سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت بولۋ جاۋاپكەرشىلىگى
– ۇلتتىق مەيرام قارساڭىندا داستۇرگە ساي اقوردا تورىندە مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزدىك ازاماتتارىمەن بىرگە جينالىپ وتىرمىز. بيىل ەلىمىز ازاتتىقتىڭ مەرەيلى بەلەسىنە جەتتى.
وسىدان 35 جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. ءدال وسى كۇنى سان عاسىرلىق مەملەكەتتىلىك ءداستۇرىمىز قايتا جاڭعىردى. كوپ ۇزاماي جۇرتىمىز تاۋەل-
سىزدىك بايراعىن كوتەردى. تاريحي ادىلدىك ورناپ, ۇلتتىڭ رۋحى اسقاقتادى. سوندىقتان بۇل كۇندى حالقىمىزدىڭ دەربەس ەل بولۋىنا جول اشقان قاستەرلى كۇن دەۋگە بولادى. تاۋەلسىزدىك – بارىنەن قىمبات قۇندىلىعىمىز. ونى ساقتاپ, نىعايتا ءتۇسۋ – بارشامىزعا ورتاق قاسيەتتى بورىش. ەگەمەندىك – اتا-بابالارىمىزدىڭ ۇلت مۇددەسى جولىنداعى وشپەس ەرلىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى. زاڭعار ويشىل ءابىش كەكىلباەۆ «وتكەننەن تاعىلىم, ەرتەڭنەن ءۇمىت ىزدەگەندەر عانا ىلگەرى باسا الادى», دەگەن. ءبىز ءار كەزەڭدە ۇلت تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان بارلىق مەملەكەت پەن قوعام قايراتكەرلەرىنە قۇرمەت كورسەتەمىز, ولاردى ەشقاشان ۇمىتپايمىز. سونىمەن قاتار كەلەشەككە ۇلكەن ۇمىتپەن, زور سەنىممەن قارايمىز, بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلداردا ەلىمىزدىڭ باعىندىرعان بەلەستەرى از ەمەس. ءبىز جەر جۇزىنە ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە تانىلدىق. شەكارامىزدى شەگەندەپ, ىرگەمىزدى بەكىتىپ, قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتتىك. بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا ءتۇرلى سىناقتاردان سۇرىنبەي وتتىك. بۇگىندە جاھان جۇرتى ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولىپ, ءوز قۇرمەتىن كورسەتىپ وتىر.
الايدا كەمشىلىكسىز, ءمىنسىز جۇمىس بولمايتىنى انىق. ءبىز وتكەننەن ساباق الىپ, ەشكىمگە جالتاقتاماي, ءوز جولىمىزبەن ءجۇرىپ كەلەمىز. كەيىنگى جىلدارى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى قادامدار جاسالدى. 2019 جىلى اۋقىمدى رەفورمالار قولعا الىندى. قازاقستان جاڭا تۇرپاتتى ەل بولۋ جولىنا ءتۇستى. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى اتا زاڭىمىزعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. پارلامەنتتىڭ قۇزىرەتى كەڭەيدى, ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى. كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلدى. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولدى. بيىل شىلدە ايىنان باستاپ كاسساتسيالىق سوت جۇيەسى ىسكە قوسىلدى, بۇل قوعامىمىزدا ادىلەتتىلىكتى كۇشەيتۋگە جاعداي جاسادى.
ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا باسقا دا ناقتى شارالار قولعا الىندى. ازاماتتارىمىز مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداۋعا بەلسەندى تۇردە ارالاسا باستادى. اۋىل, اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرى تىكەلەي سايلاناتىن بولدى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ بارلىعى, ال اۋدان اكىمدەرىنىڭ 25 پايىزى جاڭاردى. وسىلايشا, بيلىك جۇيەسى ايتارلىقتاي وزگەردى. ەلىمىزدە «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتى ورنىعا ءتۇستى. اشىعىن ايتساق, وسى ايماقتاعى بيلىك جۇيەسىندە مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىس ەشقاشان بولماعان.
