالعان. قازاقستاندا رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ 9 فيليالى تابىستى قىزمەت ىستەپ جاتىر. وندا 4 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الادى. اسىرەسە, قۇرمەتتى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ, سوناۋ 2001 جىلى ءسىزدىڭ تىكەلەي ارالاسۋىڭىزبەن اشىلعان لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. سونىمەن قاتار استانادا ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ بولىمشەسى جۇمىسىن باستادى. رەسەيدە قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ العاشقى وكىلدىگىنىڭ اشىلۋى ءبىز ءۇشىن ەلەۋلى ۋاقيعا بولدى. دوستوەۆسكي اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى جەمىستى جۇمىس ىستەي باستادى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدە اۋقىمدى ترانسفورماتسيا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.
– يننوۆاتسيالىق باسقارۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە ينتەرناتسيونالداندىرۋ قاعيداتتارى نەگىزىندە 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان جوسپار قابىلداندى. كوللەدجدەر تەوريانى پراكتيكامەن, ال ءبىلىم ۇدەرىسىن وندىرىسپەن ۇشتاستىراتىن كاسىبي ماماندار ۇستاحاناسىنا اينالۋى قاجەت. سوندىقتان دۋالدى وقىتۋ ۇلگىسىن بەلسەندى دامىتۋدى قولعا الدىق. قازىرگى تاڭدا 100 مىڭنان اسا ستۋدەنت 18 مىڭ كاسىپورىننىڭ بازاسىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتىر. 4 مىڭنان اسا كومپانيا 600 كوللەدجگە قامقورلىق كورسەتەدى. ولار ستۋدەنتتەردىڭ وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ, شىڭدالۋىنا, وقۋ ورنىنداعى قۇرال-جابدىقتاردى جاڭعىرتۋعا اتسالىسادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سودان سوڭ پرەزيدەنت فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ەلىمىزدە اقىسىز نەگىزدە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەپىلدىك بەرە وتىرىپ, مامان دايارلاۋ مەحانيزمى ەنگىزىلدى.
– سونىمەن قاتار كاسىبي باعدارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جاستار كوللەدجدە وقۋدى شىن مانىندە سۇرانىسقا يە ماماندىقتى مەڭگەرۋ جولىنداعى العاشقى سانالى قادام رەتىندە قابىلداۋعا ءتيىس. پەداگوگتەردىڭ قوعامداعى مارتەبەسى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى ينتەرناتسيونالداندىرۋ اياسىندا حالىقارالىق ستاندارتتار ەنگىزىلىپ, شەتەلدىك مەنەدجەردى تارتۋ جانە اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى دامىتۋ قولعا الىندى. قازاقستانداعى 60-تان اسا كوللەدج 30 ەلدەگى سەرىكتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتتى. ال 9 كوللەدجىمىز رەسەي كوللەدجدەرىمەن جانە كاسىپورىندارىمەن تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت تاراپىنان جۇمىسشى ماماندىقتاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ جانە قوعامدا جاڭا ەڭبەك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق ەڭبەك ادامدارىن قۇرمەتتەۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
– ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز – ەڭبەككەرلەردى تابىستى ادامداردىڭ ۇلگىسى رەتىندە دارىپتەۋ. بۇل جۇزدەگەن مىڭ ازاماتتى ىنتالاندىرادى. قازاقستان مەن رەسەي ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ اسا ماڭىزدى باعىتى سانالاتىن كادر دايارلاۋ ىسىندەگى سەرىكتەستىكتى دايەكتى تۇردە تەرەڭدەتىپ كەلەدى. ءبىلىم جانە ءوندىرىس سالاسىنداعى بايلانىستاردى جانداندىرۋ مامان دايارلاۋ ساپاسىن جەتىلدىرىپ, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ۇدەرىسىن ۇدەتە تۇسەرىنە سەنىمدىمىن. بۇل ورايدا وڭىرلەر ەلەۋلى ءرول اتقارادى. ويتكەنى ورتاق كۇش-جىگەردى تالاپ ەتەتىن بۇل سالا, تۇپتەپ كەلگەندە, ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرادى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان مەن رەسەي – ءوزارا سەنىمدى, ۋاقىت تەزىنەن وتكەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر ءارى وداقتاستار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ تاريحي تامىرى, وتكەنى مەن قۇندىلىقتارى ورتاق. قوس حالىقتىڭ دوستىعى – تاعدىردىڭ جازۋى. بارلىق دەڭگەيدە سەنىمدى ديالوگ جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان – رەسەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ ءمان-مازمۇنى ۇدايى تولىعىپ كەلەدى. ەكى ەلگە ورتاق الەمدەگى ەڭ ۇزىن قۇرلىق ارقىلى وتەتىن شەكارا – حالىقتارىمىزدىڭ ماڭگىلىك دوستىعى مەن تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناسىنىڭ ايعاعى. ورايلى ءساتتى پايدالانىپ, فورۋم قىزمەتىنە جانە بارلىق سالادا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ءاردايىم نازار اۋدارىپ, قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن رەسەي پرەزيدەنتىنە العىس ايتامىن. بىرگە كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋ ارقىلى العا قويعان ماقساتتارىمىزعا جەتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە رەسەي پرەزيدەنتى ورالدا وتكەن فورۋم اياسىندا وڭىرلەر اراسىندا ونداعان جاڭا كەلىسىم مەن مەموراندۋمعا, كوممەرتسيالىق كەلىسىمشارتقا قول قويىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەسەي مەن قازاقستان ايماقتارىنىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىقتى دايەكتى تۇردە نىعايتۋعا نيەتتى ەكەنىن كورسەتەدى.
– كەلەسى فورۋم 2026 جىلى قازان قالاسىندا ۇيىمداستىرىلادى. ءبىز قازاقستان دەلەگاتسياسىن وسى ءىس-شاراعا قاتىسۋعا شاقىرامىز. ەكى ەل ايماقتارىنىڭ ءبىلىم مەن كادر دايارلاۋ سالالارىندا عانا ەمەس, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ءومىردىڭ باسقا دا باعىتتارىندا ىقپالداستىق ورناتۋىنا مۇمكىندىك مول. رەسەي مەن قازاقستاننىڭ وڭىرلەرى بۇرىنعىداي جۇمىلىپ جۇمىس اتقاراتىنىنا سەنىمىم كامىل. بۇل رەتتە وڭىرلەرىمىز تىكەلەي, سونداي-اق ءتۇرلى دەڭگەيدە جولعا قويىلعان كەڭ اۋقىمدى بايلانىستارعا ارقا سۇيەپ, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق قاتىناستارىن ودان ءارى وركەندەتۋگە سالماقتى ۇلەس قوسا الادى, – دەدى ۆلاديمير پۋتين.
بايلانىستى بەكەمدەيتىن دەكلاراتسيا
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناسىن جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق دەڭگەيىنە دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى دەكلاراتسياعا قول قويدى.
Cونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرقاتار ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتاردى الماسۋ ءراسىمى ءوتتى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىندا ءۇشىنشى ەلدەرگە ەكسپورتقا جەتكىزۋگە ارنالعان رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق جۇكتەردى تەمىرجول كولىگىمەن ترانزيتتىك تاسىمالداۋ جانە اۋىستىرىپ تيەۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىندا كولىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسى بويىنشا ءوزارا ىقپالداستىق جونىندەگى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىنداعى «سويۋز-5» جانە «بايتەرەك» عارىش زىمىران كەشەندەرىنە ۇشۋ سىناعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قازاقستان – رەسەي مەملەكەتارالىق كوميسسياسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىندا اقتاۋ قالاسىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ باس كونسۋلدىعىن قۇرۋ تۋرالى نوتالارمەن الماسۋ فورماسىنداعى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى اراسىندا حالىقتىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ەكونوميكالىق دامۋ مينيسترلىگى اراسىندا ەرەكشە ەكونوميكالىق ايماقتاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەن رەسەي فەدەراتسياسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قازاق-ورىس جالپى ءبىلىم ۇيىمدارىن اشۋ جانە رەسەي فەدەراتسياسىندا ورىس-قازاق جالپى ءبىلىم ۇيىمدارىن اشۋ بويىنشا نيەتتەستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن رەسەي فەدەراتسياسى تابيعي رەسۋرستار جانە ەكولوگيا مينيسترلىگى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا رەسەي فەدەراتسياسىنان امۋر جولبارىستارىن اكەلۋگە ازىرلىك جانە جەتكىزىلگەن جانۋارلاردىڭ باستاپقى بەيىمدەۋدەن ءوتۋى بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىگى مەن ەكولوگيالىق, تەحنولوگيالىق جانە اتومدىق باقىلاۋ جونىندەگى فەدەرالدىق قىزمەتى (رەسەي فەدەراتسياسى) اراسىندا اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدا يادرولىق جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىكتى رەتتەۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك مينيسترلىگى مەن رەسەي فەدەراتسياسى كولىك مينيسترلىگى اراسىندا قازاقستان-رەسەي مەملەكەتتىك شەكاراسىنداعى اۆتوكولىك وتكىزۋ بەكەتتەرىن دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى;
- «قتج» ۇك» اق مەن «رتج» ااق اراسىنداعى 2030 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتارالىق ءتۇيىسۋ پۋنكتتەرىن دامىتۋ تۋرالى كەلىسىم;
- «قازپوشتا» اق مەن «رەسەي پوشتاسى» اق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
بىرەگەي ىقپالداستىق ءوز باعىتىنان اينىمايدى
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ الدىندا بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
پرەزيدەنت رەسەيگە مەملەكەتتىك ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋ تۇرعىسىنان اسا ماڭىزدى دەپ سانايدى.
– قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار ەلدەرىمىز اراسىنداعى سان قىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ تابىستى دامىپ كەلە جاتقانىن تولىق كورسەتەدى. بۇل بىرەگەي ىقپالداستىق ءوز باعىتىنان اينىمايدى. مەنىڭ ويىمشا, پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەكى جەتەكشى مەملەكەت اراسىندا ورناعان جان-جاقتى بايلانىستىڭ اۋقىمى, شىن مانىندە, ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدى. بۇل تۇجىرىمدامانى بىرقاتار مۇددەلى مەملەكەت تالقىلاپ, زەردەلەۋدە. ەڭ باستىسى, ءبىزدى عاسىرلاردان تامىر تارتاتىن باي تاريحىمىز, بەلسەندى مادەني-رۋحاني بايلانىستارىمىز, ورتاق قۇندىلىقتارىمىز, زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى ۇقساس كوزقاراسىمىز بەن بولاشاققا باعدارىمىز بىرىكتىرەدى. وسىنداي بەرىك نەگىزگە قۇرىلعان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىز بارلىق باعىتتا قارقىندى دامىپ كەلەدى. بيىل مەملەكەتتەرىمىز ءۇشىن ءمانى زور بىرقاتار مەرەيتويلىق داتا اتالىپ ءوتتى. ءبىز ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىن لايىقتى دەڭگەيدە مەرەكەلەدىك. وسىلايشا, وتاندى قورعاۋ جانە ۇلى جەڭىسكە جەتۋ جولىندا الەم تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان بىرلىكتىڭ ۇلگىسىن پاش ەتكەن ناعىز باتىرلار مەن پاتريوتتاردى ەسكە الىپ, قۇرمەت كورسەتتىك. ايگىلى بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ 70 جىلدىعى دا ايتۋلى وقيعا بولدى. بۇل – عارىشتى يگەرۋ ىسىندە ۇزاق جىلدار بويى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدى تانىتىپ كەلە جاتقان بىرەگەي جوبا. قازاقستان – رەسەي مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى شارتتىڭ 20 جىلدىعى – ماڭىزدى مەجە. ءبىزدىڭ قۇرلىق ارقىلى وتەتىن الەمدەگى ەڭ ۇزىن شەكارامىز – تاتۋ كورشىلىكتىڭ جارقىن سيمۆولى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەلدىڭ ىقپالداستىعى جاڭا مازمۇنمەن ۇدايى تولىعىپ كەلەدى.
