بىرىڭعاي پلاتفورما: اشىقتىق پەن تيىمدىلىك
ۇكىمەت الداعى ۋاقىتتا گەولوگيالىق بارلاۋ جانە تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتەدى. قازىر ەلىمىزدە 103-تەن استام ءتۇرلى پايدالى قازبا ءتۇرى مەن 10 مىڭعا جۋىق كەن ورنى مەملەكەتتىك ەسەپكە الىنعان. ەل بويىنشا 2 907 ليتسەنزيا مەن 251 كەلىسىمشارت تىركەلگەن. بيىل بارلاۋعا – 707, وندىرۋگە 22 ليتسەنزيا بەرىلدى. جۇرگىزىلگەن گەولوگيالىق بارلاۋ ناتيجەسىندە العاش رەت كوك-جون (بولاتتوبە ۋچاسكەسى), التىن-شوقا, سامومبەت, ستۋدەنتتىك, تاقىر-قالجىر كەن ورىندارى انىقتالىپ, مەملەكەتتىك ەسەپكە ەنگىزىلدى. ناتيجەسىندە, قور كولەمى 98 توننا التىنعا, 36 مىڭ توننا مىسقا, 11 ملن توننا مارگانەتسكە, 1,3 ملن توننا فوسفوريتكە ارتتى.
«پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, كەلەسى جىلى ەل اۋماعىنىڭ گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق زەرتتەلۋ اۋماعىن 2,2 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر 2 ملن 14 مىڭ شارشى شاقىرىم جەر زەرتتەلگەن. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 2 ملن 38 مىڭ شارشى كيلومەترگە جەتەدى», دەدى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان.
پرەمەر-مينيستر گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنىڭ دامۋى ەلدىڭ ونەركاسىپتىك, سونداي-اق ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنا سايكەس, بارلانعان جەر قويناۋىنىڭ اۋماعىن 2,2 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ۇكىمەت باسشىسى بۇل مىندەتتىڭ كەلەسى جىلى تولىق ورىندالاتىنىن مالىمدەدى.
قازىر جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسى ىسكە قوسىلعان. وندا 22 ءتۇرلى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى. بۇل جۇيە ليتسەنزيالاردى اۆتوماتتى تۇردە بەرۋ مەن مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن مونيتورينگتەۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
بۇرىن قاعاز بەن ماگنيتتىك تاسىمالداۋشىلاردا ساقتالعان 3,5 ملن-عا جۋىق گەولوگيالىق اقپاراتتىق ماتەريال تولىق تسيفرلاندىرىلدى. پرەمەر-مينيستر بۇل جۇمىستى جالعاستىرىپ, تاريحي دەرەكتەردى تسيفرلاندىرۋدى كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى.
«بۇل شارا ەل بويىنشا گەولوگيالىق دەرەكتەرگە قولجەتىمدىلىكتى جەڭىلدەتىپ, ينۆەستورلار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. كەن ورىندارىن بارلاۋ مەن يگەرۋ جوبالارىنىڭ ءتيىمدى ىسكە اسۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
زاماناۋي ادىستەر مەن عىلىمي زەرتحانالار
ۇكىمەت باسشىسى قازىرگى قولدانىلىپ جۇرگەن گەولوگيالىق كارتالاردىڭ ەسكىرگەنىن, ولاردىڭ كەن ورىندارىنىڭ ناقتى الەۋەتىن انىقتاۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرمەيتىنىنە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى گەولوگيالىق كارتالاردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, جاڭا عىلىمي ادىستەر مەن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت.
الداعى ۋاقىتتا استانا قالاسىندا گەولوگيالىق كلاستەر قۇرامىندا زاماناۋي زەرتحانا قۇرىلادى. بۇل زەرتحانا مينەرالدىق-گەوحيميالىق ءارى تالدامالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە ارنالعان. ۇكىمەت باسشىسى ونەركاسىپ پەن قارجى مينيسترلىكتەرىنە, سونداي-اق ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەتكە 2026 جىلى زەرتحانا قۇرىلىسىن باستاۋدى تاپسىردى. ءسويتىپ سالاعا قاتىستى بىرنەشە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. اتاپ ايتساق, ونەركاسىپ مينيسترلىگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەل اۋماعىنىڭ 1:50 000 ماسشتابىنداعى ناقتى گەولوگيالىق كارتاسىن جاساۋعا ارنالعان جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋگە ءتيىس. قارجى مەن ونەركاسىپ مينيسترلىكتەرى 2026 جىلدان باستاپ گەولوگيالىق كارتالاردى ازىرلەۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىنە كوشۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋى كەرەك. بۇل باعىتتا وزىق تەحنولوگيالار مەن پيلوتسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن پايدالانۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن بىرىڭعاي پلاتفورمادا كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى ينتەگراتسيالاۋ قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. بۇل شارالار ينۆەستورلارعا ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن باعالاۋعا جاعداي جاسايدى. ەندى گەولوگيالىق سالانى دامىتۋ, ونى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ مەن ينۆەستيتسيالار تارتۋعا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ جۇمىسى ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولادى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
«گەولوگيالىق بارلاۋ – ەلدىڭ يندۋستريالىق ءھام ەنەرگەتيكالىق بولاشاعىنىڭ نەگىزى. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى باستامالار جۇيەلى ءارى ناتيجەلى تۇردە جالعاسىن تابادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ءدارى-دارمەك ساپاسىنا تالاپ كۇشەيدى
قازىر ەلىمىزدە 10 مىڭنان استام ءدارىحانا ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 2 700-ءى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. شالعاي ەلدى مەكەندەردە 11 جىلجىمالى ءدارىحانا پۋنكتى قىزمەت كورسەتەدى. كەلەسى جىلى اۋىل تۇرعىندارىنا ءدارى-دارمەك قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاڭادان اشىلاتىن مەديتسينالىق ۇيىمدار بازاسىندا ءدارىحانا پۋنكتتەرى اشىلادى.
