– بۇرىن تاريحتى ادامدار جازاتىن. ال ەندى تاريحتىڭ اۆتورى – الگوريتم دەگەن تۇسىنىك قورقىنىشتى ەمەس پە؟
– بۇل – جاڭا شىندىق. ءار ءداۋىر ءوز شەجىرەشىسىن تۋدىرادى. بۇگىندە الگوريتم – سول شەجىرەشىنىڭ جاڭا ءتۇرى. الايدا الگوريتم شىندىقتى ەمەس, تانىمالدىقتى ولشەيدى. ول ءۇشىن ەڭ باستى ولشەم – قارالىم مەن رەاكتسيا. ال ءمانى بار, بىراق از كورىلگەن دۇنيەلەر كولەڭكەدە قالىپ جاتادى. ەڭ ۇلكەن قاۋىپ – اقپاراتتىڭ جوعالۋى ەمەس, ماڭىزدىسىنىڭ ەلەنبەي قالۋى.
– سوندا ءبىز كۇن سايىن جاساپ جاتقان اقپاراتتىڭ كوبى ۇمىت بولادى دەگەن ءسوز بە؟
– ءدال سولاي. MIT Center for Digital Humanities زەرتتەۋىنە سايكەس, 2030 جىلعا قاراي 2010-جىلدارى جاسالعان تسيفرلىق كونتەنتتىڭ شامامەن 40 پايىزى ىزدەۋ جۇيەلەرىنەن جوعالۋى مۇمكىن. ول وشىرىلمەيدى, بىراق الگوريتم ونى ەندى كورسەتپەيدى. بۇل – جاڭا قۇبىلىس: اقپارات بار, بىراق وعان جول جابىق. ياعني, ول ءبىزدىڭ ورتاق ەستەلىگىمىزدەن ءبىرجولا ءتۇسىپ قالادى.
– بۇل جاعدايدا شىندىقتى كىم ساقتايدى دەپ ويلايسىز؟
– شىندىقتى ساقتاۋ – ادامنىڭ مىندەتى. جاساندى ينتەللەكت بىزگە كومەكتەسەدى, بىراق ول سەزىم مەن ماعىنانى تۇسىنە المايدى. ول فاكتىنى ەستە ساقتايدى, بىراق ونىڭ ءمانىن سەزبەيدى. سوندىقتان ءبىز تەحنولوگيانى شىنايىلىقتىڭ ورنىنا ەمەس, ماعىنانى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال رەتىندە قابىلداۋىمىز كەرەك.
– ءسىز ءوز ەڭبەكتەرىڭىزدە «تسيفرلى ەستەلىكتىڭ ەتيكاسى» ۇعىمىن ءجيى قولداناسىز. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟
– بۇل – جاڭا مادەني جاۋاپكەرشىلىك. ءبىز تسيفرلى كەڭىستىكتە تەك اقپارات ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ ماعىناسىن دا ساقتاۋعا ءتيىسپىز. بولاشاقتا «تسيفرلى ەستەلىك كۋراتورى» دەگەن جاڭا ماماندىق پايدا بولۋى مۇمكىن. بۇل – دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەمەس, ولاردىڭ رۋحاني جانە مادەني مانىنە جاۋاپ بەرەتىن مامان.
– ال بولاشاقتا ادام مەن جاساندى ينتەللەكت اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك ساقتالا ما؟
– ەگەر ادام ورتالىقتا قالسا – ساقتالادى. جاساندى ينتەللەكت ەستە ساقتاۋعا كومەكتەسەدى, بىراق نە ەستە قالۋى كەرەك ەكەنىن ادام شەشەدى. ادامسىز ەستەلىك – جاي عانا مالىمەت. ماعىنا مەن جاۋاپكەرشىلىك تەك ادامعا ءتان.
– سوڭعى سۇراق. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بولاشاق تاريحىنىڭ ساپاسى نەمەن ولشەنەدى؟
– سانىمەن ەمەس, مانىمەن. بولاشاق تاريحى كىم كوپ جازدى, كىم كوپ ءبولىستى دەگەنمەن ەمەس, كىم شىندىقتى ساقتاي الدى دەگەنمەن ولشەنەدى.
تسيفرلى عاسىردا دا ەڭ قۇندى ەستەلىك – ادامنىڭ جۇرەگى مەن ەسىندە قالعان دۇنيە.
ايگۇل احمەتوۆا
تسيفرلىق كوممۋنيكاتسيالار سالاسىنىڭ زەرتتەۋشىسى
