جاساندى ينتەللەكت – جۋرناليستيكانىڭ جاڭا تىنىسى

مەديافورۋمنىڭ «جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋ كەزەڭىندەگى جۋرناليستيكانىڭ جاڭا باعىتتارى: قوعام سەنىمى جانە وركەندەۋ» دەپ اتالعان العاشقى پلەنارلىق سەسسياسى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشىلدى.

ءداستۇرلى جيىن تاجىريبە مەن اقپارات الماسۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالعانىن تىلگە تيەك ەتكەن مينيستر العى سوزىندە ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جولىمەن نىق قادام جاساپ, مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگ الاڭى رەتىندە زاماناۋي مەديا ورتانى قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقانى ايتىلعان.

«بيىلعى مەديا-اپتانىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى تاقىرىپتىڭ ءبىرى – جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ ماسەلەسى. «Artificial Intelligence» (AI) تەحنولوگيالارى بۇگىندە كوپتەگەن باق-تا ۆيرتۋالدى جۇرگىزۋشىلەر مەن تسيفرلىق اسسيستەنتتەر قۇرۋ, اۋدارما, سۋبتيتر جاساۋ, كونتەنتتى اۆتوماتتاندىرۋ جانە دە­رەكتەردى ۆيزۋاليزاتسيالاۋ ءۇشىن كەڭى­نەن قول­دانىلىپ ءجۇر. بۇل سالا ماسس-مەديا الدىندا تىڭ مۇمكىندىكتەر اشىپ قانا قوي­ماي, جۋرناليستەرگە جاڭا تالاپ جۇكتەيدى. «Astana Media Week» اياسىنداعى پىكىرتا­لاس­تار سالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ كونست­رۋك­تيۆتى جولدارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن ا.بالاەۆانىڭ قۇتتىق­تاۋىندا.

سەسسيا مودەراتورى, «Euronews»-ءتىڭ ەلىمىزدەگى بيۋرو جە­تەك­­شىسى بويان بركيچتىڭ ايتۋىن­شا, قازاق ەلى زاماناۋي مەملەكەت رەتىندە جان-جاقتى دامىپ, وركەن­دەپ كەلەدى. قوعامنىڭ قاي سالاسىن الساڭ دا, ىلگەرىلەۋ مەن جاعىمدى وزگەرىستەر بار. ءبىر كەم دۇنيە – ەلىمىزدىڭ قول جەتكىزىپ جاتقان وسى جەتىستىكتەرىن الەم­دە كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. ولقى­لىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن «Euronews» تەلەارناسىندا قازاق­ستان تۋرالى ءۇش باعدارلاما, اتاپ ايتقاندا, قازاقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, تۋريستىك, كوز تارتار ورىندارىن پاش ەتەتىن Modern nomads (زاماناۋي كوشپەلىلەر), قازاقتان شىققان تانىمال تۇلعالار تۋرالى سىر شەرتەتىن Voices from Central Asia (ورتالىق ازيادان جەتكەن ۇندەر) سەريالدارى, سونداي-اق East-West Connect (باتىس پەن شىعىس بايلانىسى) ەكونوميكالىق باعدارلاماسى بەرىلىپ كەلەدى. ب.بركيچ الەمنىڭ 160 ەلىندەگى «Euronews» كورەرمەندەرى قازاق ەلى تۋرالى باعدارلامالاردى تاماشالاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆ مەديا قۇرالدارىنىڭ زاماناۋي تسيفرلىق ورتاعا بەيىمدەلۋى جايىن­دا اڭگىمە قوزعاي كەلە, حابار تاراتۋ مەن اقپارات بەرۋ­دىڭ مۋلتيمەديالىق جانە ينتەراك­تيۆتى تاسىلدەرى جونىندە اڭگىمە ايتتى.