«بۇگىندە 2 174 ءدارىحانا ءتيىستى دارىحانالىق تاجىريبە (GDP) ستاندارتتارىنا سايكەستىگىن راستاعان. ەلىمىزدە 20 476 دارىلىك زات پەن مەديتسينالىق بۇيىم تىركەلگەن, ولاردىڭ 15%-دان استامى – وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ «ومىرلىك ماڭىزى بار دارىلەر» تىزىمىندە وتاندىق ءونىم ۇلەسى 37% قۇرايدى», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر مۇراتوۆ.
بيىل دارىلىك زاتتاردى ەاەو راسىمدەرى اياسىندا تىركەۋ بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس ناتيجەسىندە تىركەلگەن دارىلەر سانى 60%-عا ارتادى, ونىڭ قاتارىندا 300-دەن استامى – وتاندىق پرەپاراتتار. تىركەۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ساراپتامالىق جۇمىستاردىڭ قۇنى 90%-عا تومەندەتىلدى, ارنايى ساراپتاما پورتالى مەن Call-ورتالىق ىسكە قوسىلدى. ساراپتامالىق تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ دارىلىك نارىعى ەاەو ەلدەرى دەڭگەيىندە, ياعني ەلىمىزدە دارىلەردىڭ كەڭ اسسورتيمەنتى بار.
ۆيتسە-مينيستر حالىقتى دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىن دا باياندادى. بيىل 10 ايدا 3 ملن-نان استام پاتسيەنت 219,7 ملرد تەڭگەگە تەگىن ءدارى-دارمەك العان. مەديتسينالىق ۇيىمداردى ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ ءۇشىن 21 ملرد تەڭگەگە تومەندەتىلمەيتىن ءدارى-دارمەك قورى قۇرىلدى, ول نەگىزگى اۋرۋ توپتارىنا ارنالعان ەكى-ءۇش ايلىق قاجەتتىلىكتى وتەيدى. بەس جىلدا امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەككە بولىنگەن قارجى 115 ملرد تەڭگەدەن 262 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتقان. ناتيجەسىندە, ەلىمىز جان باسىنا شاققاندا 50 دوللاردان استام تەگىن ءدارى-دارمەك ۇسىناتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا كىردى.
گەنەريكالىق پرەپاراتتاردىڭ باعاسى تۇپنۇسقالاردان ورتا ەسەپپەن 30%-عا تومەندەپ, جالپى ءدارى-دارمەك باعاسى 2025 جىلدىڭ قازانىندا 11%-عا ارزانداعان. بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ ءتيىمدى ساتىپ الۋ ناتيجەسىندە 70,5 ملرد تەڭگە ۇنەمدەلىپ, ول قوسىمشا دارىلەر الۋعا جۇمسالدى.
ءدارى اينالىمىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن تاڭبالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ, سالىق ءتۇسىمى 24%-عا ءوستى. رەتسەپتتەردى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ راسىمدەۋ ۋاقىتىن ەكى ەسە قىسقارتتى. الداعى ۋاقىتتا جاساندى ينتەللەكت دارىگە سۇرانىستى بولجاۋ مەن جالعان رەتسەپتتەردى انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلادى.
پرەمەر-مينيستر وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ مەن حالىقتى دارىلىك زاتتارمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ول مەملەكەت باسشىسى قويعان تاپسىرمالاردى ناقتىلاي كەلە, ءدارى-دارمەكتىڭ ءتۇرى مەن سانىن كوبەيتۋ, ساپانى ارتتىرۋ جانە جەتكىزۋ تىزبەگىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى.