– الگىندە عانا ءبىز قۇرمەتتى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچپەن بىرگە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسىن جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق دەڭگەيىنە جەتكىزۋ جونىندەگى دەكلاراتسياعا قول قويدىق. بۇل قۇجاتتىڭ تاريحي ءمانى زور. حالىقتارىمىز اراسىنداعى مىزعىماس ءوزارا سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن كورسەتەدى. وسى ورايدا ەكىجاقتى بايلانىستى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ پۋتينگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستاندىقتار رەسەي پرەزيدەنتىن جاھاندىق اۋقىمداعى مەملەكەت قايراتكەرى دەپ بىلەدى ءارى قۇرمەتتەيدى. ونىڭ ەسىمى الەمگە ءمالىم جانە قازىرگى الماعايىپ زاماندا ورىس حالقى مەن رەسەي مەملەكەتىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ىسىندە سەنىم مەن قاجىماس قايراتتىڭ سيمۆولى رەتىندە قابىلدانادى. قازاقستان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وركەندەۋىنە شىن مانىندە مۇددەلى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىن جوعارى باعالايمىن. كەزدەسۋىمىز اشىق ءارى سەنىمدى راۋىشتە ءوتتى جانە ناقتى پايداسىن بەردى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتەر بارلىق دەڭگەيدەگى قارقىندى ديالوگتى قولداۋعا ۋاعدالاسقان.
– ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, جوعارى تەحنولوگيالار, تسيفرلاندىرۋ, گۋمانيتارلىق ىقپالداستىق, سونداي-اق جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە باسا ءمان بەردىك. كۇردەلى حالىقارالىق احۋالعا قاراماستان ىنتىماقتاستىعىمىز حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقانىنا كوڭىلىمىز تولاتىنىن اتاپ وتتىك, – دەدى ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەي – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى سانالاتىنىنا توقتالدى.
– 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمى شامامەن 28 ملرد دوللاردى قۇراپ, بيىلعى 8 ايدا 17 ملرد دوللاردان استى. الدىمىزعا ەكىجاقتى ساۋدا كولەمىن 30 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن قويدىق. رەسەيدەن قازاقستان ەكونوميكاسىنا 27 ملرد دوللاردان اسا تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. 2024 جىلى رەسەيدىڭ سالعان كاپيتال كولەمى رەكوردتىق 4 ملرد دوللارعا دەيىن ءوسىپ, ەلىمىزدىڭ ءىرى ينۆەستورىنا اينالدى. قازاقستاننىڭ رەسەيگە قۇيعان ينۆەستيتسياسى دا ارتىپ, ونىڭ وزىندىك قۇنى 15 جىلدا شامامەن 9 ملرد دوللارعا جەتتى. قازاقستاندا رەسەيلىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن 20 مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. بۇل ەلىمىزدە قىزمەت ەتەتىن شەتەلدىك كاپيتالى بار كاسىپورىنداردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قۇرايدى. 175 بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ىسكەرلىك بايلانىستاردىڭ جوعارى دەڭگەيىن ودان ءارى قولداۋعا جانە بيزنەس جۇرگىزۋگە قاجەتتى جاعداي جاساۋعا ۋاعدالاستىق. وسى ماقساتتا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەشەندى باعدارلاماسى جانە ءىس-شارالار جوسپارى قابىلداندى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, اقتاۋ قالاسىندا رەسەي باس كونسۋلدىعىنىڭ اشىلۋى وڭىرارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇدان بولەك, كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى بايلانىستاردىڭ دا كەلەشەگى زور.
