ءبىلىم مەن عىلىم – الەمدى وزگەرتە الاتىن ەڭ باستى كۇش

جاڭا ۇلت بولمىسىنىڭ كورسەتكىشى

– بۇل – شىن مانىندە وتە ماڭىزدى جيىن, جاھاندىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ دامۋى تۋرالى اسا قۇندى وي-پىكىرلەر ايتىلاتىن, بولجامدار جاسالاتىن بىرەگەي الاڭ. وسىعان وراي كەشەدەن بەرى الەمدەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى جانە وكىلدەرى استانادا باس قوسىپ, پىكىر الماسىپ جاتىر. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى عالىمدار مەن ساراپشىلار ەلوردامىزدا ماڭىز­دى ماسەلەلەردى تالقىلاۋدا. بۇگىن دە اكادەميالىق ءبىلىم الەمىندەگى بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جەتەكشىلەرى تەرەڭ ماعىنالى ويلارىن ورتاعا سالدى. بارشاڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم مەن عىلىم – الەمدى وزگەرتە الاتىن ەڭ باس­تى كۇش, ال ۋنيۆەرسيتەت – وزىق ويلار مەن جاڭا يدەيالاردىڭ ورداسى, عىلىمي ىزدەنىس ورتاسى.

– قازىر ادامزات تۇبەگەيلى وزگەرىستەر داۋىرىنە قادام باسقان كەزدە ءبىلىم وردالارى زامان تالابىنا ساي وزىق بولۋعا ءتيىس. ونسىز ەشقانداي دامۋ دا, وركەندەۋ دە بولمايتىنى انىق. قازاقستان ءبىلىم-عىلىم جۇيەسىن دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىر. 2019 جىلدان بەرى وسى سالاعا بولىنەتىن قارجى ءۇش ەسە ۇلعايدى. ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەربەستىگى ارتىپ كەلەدى, زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرى كوبەيۋدە. «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. پرەزيدەنت جانىنان عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلدى. مەملەكەت عالىمدارعا, اسىرەسە, جاس زەرتتەۋشىلەرگە بارىنشا قولداۋ كورسەتۋدە. جوعارى ءبىلىمنىڭ بارشا ازاماتقا بىردەي قولجەتىمدى بولۋى – وتە ماڭىزدى مىندەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت وسكەلەڭ ۇرپاققا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىققا توقتالدى.

– ەلىمىزدە 2024 جىلدان باستاپ «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سوعان سايكەس ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزى بالالاردىڭ ەسەپشوتىنا سالىنادى, ياعني قازاقستانداعى ءار بالا 18 جاسقا دەيىن ۇلتتىق قوردان قارجى الىپ تۇرادى. اتالعان قاراجاتتى مەرزىمىنەن بۇرىن قولدانۋعا بولمايدى. بالالار كامەلەت جاسقا تولعاننان كەيىن جيناقتالعان قارجىنى باسپانا نەمەسە ءبىلىم الۋعا جۇمساي الادى. سونىمەن قاتار بەس جاستان اسقان بالالارعا ار­نال­عان «كەلەشەك» بىرىڭعاي جيناقتاۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. بۇل جۇيەدە اتا-انا­لاردىڭ ەرىكتى سالىمى, مەملەكەت تا­را­پىنان بولىنەتىن باستاپقى ءبىلىم بەرۋ كاپيتالى, جىل سايىنعى مەملەكەتتىك سىياقى جانە ينۆەستيتسيالىق تابىس جيناقتالادى. جوبالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءبىر, بۇل – جاس ۇرپاقتىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ. بۇدان بولەك, جاستارعا پايىزسىز ءبىلىم نەسيە­لەرى جانە ءتۇرلى گرانتتار بە­رى­لۋدە. جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ينفرا­­قۇرىلىمى جاڭعىرتىلىپ جاتىر, جاڭا وقۋ عيماراتتارى (كامپۋستار) بوي كوتەرۋدە. ايماقتاردا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنان ستۋدەنتتەرگە ارنالعان جاتاقحانالار سالىنۋدا, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بەدەلدى حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى كورسەتكىشى جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