ء«بىرىنشى ماسەلە – تسيفرلىق ورتاعا بەيىمدەلۋ. بۇل وتە وزەكتى. ەكىنشى باعىت – تسيفرلىق ءداۋىردىڭ باستالۋىمەن جالعان اقپاراتتار ماسەلەسى جاڭا قارقىن الاتىنى ءسوزسىز. وسىعان وراي مەن ارىپتەستەرىمىزدەن بۇل ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارۋلارىن سۇراعىم كەلەدى. ءۇشىنشى ماسەلە – جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن قولدانۋ. قازىر كوپتەگەن اقپارات قۇرالدارى ءوز ونىمدەرىن دايىن­داۋعا ChatGPT سەكىلدى جي مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى پايدالانادى. بۇل كەمشىلىك ەمەس, كەرىسىنشە زامان كوشىنە ىلەسۋ دەۋ­گە بولادى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

سونداي-اق ق.ىسقاقوۆ باق قانداي جاڭا تەحنولوگيانى پاي­دالانسا دا, ەڭ باستى ماقسات قو­عام­نىڭ سەنىمىنە يە بولۋ جانە باسە­كەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ەكەنىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا مينيسترلىك تاراپىنان مەديا سالاسىن رەتتەۋشى ورگان رەتىندە جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن, سونىڭ ىشىندە «جا­ساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ سەناتقا جەتكەنىن ايتتى.

«جەتىنشى ارنا» تەلەارنا­سىنىڭ باس ديرەكتورى يلحام يبراگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, ChatGPT نەمەسە باسقا دا جي ونىم­دەرىنىڭ ەشقايسىسى قان­­شا­لىق­تى دامىسا دا, ءبارىبىر جۋرناليست ينتەللەكتىسىن الماستىرا المايدى. ويتكەنى ولاردىڭ ۇسىناتىن اقپاراتتارىنىڭ 20 پايىزى – قاتە.

«ەگەر ءسىز ءبىر اقپاراتتى بىرنە­شە جي-دەن سۇراساڭىز, ولار ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ءارتۇرلى مالىمەت بەرەدى. سوندىقتان مەن ونى تەلەارنانىڭ ەفيرىنە نەمەسە باسقا باق-قا شىعارۋدى قول­دامايمىن. تاعى ءبىر ايتا كەتە­تىن ماسەلە بار. قازىر كەيبىر مەديا وكىلدەرى جي ارقىلى كوپ جوبا­نى جاساۋدى باستاپ كەتتى. الايدا ارىپتەستەرىمىز جي-عا جازى­لۋ ءۇشىن كوبىرەك اقشا سالىپ جاتىر. ياعني ءبىز جي ادامدى الماس­­تىرادى, مامان سانى قىس­قا­رىپ, قارجى جاعىن ۇنەمدەيمىز دەيمىز. الايدا وعان جازىلۋ اقى­سىمەن ءبارىبىر سول قاراجات شىعىن بولىپ كەتىپ جاتىر», دەدى ول.

العاشقى پانەلدىك سەسسيا بارىسىندا «Euronews» تەلەار­نا­سىنىڭ حالىقارالىق ءتىلشىسى (فرانتسيا) دەنيس لوكتە, وزبەكستان ۇلتتىق مەديا قاۋىم­داستىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سانجار ۋستابوبوەۆ, تۇرىك راديو تەلەۆيزيالىق كور­پوراتسياسىنىڭ (تۇركيا) قازاق­ستانداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى مەحمەد زاھيد چالىشكان دا ءسوز الىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى.

فورۋمنىڭ «جۋرناليستيكا توعىسىندا: جاساندى ينتەللەكتى بار تسيفرلىق مەديانىڭ پايدا بولۋى» اتتى ەكىنشى پانەل­دىك سەس­سياسىندا وسى تاقى­رىپ ودان ءارى جالعاسىن تاپتى. «Atameken business» سەرىك­تەس­تى­گىنىڭ باس ديرەكتورى قانات ساحاريانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى مەن مەديا سالاسىنا ەنۋىن ەكى دەڭ­­گەيدە قاراستىرعان دۇرىس. ءبىرىن­شى دەڭگەي – سونى جاساۋشىلار. ولارعا ءبىزدىڭ ەشقانداي دا قاتىسىمىز جوق, بۇل ويىننان مۇلدەم تىسپىز. ChatGPT سەكىلدى جي يەلەرى ءوز ونىمدەرىن قالاي جاسايدى, قالاي دامىتادى, قانداي الگوريتمدەردى پايدالانادى – ونى وزدەرى بىلەدى. ءبىز تەك دايىن دۇنيەنى پايدالانامىز.