– «سولتۇستىك – وڭتۇستىك», ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى, «اياگوز – باقتى», «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجول جەلىلەرى جانە باسقا دا جوبالاردىڭ مۇمكىندىگىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋگە كەلىستىك. ترانسشەكارالىق لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ, شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتتىك. «ترانسالتاي ديالوگى» پەرسپەكتيۆتى باستاماسىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە نيەتتىمىز. اتالعان فورمات قازاقستان, رەسەي, قىتاي جانە موڭعوليا اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك پەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەتىن وڭتايلى الاڭ بولادى, – دەدى ول.
ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى سەرىكتەستىك كەلىسسوز ارقاۋىنا اينالدى.
– كەيىنگى جىلدارى بۇل باعىتتا ايتارلىقتاي پروگرەسكە قول جەتكىزدىك. «روساتوم» كومپانياسىمەن ەلىمىزدەگى العاشقى اەس قۇرىلىسى بويىنشا ناتيجەلى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ءبىز مۇناي مەن ونىڭ ونىمدەرىن, كومىر, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ جانە جەتكىزۋ باعىتتارىنداعى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا كەلىستىك. گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆاسىن, اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ رەسەيمەن شەكارالاس وڭىرلەرىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلدەرگە تاسىمالداۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادىق, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەكونوميكالىق بايلانىستار جاڭا سالالار ەسەبىنەن ۇدايى كەڭەيىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ساپار اياسىندا قول قويىلعان قۇجاتتار ەلدەرىمىزدىڭ عارىشتى يگەرۋ, اتوم ەنەرگياسىن, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى جانە كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ بويىنشا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى ءىت سەكتورىنىڭ بولاشاعى زور ەكەنىن ايتىپ, قازاقستاننىڭ بۇل سالادا تاجىريبەسى مول ەكەنىنە نازار اۋداردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقتارىمىزدىڭ بىرلىگىن ارتتىرۋدا مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار ايرىقشا ءرول اتقاراتىنىن جەتكىزدى.
– گاسترولدەر, كورمەلەر, كونتسەرتتەر مەن سپورتتىق جارىستار سەكىلدى ءىس-شارالار ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. جۋىردا ماسكەۋدە قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى مادەنيەت كۇندەرى تابىستى ءوتتى. بۇعان دەيىن مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا ەلىمىزدىڭ ونەر قايراتكەرلەرى ياكۋتيا مەن قازانعا بارىپ قايتتى. بيىل مامىر ايىندا استانادا «قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ماڭگىلىك دوستىعى اللەياسى», ال كەشە ماسكەۋدە «قازاقستان – رەسەي دوستىعى سكۆەرى» اشىلدى. بۇعان قوسا ماسكەۋ كوشەلەرىنىڭ بىرىنە كورنەكتى عالىم-ەتنوگراف, رەسەي ارمياسى باس شتابىنىڭ وفيتسەرى, ورىس يمپەراتورلىق گەوگرافيا قوعامىنىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى, تانىمال جازۋشى فەودور دوستوەۆسكي مەن بەلگىلى عالىم گريگوري ءپوتانيننىڭ جاقىن دوسى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. مۇنداي جاڭالىقتار ەلدەرىمىزدە ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدانادى. بۇل ورايدا ماسكەۋدە اشىلاتىن قازاق اقپاراتتىق-مادەنيەت ورتالىعىنىڭ دا ماڭىزى زور, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەل مادەني-گۋمانيتارلىق باستامالارعا جۇيەلى قولداۋ كورسەتەدى.