– ءبىز ءبىر ەل بولىپ ساياسي رەفورمانى تابىستى ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز, سونىڭ ناتيجەسى رەتىندە قوعامدا تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ ۇدەرىسى باستالدى. رەفورمالارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا بارشا ادامزات ءۇشىن اسا قيىن, كۇردەلى كەزەڭدە كىرىستىك. پاندەميا, الپاۋىت ەلدەردىڭ سانكتسيالىق تەكەتىرەسى, قالىپتاسقان ساۋدا جولدارىنىڭ بۇزىلۋى, ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن سوعىستار الەم ەلدەرىنىڭ دامۋىنا وراسان زور شىعىن كەلتىردى. بۇل جاعدايلار قازاقستانعا دا سالقىنىن تيگىزدى. دەگەنمەن ءبىز قاجەتتى شارالاردى دەر كەزىندە قابىلدادىق. ەكونوميكامىزدىڭ الەۋەتىن ساقتاي وتىرىپ, ونى تىڭ سەرپىنمەن دامىتا تۇستىك. 2019 جىلدان بەرى ەكونوميكامىز 16 پايىزعا ءوستى, بىلتىر وسى كورسەتكىش شامامەن 137 ترلن تەڭگە, ياعني 291 ملرد دوللار بولدى. بۇل قازاقستاننىڭ ءبىزدىڭ ايماقتاعى ەڭ ۇلكەن ەكونوميكا ەكەنىن كورسەتەدى. جان باسىنا شاققاندا ىشكى جالپى ءونىم 47 پايىزعا ارتىپ, 14 400 دوللارعا جەتتى. بۇل – تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆىنىڭ كولەمى 58 ملرد دوللارعا جەتتى. 7 جىلدا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 83 پايىزعا ارتىپ, بۇگىندە 142 ملرد دوللار بولدى, – دەدى پرەزيدەنت.
بۇعان قوسا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق ەكونوميكانى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ ءۇشىن ارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. اسىرەسە كولىك-تاسىمال سالاسى ستراتەگيالىق ماڭىزدى باعىت رەتىندە دامىپ جاتىر. قازاقستان ەۋرازيانىڭ باستى لوگيستيكا ورتالىعى, ياعني حابى بولۋى كەرەك. وعان ەلىمىزدىڭ الەۋەتى جەتەدى, مۇمكىندىگىمىز دە مول. وتكەن ايدا «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجولىنىڭ ەكىنشى جەلىسى ىسكە قوسىلدى. بۇل – ەگەمەندىك كەزەڭىندە سالىنعان ەڭ ءىرى تەمىرجول قۇرىلىسى. سونداي-اق بيىل 13 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى سالىنىپ, جوندەلدى. قىتاي ارقىلى اۋقىمدى جۇك تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق. قازىرگى حالىقارالىق نارىقتاعى تۇراقسىز احۋالدى ەسكەرسەك, مۇنى ۇلكەن جەتىستىك دەپ ايتۋعا بولادى. اۋە قاتىناسى سالاسىنداعى تابىستارىمىز دا از ەمەس. بيىل 36 جاڭا اۋە رەيسى اشىلدى, ولاردىڭ ىشىندە ازيا مەن ەۋروپانىڭ ءىرى قالالارى بار. بىراق بۇل جۇيەنى ودان ءارى دامىتۋىمىز كەرەك. ونىڭ ۇستىنە اۋە جولدارى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ جۇيەسىن دە (كارگو) نىعايتۋىمىز قاجەت.
پرەزيدەنت ەلىمىزدە ءوندىرىس تە دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل سالانىڭ ءوسىمى جىل باسىنان بەرى 7,5 پايىزعا جەتتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 40 پايىزعا جاقىندادى. كاسىپكەرلەر ەلىمىزدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. قۇرىلىس سالاسى قارقىندى دامىپ جاتىر. بىلتىر قازاقستاندا 19 ملن شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش, ناتيجەسىندە, مىڭداعان وتباسى باسپانالى بولدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 2,5 ەسە ءوستى. بيىل دا قامبامىز استىققا تولدى, 20 ملن توننادان اسا بيداي جينالدى. قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى ارتۋدا, ساۋدا سەرىكتەسى رەتىندەگى بەدەلى نىعايۋدا.