«مەنى ەكىنشى دەڭگەي كوبى­رەك قىزىقتىرادى. ياعني ەندى ءبىز قولىمىزعا تيگەن جي مۇم­كىن­دىكتەرىن قالاي پايدالانامىز دەگەن سۇراق ماڭىزدى. بۇل جەردە ۇلتتىق مۇددە مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى الدىڭعى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس. شىن مانىندە بۇل دەڭگەيدە ەلىمىزدە كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. جي دامۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي نازارىندا تۇرعان ماسەلە. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ونىڭ كەيىنگى جولداۋى دا جاساندى ينتەللەكتىگە ارنالدى. جاقىندا ەلىمىزدە سۋپەركومپيۋتەر جۇمىسىن باستادى. پرەزيدەنت بيىل بۇۇ-دا سويلەگەن سوزىندە استانادا جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى حالىقارالىق كەڭەس قۇرۋدى ۇسىندى. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەت تاراپىنان جي دامۋىنا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە كوڭىل اۋدارىلىپ وتىرعانىن كور­سەتەدى», دەدى ول.

سونداي-اق ق.ساحاريانوۆ جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر قاۋىمىنان كۇتىلەتىن كەلەسى ماسەلە – قازاقتىلدى كونتەنتتىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سول ارقىلى ءبىز بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تسيفرلىق تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزەمىز. ويتكەنى قازاقتىلدى كونتەنت كوپ بولعان سايىن جي الپاۋىتتارى ەلىمىزگە نەمقۇرايلى قارامايتىن بولادى.

«تسيفرلاندىرۋ سالاسىنىڭ دامۋى ءۇشىن ءۇش نارسە كەرەك. ءبىرىنشىسى – زاماناۋي تەحنولوگيا. ەكىنشىسى – قازاق تىلىندەگى مالىمەتتەر بازاسى. ءۇشىنشىسى – وسىنىڭ ءبارىن يگەرەتىن بىلىكتى كادر. سوندىقتان ەندى مەملەكەت تاراپىنان, اسىرەسە قازاقتىلدى جۋر­ناليستەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋعا كوپ قارجى سالۋىمىز كەرەك», دەدى ول.

سەسسيا بارىسىندا جي كومە­گىمەن جاسالعان ونىمدەرگە (ۆيدەو, سۋرەت, ت.ب.) ارنايى تاڭبا قويۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. ق.ساحاريانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ازىرگە تاڭبا قويۋعا قاجەتتىلىك جوق. ويتكەنى جي ونىمدەرى قوعامدا ب ۇلىك تۋعىزۋ, فەيك تاراتۋ سەكىلدى جاعىمسىز ۇردىستەرگە باستاۋ بولعان ەمەس. دەگەنمەن ول الداعى ۋاقىتتا زامان تالابىنا وراي تاڭبا قويۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىعۋى مۇمكىن ەكەنىن جاسىرمادى.

مەديافورۋمنىڭ العاشقى كۇنى «مەدياەتيكا – سەنىمنىڭ ىرگەتاسى: رەداكتورلار مانيفەسى» اتتى مەديا مەنەدجەرلەر وتىرىسى, «سالالىق جۋرناليستيكا ماماندارىن دايارلاۋدىڭ وزەكتى تاسىلدەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل جانە «تولەن ابدىك فەنومەنى» اتتى كلاسسيكپەن كەزدەسۋ ءوتتى.

ايتا كەتەيىك, ءداستۇرلى «Astana Media Week» 2025 ءۇش كۇنگە جالعاسادى.