– ەلىمىزدە رەسەيدىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وكىلدىگىن اشۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. قازاقستاندا ورىس تىلىندە وقىتاتىن مىڭنان اسا مەكتەپ بار. ال وقۋشىلاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ورىس تىلىندە ءبىلىم الادى. بۇدان بولەك, ەكى ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى ەسكەرىلگەن مەكتەپتەر سالۋ جوباسى ىسكە اسىرىلادى. الماتىدا دەمەۋشىلەردىڭ قولداۋىمەن رەسەيلىك تانىمال «سيريۋس» مەكتەبىنىڭ فيليالى اشىلادى. قازاقستاندا ورىس مادەنيەتى مەن ءتىلىن ىلگەرىلەتۋگە ءتيىستى نازار اۋدارىلادى. بۇل ماڭىزدى ىسكە ەلىمىزدىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان حالىقارالىق ورىس ءتىلى ۇيىمى ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى كەلىسسوزدەر بارىسىندا وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن تارتىبىنە قاتىستى پىكىر الماسقانىن جەتكىزدى.
– قازاقستان مەن رەسەي كوپجاقتى الاڭداردا بەلسەندى ءارى تابىستى ىقپالداستىق ورناتقان. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى جانە باسقا دا كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىندا ءىس-قيمىلىمىزدى ودان ءارى ۇيلەستىرۋگە دايىن ەكەنىمىزدى راستادىق, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاراپتار ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە نيەتتى ەكەنىن راستاعان.
– قازاقستان – رەسەي قارىم-قاتىناسىنىڭ الەۋەتى زور. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ شەت-شەگى جوق. ەلدەرىمىز بارلىق سالادا ناتيجەلى ىنتىماقتاستىق ورناتتى. قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا شەشىمىن تاپپايتىن تۇيتكىل جوق. بۇل تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە قۇلشىنىسى جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. مازمۇندى كەلىسسوز جۇرگىزىپ, قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قۇرمەتتى رەسەي پرەزيدەنتىنە تاعى دا العىس ايتامىن. تاتۋ كورشىلىك قاتىناستارىمىز بولاشاقتا دا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق مۇراتىنا جەتەلەي بەرەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ۆلاديمير پۋتين كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن رەسەي قارىم-قاتىناسىن جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق دەڭگەيىنە دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى دەكلاراتسياعا قول قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– ساياسات, قاۋىپسىزدىك, ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا ۇزاقمەرزىمدى كەلەشەكتەگى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناقتى باعىتتارى ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىمدەر مەن مەموراندۋمداردا بەلگىلەندى. ارينە, كەلىسسوزدەردە ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا باسىمدىق بەرىلدى. قازاقستان – رەسەيدىڭ تمد جانە تۇتاس ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار ەلدەرىمىز اراسىنداعى الىس-بەرىس ۇنەمى ءارتاراپتاندىرىلىپ كەلەدى. وندا شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەردىڭ ۇلەسى كوپ, – دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
پرەزيدەنتتەر گالا-كونتسەرتتى تاماشالادى
ساپار سوڭىنا قاراي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتين قازاقستان ونەرپازدارىنىڭ گالا-كونتسەرتىنە باردى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان مەرەكەلىك كەش ۇلكەن تەاتردا ءوتتى.
ساحنادا قازاقتىڭ مۋزىكالىق جانە حورەوگرافيالىق ونەرىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن تانىمال ارتىستەر مەن شىعارماشىلىق ۇجىمدار ونەر كورسەتتى. بۇل كونتسەرت قازاقستاننىڭ باي مادەني مۇراسىن تانىتىپ, ەكى ەلدىڭ رۋحاني ديالوگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتتى.
ءىس-شارادان سوڭ مەملەكەت باسشىلارى كونتسەرتتە ونەر كورسەتكەن روزا رىمباەۆا, ماريا مۋدرياك, رەنات عايسين, الىشەر كارىموۆ, الەكساندر بەلياكوۆ جانە زارينا التىنباەۆا سەكىلدى ساحنا شەبەرلەرىمەن اڭگىمەلەسىپ, العىس ايتتى.