– QS حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ پرەزيدەنتى نۋنتسيو كۆاكۆارەللي مىرزا ءوز بايانداماسىندا بۇل ماسەلەگە كەڭىنەن توقتالدى, قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ءبىز ورتاق ماقسات جولىندا كۇش بىرىكتىرىپ, ارىپتەستىگىمىزدى نىعايتا تۇسۋگە مۇددەلىمىز, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە قاشاندا دايىنبىز. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ 5 ۋنيۆەرسيتەتى Times Higher Education باسىلىمى ۇسىنعان الەمدەگى ۇزدىك وقۋ ورىندارىنىڭ تىزىمىنە قوسىلدى. بۇل دا – ءبىز ءۇشىن زور جەتىستىك, – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىلىم-عى­لىم سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىنا قاراي جاسالعان قادام ەكەنىن, الدىمىزدا ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ, جاڭا ءوندىرىس سەكتورلارىن قالىپتاستىرۋ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن بارلىق سالاعا ەنگىزۋ جانە قازاقستاندى تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەت رەتىندە دامىتۋ ماقساتتارى تۇرعانىن جەتكىزدى.

– قازاقستان تەحنولوگياسى وزىق ەل بولۋعا نىق قادام باستى. بۇل – ءبىزدىڭ جاڭا ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى بولىگى دەپ ايتساق, قاتە بولمايدى. بۇگىن سپيكەرلەر جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جا­ھاندىق ورتاق پروگرەستى ورگە سۇيرەيتىن جاڭا قوزعاۋشى كۇش رەتىندەگى رولىنە باسا ءمان بەردى. شىن مانىندە, وسى بىرەگەي تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا ادامزات العا قاراي قارىشتى قادام جاساي الادى. 2030 جىلعا قاراي جي الەمدىك ءىجو كولەمىن 15 ترلن دوللاردان اسا ۇلعايتادى دەپ بولجانىپ وتىر. بىراق جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىنان ەڭ كوپ پايدانى قاي ەل كورەدى؟ بۇل – وتە قىزىقتى ساۋال. ونى تەرەڭ زەردەلەپ, ساراپتاۋ قاجەت. جاۋابى اسا قيىن كورىنبەگەنىمەن, بۇل ماسەلە ادامزات كەلەشەگىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جانە باسقا سالالارمەن جان-جاقتى ينتەگراتسيالاۋ ەڭ جوعارى ستراتەگيالىق باسىمدىق سانالادى. جي ساراپشىلارى مەن ماماندارىن دايارلاۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا جىل باسىنان بەرى AI Sana باعدارلاماسىن ىسكە قوستىق. 540 مىڭنان اسا ستۋدەنت وقۋ كۋرسىنان ءوتتى. بۇعان قوسا جاساندى ينتەللەكت بارلىق مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتكە مىندەتتى كۋرس رەتىندە ەنگىزىلدى. ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەدى پرەزيدەنت.

وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قىركۇيەك ايىندا اقش-قا جاساعان ساپارى كەزىندە «OpenAI» كومپانياسىمەن ماڭىزدى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەنىن ەسكە سالدى.

– ناتيجەسىندە, قازاقستان ChatGPT نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ قۇرالدارىن ەنگىزۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى جۇزەگە اسىرا باستادى. اتالعان باستامالار ارقىلى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت الەۋەتىنە سۇيەنە وتىرىپ, كەشەندى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جاسالىپ جاتىر, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى جانە ءبىزدىڭ ايماقپەن كورشىلەس بىرقا­تار مەملەكەتتەگى دەموگرافيالىق كورسەت­كىشتىڭ ارتۋى جوعارى ءبىلىمدى ەكسپورتتاۋعا جانە شەتەل ستۋدەنتتەرىن ەلىمىزگە تارتۋعا ەلەۋلى مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايدى.

– قازاقستان جاھاندىق ءبىلىم نارى­عىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋدى كوزدەپ وتىر. سوندىقتان الدىمىزعا كۇردەلى, الايدا اسا ماڭىزدى ماقسات قويدىق. وعان جەتۋ ءۇشىن الەمنىڭ 40 جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتىمەن سەرىكتەستىك ورناتىلىپ, ەلىمىزدە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 33 فيليا­لى اشىلدى. كوپتەگەن فيليالدا وقۋ اعىلشىن, ورىس, قىتاي تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى. بۇل – اسا ماڭىزدى. ويتكەنى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كوپتىلدىلىك ادامداردىڭ نەمەسە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ, ءتىپتى تۇتاس مەملەكەتتەردىڭ اشىقتىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالايدى. كەلەشەكتە دە سولاي بولماق. وعان ەش كۇمان جوق. سوندىقتان الەمدىك اكادەميالىق كەڭىستىككە شىعۋعا سانالى تۇردە ماڭىزدى قادام جاسادىق. بۇعان قوسا بارلىق فيليالدا قازاق ءتىلى مەن قازاقستان تاريحى مىندەتتى ءپان رەتىندە وقىتىلادى. بۇل شەتەلدىك ستۋدەنتتەر­دىڭ مادەنيەتىمىز بەن مەنتاليتەتى­مىز­دى تەرەڭ تۇسىنۋىنە كومەكتەسەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 31 مىڭنان اسا شەتەل ستۋدەنتى ءبىلىم الادى. بۇل – قازىرگى ساتتە قازاقستان ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش. 2029 جىلعا قاراي اتالعان مەجەنى 100 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ول ءۇشىن ۆيزا رەجىمى وڭتايلاندىرىلىپ, شەتەلدىكتەردىڭ الاڭسىز ءبىلىم الۋىنا بارىنشا قولايلى جاعداي جاسالادى. ۇزدىك تۇلەكتەردىڭ قازاقستاندا تۇراقتاپ قالۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلادى.

– شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليا­لىن اشۋ ينجەنەرلىك جانە IT ءبىلىمدى دامىتۋ ماقساتىمىزعا تولىق ساي كەلەدى. قازاقستاندا قولدانبالى ينجەنەريانىڭ بىرەگەي ينستيتۋتى سانالاتىن ءۇش لۋ بان شەبەرحاناسى اشىلدى. بۇل قىتاي ۇكىمەتىنىڭ باستاماسى ەكەنى بارشاڭىزعا ءمالىم. پەن دۋان مىرزا بايانداماسىندا قىتاي ماماندارىنىڭ ەلىمىزگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن ءارى قازاقستانداعى ادام الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ءۇشىن يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنا مامان دايارلاۋ دا ەرەكشە مانگە يە. ميفي رەكتورى ۆلاديمير يگورەۆيچ شەۆچەنكو وسى ماڭىزدى ىسكە بەلسەندى اتسالىسۋعا نيەت ءبىلدىردى. سىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەيمىز. مىندەتىمىز – ءبىلىم مەن عىلىمدى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىمەن تىكەلەي بايلانىس­تىرۋ. بۇل باعىتتا ءساتتى مىسالدار بار. ەربول مارات ۇلى يساقاەۆ بايانداعانداي, قوزىباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سەرىكتەستىگى ناتيجەسىندە كۇكىرتتى يننوۆاتسيالىق پوليمەرگە اينالدىراتىن وزىق تەحنولوگيا ازىرلەندى. بۇل – وتە قاجەت جوبا. سەبەبى ەلىمىزدە كۇكىرتتىڭ قورى مول. اتالعان جوبا حيميا ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى, ەڭ باستىسى, ەكولوگيالىق تۇيتكىلدەردىڭ شەشىلۋىنە تۇرتكى بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم مەن ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي ىزدەنىستەرگە بيزنەس تە بەلسەندى ۇلەس قوسا باستاعانىن مالىمدەدى.

– ماسەلەن, كومپانيالارىمىزدىڭ ءبىرى تاراز قالاسىندا مەندەلەەۆ اتىنداعى رەسەي حيميا-تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتە­تىنىڭ فيليالىن اشۋعا قارجى ءبولدى. تاعى ءبىر كومپانيا شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىمەن سەرىكتەستىك اياسىندا تاۋ-كەن سالاسىنا ماماندانعان ۋنيۆەرسيتەت اش­پاق. ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى (مگيمو) استانا فيليالىنىڭ قىزمەتىنە زور ءۇمىت ارتامىز. تانىمال جوعارى وقۋ ورنىنا ارناپ بولەك عيمارات سالىنادى. كەيىنگى جىلدارى قازاقستاننىڭ ءىرى بيزنەس وكىلدەرى جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمعا كوبىرەك قولداۋ كورسەتە باستادى. زەرتتەۋشىلەر مەن ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ىقپالداستىق جۇيەسى قالىپتاسىپ كەلەدى. جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي ورتالىقتاردا تەحنولوگيالىق ترانسفەر كەڭسەلەرىن قۇرۋ وسى باعىتتاعى پەرسپەكتيۆتى قادام بولار ەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءوز ۋنيۆەرسيتەتتەرىن الداعى ۋاقىتتا دا جان-جاقتى دامىتادى.

– مىقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر – كەلەشەكتىڭ فابريكاسى. بۇل جەردە يدەيالار تۋىپ, كەدەرگىلەر ەڭسەرىلەدى. ءادىل ءارى ۇيلەسىمدى الەمنىڭ العىشارتتارى قالىپتاسادى. جوعارى وقۋ ورىندارى حالىقتار ارا­سىنداعى سەنىم مەن ىنتىماقتى كۇشەي­تىپ, ديپلوماتيا قۇندىلىقتارىن دارىپ­تەيدى. ۋنيۆەرسيتەتتە قالىپتاساتىن ستۋدەنتتەر باۋىرلاستىعى, زەرتتەۋشىلەر قوعامداستىعى جانە اكادەميالىق سەرىك­تەستىك تەك عىلىم-ءبىلىم سالاسىندا ەمەس, ەكونوميكا مەن قوعامدىق ومىردەگى, ءتىپتى ساياساتتاعى وزگەرىستەرگە قوزعاۋ سالادى. ۇلتىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, ايگىلى اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ «عالىم بارلىق ءومىرىن حالىق ءۇشىن, ادامزات ءۇشىن سارپ ەتەدى» دەگەن ءسوزى بار. شىن مانىندە, عىلىمنىڭ ەڭ باستى ميسسياسى – ادامزات يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋ. عىلىم الەمىندەگى جەتىستىكتەر بارشا ەلدىڭ الەۋەتىن ارتتىرا ءتۇسۋى كەرەك دەپ سانايمىن. سەبەبى عىلىم-ءبىلىم – بولىسكەن سايىن مولايا تۇسەتىن ءارى شەكسىز مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىن قۋاتتى قۇرال. بۇل سالاداعى ىقپالداستىق قازاقستانداعى ءبىلىم-عىلىم جۇيەسىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, اكادەميالىق ديپلوماتيانى وركەندەتۋگە زور ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدە دارىندى, قابى­لەتتى, ويى ۇشقىر ازاماتتار وتە كوپ ەكەنىنە توقتالىپ, حالقىمىزدىڭ جاسام­پازدىق رۋحىنا سەنەتىنىن جەتكىزدى.

– ءبارىمىز ءبىر ەل بولىپ قولعا العان رەفورمالار – جۇرتىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا اپاراتىن داڭعىل جول. سوندىقتان ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا ءبىلىم مەن عىلىمعا ارقا سۇيەپ, ادىلەتتى, تازا, قاۋىپسىز جانە كۇشتى قازاقستاندى قۇرۋ ءىسىن جالعاستىرا بەرەمىز. وسى ماڭىزدى ميسسيانى ورىنداۋعا ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىمىز, ءبىلىم جانە عىلىم وردالارى ەرەكشە ۇلەس قوسىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سەبەبى سىزدەر ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى – ازاماتتارىمىزدىڭ عىلىمي كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە, ولاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا ءىس جۇزىندە اتسالىسىپ جاتسىزدار, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

حالىقارالىق ارىپتەستىك – دامۋدىڭ جاڭا بەلەسى

فورۋمعا شەتەلدىك سەرىكتەس وقۋ ورىن­دارىنىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق اككرەديتتەۋ جانە رەيتينگ اگەنتتىكتەرىنىڭ, ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

جيىندا ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, «Quacquarelli Symonds» (QS) كوم­پانياسىنىڭ پرەزي­دەنتى نۋنتسيو كۆاكۆارەللي, ماسكەۋ مەملەكەتتىك حا­لىق­ارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ (مگيمو) رەكتورى اناتولي توركۋنوۆ, بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى پەن دۋان, Cardiff University پرەزيدەنتى ۆەندي لارنەر, Woosong ءبىلىم بەرۋ قورى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى كيم سونگ كيونگ, ماسكەۋ ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ۆلاديمير شەۆچەنكو, Minerva University پرەزيدەنتى بەن نەلسون, باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەلچين باباەۆ, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەربول يساقاەۆ ءسوز سويلەدى.

الدىمەن ساياسات نۇربەك الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ەكوجۇيەسىنىڭ تەرەڭ ترانسفورماتسياسى تۇراقتى ءارى ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىنىن, وسى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ رەتىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ۇلتتىق جوعارى ءبىلىم جۇيەسىن دامىتۋ­عا جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا شەتەلدىك 40 جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالدارى اشىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا 9 رە­سەي­لىك, 6 قىتايلىق (سونىڭ ىشىندە 3 لۋ بان شەبەرحاناسى), 7 امەريكالىق, 8 بري­تان­دىق ۋنيۆەرسيتەت بار (ونىڭ ىشىندە Russell Group توبىنىڭ 3 ۋنيۆەرسيتەتى جانە ۇلىبريتانيانىڭ بارلىق ءتورت ايماعىنىڭ جوو-لارى). سونىمەن قاتار فرانتسۋز, يتاليان, نەمىس, پولياك, تۇرىك جانە كورەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ دە فيليالدارى جۇمىس ىستەيدى. وسى كەزدەسۋگە العاش رەت ءوز ەلىنەن تىس جەردە فيليال اشقان, 150 جىلدىق تاريحى بار ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سونداي-اق فورۋمعا الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن ءبىلىم جانە عىلىم ۇيىمدارىنان كەلگەن 60-تان اسا شەتەلدىك سەرىكتەستەر كەلدى.