راسىندا جاڭا پرەپاراتتاردى تىركەۋ ۋاقىتى ايتارلىقتاي ازايدى. ەندى جاڭا دارىلىك پرەپاراتتاردى تىركەۋ مەرزىمى بۇرىنعى 2–5 جىلدان 100 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارعان. بۇل – فارماتسەۆتيكا سالاسىندا قابىلدانعان جەڭىلدەتىلگەن تىركەۋ تەتىگىنىڭ ناتيجەسى. مۇنداي وزگەرىس ەل تۇرعىندارىنىڭ جاڭا بۋىنداعى دارىلەر مەن دياگنوستيكالىق ادىستەرگە جەدەل ءارى كەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
بۇعان قوسا, دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسى دە جەتىلدىرىلدى. ەندى ساپانى باقىلاۋ تەكسەرىستەرى ءدارى-دارمەكتى نارىقتان, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنان تاڭداپ ساتىپ الۋ ادىسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ءتاسىل كونترافاكتىلىك ونىمدەردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وندىرۋشىلەردى قولداۋ قادامى
«ۇكىمەت وتاندىق فارماتسەۆتيكا كاسىپورىندارىن قولداۋدى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل شارالار ەلدىڭ سىرتقى نارىقتارعا تاۋەلدىلىگىن ازايتىپ, دارىلىك زاتتاردى حالىققا قولجەتىمدى ەتۋگە باعىتتالعان. الايدا سالادا ءالى دە دارىلەردى ۋاقتىلى جەتكىزۋ ماسەلەلەرى بار. اسىرەسە جىلدىڭ باسىندا لوگيستيكا مەن ساتىپ الۋ راسىمدەرىنىڭ سوزىلۋى ناۋقاستاردىڭ ۇزدىكسىز ەم قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ۇكىمەتكە بۇل باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ءدارى-دارمەك اينالىمىنداعى اشىقتىق پەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن سالانى تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ءدارى-دارمەكتىڭ بار-جوعىن قاداعالايتىن اقپاراتتىق جۇيە ەنگىزىلىپ جاتىر.
پرەمەر-مينيستر بۇل باستامانى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىمەن ۇشتاستىرۋدى جۇكتەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن تسيفرلاندىرۋ مينيسترلىكتەرىنە دارىلىك زاتتاردى جوسپارلاۋ, جازىپ بەرۋ ءارى ساتىپ الۋ پروتسەستەرىندە AI شەشىمدەرىن ەنگىزۋ مىندەتتەلدى. بۇل – سالا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن قاتار, ادامي فاكتوردىڭ اسەرىن ازايتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
ۇكىمەت باسشىسى ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋدى تاپسىردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنە بولشەك ساۋداداعى باعا ساياساتىن قاتاڭ باقىلاۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. بۇعان قوسا ازاماتتار تاراپىنان تۇسەتىن شاعىمدار مەن سۇراقتارعا جەدەل ارەكەت ەتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتىلدى.
حالىقتى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اقپاراتتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن وڭىرلىك ءىس-شارالار ارقىلى اشىق جاريالانۋعا ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن اشىق, ادىلەتتى ءارى بارشا ازامات ءۇشىن قولجەتىمدى ەتۋ. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاعى بارلىق شارا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدىڭ ءارى ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ناقتى كورسەتكىشى.
كەيىنگى كەزدە فارماتسەۆتيكا سالاسى جەدەل جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باستى. تىركەۋ تەتىكتەرىن جەڭىلدەتۋ, ساپانى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت ەنگىزۋ – حالىقتىڭ ءدارى-دارمەككە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن بىرگە, وتاندىق ءوندىرىستى نىعايتۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار.
باقىلاۋداعى ماڭىزدى ماسەلە
وتىرىستا پرەمەر-مينيستر بيىل تەمىرجول ۆوكزالدارىن جاڭعىرتۋ مەن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالعانىن ايتتى. مەردىگەرلەر انىقتالىپ, بارلىق قۇرىلىس شارتتارى جاسالعان. ۇكىمەت جوبانىڭ ۋاقتىلى ورىندالۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداعان. الايدا اقمولا, جەتىسۋ, اقتوبە, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا مەرزىمنىڭ بۇزىلۋ قاۋپى بار, ال ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن الماتى قالاسىنداعى «الماتى-1» ۆوكزالىندا جۇمىس كەستەدەن كەشىگىپ جاتىر. ۇكىمەت باسشىسى بۇل جاعدايدى اكىمدىكتەردىڭ باقىلاۋدى بوساڭسىتۋىمەن بايلانىستىردى, سونداي-اق بارلىق نىسانداردا جۇمىستى ساپالى ءارى ۋاقىتىندا اياقتاۋ مىندەتىن قويدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىنا جەكە جاۋاپ بەرەتىن بولدى.