ودان سوڭ ءسوز العان نۋنتسيو كۆاك­ۆا­رەللي قازاقستان جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ «QS» حالىقارالىق رەيتينگىندەگى ۇلەسى ارتىپ كەلە جاتقانىن, جالپى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ينتەرناتسيونالدانۋى مەن عىلىمي باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ تۇراقتى ءوسىمىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە «QS» كومپانياسى ءبىزدىڭ ەلمەن بىرلەسىپ, بولاشاق ماماندىقتاردىڭ بولجامدى مودەلىن ازىرلەۋ جانە ءبىلىم مەن ين­نوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانى دامىتۋ باعىتىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ءوز كەزەگىندە ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ (مگيمو) رەكتورى اناتولي توركۋنوۆ قازاقستاننىڭ زاماناۋي جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جانە حالىقارالىق سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋ باعىتىنداعى تاباندى ىلگەرىلەۋىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ەلدە رەسەيدىڭ 9 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وندا شامامەن 4 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر, ولاردىڭ مىڭنان استامى – مەملەكەتتىك گرانت يەگەرلەرى. سونىمەن قاتار قازاقستان رەسەي اۋماعىندا ءوز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن اشقان العاشقى مەملەكەت اتاندى. بۇل – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ومبى قالا­سىن­­داعى فيليالى. ونىڭ اشىلۋىنا قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تىكەلەي قاتىستى. بۇگىندە 60 مىڭعا جۋىق قا­زاقستاندىق ستۋدەنت رەسەيدە ءبىلىم الۋدا.

سونىمەن قاتار استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ اشىلعان ەدى. وسى وقۋ ورنىنىڭ پرەزيدەنتى پەن دۋان ءوز سوزىندە بۇل جوبانىڭ ستراتەريالىق ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.

– ءبىز 2024 جىلى بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى نە­گىزىندە اشىلعانىن زور ماقتانىشپەن اتاپ وتەمىز. بۇل – ورتالىق ازياداعى العاشقى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى, وندا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءوز ەلىنەن شىقپاي-اق پەكين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوعارى ءبىلىم ستاندارتتارىنا ساي ءبىلىم الا الادى. قازاقستان ۇكىمەتى وسى فيليال­دا وقۋعا 80 گرانت ءبولدى, – دەدى ول.

ال Cardiff University پرەزيدەنتى ۆەندي لارنەر ءوزى باسقاراتىن ۋنيۆەرسيتەت Russell Group بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنان قازاقستاندا كامپۋس اشقان العاشقى جوعارى وقۋ ورنى ەكەنىن ايتتى. جاڭا Cardiff University Kazakhstan كامپۋسى جاساندى ينتەللەكت, بيوتەحنولوگيا جانە مەديتسينا سالالارى بويىن­شا ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالعان. بۇل جوبا قازاقستاننىڭ ايماقتىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن قالىپتاستىرۋ جانە ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ بىلىمگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكاداعى ءرولىن كۇشەيتۋ جونىندەگى ستراتەگياسىمەن تولىق ۇندەسەدى. كامپۋس قازاقستاندا زاماناۋي حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت ورتاسىنا اينالادى. مۇندا وقۋ كورپۋستارى, زەرتحانالار, ستۋدەنت­تىك جاتاقحانالار جانە جايلى ءبىلىم كەڭىس­تىكتەرى سالىنادى. وسى ورايدا ۆەندي لارنەر ماقسات قازاقستاندىق جاستاردىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىمدى ءوز ەلىندە, وتباسىنان جىراقتاماي-اق الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ ەكەنىن مالىمدەدى.

Woosong ءبىلىم بەرۋ قورى قامقورشى­لىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى كيم سونگ كيونگ اتاپ وتكەندەي, قازاقستان جوعارى ءبىلىم مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ جاتىر. تۇركىستان قالاسىندا Woosong University فيليالىنىڭ اشىلۋى – ەلدىڭ ادام كاپيتالىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, بولاشاق ماماندار بۋىنىن قالىپتاستىرىپ وتىرعانىنىڭ ايقىن دالەلى. بۇل رەتتە ول قازاقستان پرە­زيدەنتىنە ايماقتىق جوبالارىنا كور­سەتكەن سەنىمى مەن قولداۋى ءۇشىن شىنايى العىسىن ءبىلدىردى. Woosong University Kazakhstan جوباسى – ەلدىڭ ءبىلىم ساياساتى­نىڭ جاڭا دەڭگەيىن كورسەتەتىن باستاما. بۇل پراكتيكالىق بىلىمگە باسىمدىق بەرۋگە, جاھاندىق ينتەگراتسياعا جانە تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ تالاپتارىنا ساي باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالعان.

ودان سوڭ ماسكەۋ ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (ميفي) رەكتورى ۆلاديمير شەۆچەنكو ءسوز سويلەپ, قازاقستان يادرولىق سالادا سەنىمدى تۇردە جەتەكشى ويىنشىلاردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلە جاتقانىن, ەلىمىز ۋران ءوندىرۋ بويىنشا الەمدە ءبىرىنشى, ال ونىڭ قورى جونىنەن ەكىنشى ورىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. 2022 جىلدان باستاپ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن اشىلعان ميفي فيليالى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مۇندا يادرولىق ەنەرگەتيكا, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە قولدانبالى فيزيكا باعىتتارى بويىنشا ماماندار دايارلانادى. ساباقتاردى ميفي-ءدىڭ 23 وقىتۋشىسى جۇرگىزەدى, ال ستۋدەنتتەر اتوم ونەركاسىبى كاسىپورىندارىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ, ماسكەۋدە تاعىلىمدامادان وتەدى. قازىردە فيليالدا 125 ستۋدەنت پەن 39 ماگيسترانت ءبىلىم الىپ جاتىر.

سونداي-اق Minerva University پرەزيدەنتى بەن نەلسون ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتىن قۇرۋ باستاماسى – ەلدىڭ ستراتەگيالىق ءارى پروگرەسسيۆتى كوزقاراسىنىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل جوبا قازاقستاندى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ كوشباسشى­لارىنىڭ قاتارىنا شىعارۋعا قابىلەتتى. ول بولاشاق جي ۋنيۆەرسيتەتى جاساندى ينتەللەكتىنى تەك وقىتۋ نىسانى رەتىندە ەمەس, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ وزەگىنە اينالدىرۋى قاجەت ەكەنىن, ياعني ول ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ تراەكتورياسىن جەكەلەندىرۋگە, دەرەكتەردى تالداۋعا, سىني جانە كرەاتيۆتى ويلاۋ قابىلەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەلچين باباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا مەن كاسپي ايماعىنداعى ماڭىزدى وڭىرلىك ۇدەرىستەر ورتاق ىلگەرىلەۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ وتىر. ازەربايجان مەن قازاقستان – شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ەلدەر رەتىندە – عىلىمي ديپلوماتيا مەن اكادەميالىق ىنتىماقتاستىق ارقىلى وسى ترانسفورماتسيانى باسقارۋعا تولىق الەۋەتكە يە. باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي ۋنيۆەرسيتەتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتى جانە اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتى اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق تۇ­راقتى تۇردە نىعايىپ, كەڭەيىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەربول يساقاەۆ اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىمەن سەرىكتەستىك ەلدەگى عىلىم مەن ءبىلىم دامۋى­نىڭ جاڭا كەزەڭىن اشتى. بۇگىندە بىرلەسكەن باعدارلامالار بويىنشا 1 200-دەن اسا ستۋدەنت وقۋدا, ال جالپى كونتينگەنت 6,5 مىڭ ادامعا جەتتى. ستۋدەنتتەردىڭ گەوگرافياسى قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭىرىن جانە بىرنەشە شەتەلدىك ەلدى قامتيدى. ءۇش جىل ىشىندە ىنتىماقتاستىق اكادەميالىق باعىتتان عىلىمي سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. اريزونا ۋنيۆەرسيتەتى مەن «قازمۇنايگاز» اق-پەن بىرلەسىپ كۇكىرتتى ەكولوگيالىق تازا ماتەريالدار مەن تىڭايت­قىشتارعا قايتا وڭدەۋ جونىندەگى جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل قازاقستاندا حيميا ونەركاسىبىنىڭ جاڭا سالاسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.