– قازاقستان – كونستيتۋتسيا بويىنشا الەۋمەتتىك مەملەكەت. سوندىقتان ءبىز وسى جاۋاپتى, قۇرمەتتى ميسسيانى مىندەتتى تۇردە ورىندايمىز. الەۋمەتتىك ستراتەگيامىز ءتيىمدى, ادىلەتتى بولۋى كەرەك. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇل – وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن جاسالعان ۇلكەن قادام. ءبىز وزىق ويلى ۇلت بولۋىمىز كەرەك. باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ءبىلىم-عىلىمدى دامىتۋ قاجەت. سوندىقتان بەس جىلدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجىنى ءۇش ەسە ارتتىردىق. ۇستازداردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسە ۇلعايتتىق. قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزدا مۇعالىم ماماندىعىنىڭ مارتەبەسى اناعۇرلىم كوتەرىلدى. 1 200 جاڭا مەكتەپ اشتىق. سونىڭ ىشىندە «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا كوپتەگەن ءبىلىم ورداسى بوي كوتەردى. ۇلتتىق عىلىمدى قولداۋعا دا ءمان بەرىپ وتىرمىز. بۇل سالاعا سالىنعان قاراجات 5 جىلدا 5 ەسە ءوستى. شەتەلدىڭ 33 بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليالى اشىلدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلت ساۋلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلداندى. 2020 جىلدان بەرى مەديتسينا سالاسىنا بولىنەتىن قارجى 3 ەسە ارتتى. 927 مەديتسينا نىسانى اشىلدى. ەلىمىزدەگى ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 75 جاستان استى.
قازاقستان قاۋىپسىز ەل بولۋى كەرەك. سوندىقتان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قوعامىمىزدىڭ باستى قاعيداتى سانالاتىن بولدى. وسى جۇمىستىڭ اياسىندا جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى جالعاستىرىپ, كۇشەيتەمىز, ونسىز ادىلەتتى قازاقستان تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز. كەيىنگى بەس جىلدا قىلمىس سانى جانە كوشەدەگى بۇزاقىلىق ەداۋىر ازايدى, قىلمىستىق احۋال قاتاڭ باقىلاۋعا الىندى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى ازايۋدا, ەلىمىزدىڭ بۇل ماسەلەگە قاتىستى تاجىريبەسىنە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ ىقىلاسى كۇشەيدى. تۇپتەپ كەلگەندە, «زاڭ مەن ءتارتىپ» تۇجىرىمداماسى – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قۇرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى تەتىك.
ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى ازاماتتارىمىزدىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قولداۋىنا يە بولىپ, تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بىلتىردان بەرى شامامەن 2,8 ملن گەكتار جەر تازارتىلدى, 4 ملن-نان اسا اعاش وتىرعىزىلدى. ەڭ باستىسى, ازاماتتارىمىزدىڭ ەكولوگيالىق سانا-سەزىمى, بۇكىل بولمىسى وزگەرە باستادى.
باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتىڭ كوشى ىلگەرى
– جالپى, بارلىق سالادا اتقارىلعان جۇمىس ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق ءبىز مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز, وزگەرىستەردى مىندەتتى تۇردە جالعاستىرامىز. بيىل ەلىمىزدىڭ مەرەيى ءوسىپ, رۋحى كوتەرىلگەن جىل بولدى. ازاماتتارىمىز كوپتەگەن سالادا تابىسقا جەتتى, جاھاندىق جارىستاردا توپ جاردى. وقۋشىلارىمىز ءتۇرلى حالىقارالىق ءبىلىم دوداسىنان مىڭنان اسا مەدال يەلەندى. ۇزدىك سپورتشىلارىمىز, سونىڭ ىشىندە بوكسشىلار تۋىمىزدى بيىكتە جەلبىرەتتى. دارىندى جاستارىمىز ۇلت ونەرىن جەر جۇزىنە پاش ەتىپ, كەڭىنەن دارىپتەپ ءجۇر. جاھان جۇرتى قازاقتى رۋحى بيىك, كوزى اشىق, مادەنيەتى بىرەگەي, زياتكەر ۇلت رەتىندە تانۋدا. بۇل – جىلدار بويى جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جانە ءتيىمدى جۇمىستىڭ ناتيجەسى. ەندى وسى قارقىندى باسەڭدەتپەي, تەك العا قاراي قادام باسۋىمىز قاجەت. قازاقستانىمىز ادىلەتتى, قاۋىپسىز, تازا, كۇشتى ەل بولۋى كەرەك. بۇل – جالپىۇلتتىق ستراتەگيالىق ماقساتىمىز, بارشا ازاماتقا ورتاق مىندەت, قاستەرلى پارىز. وزىق ەل بولۋ ءۇشىن ءبىز ءالى تالاي بەلەستى باعىندىرۋىمىز كەرەك. تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ قادىرىن ءبىلۋ قاجەت. اسىرەسە مۇنى جاستارىمىزعا دۇرىس ءتۇسىندىرىپ, ولارعا باعدار كورسەتكەن ءجون. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قولىندا. سوندىقتان جاستارىمىزدى, ەڭ الدىمەن, ادال ازامات ەتىپ تاربيەلەۋ قاجەت. ادال ازامات دەگەنىمىز – ەلىن, جەرىن سىيلايتىن, زاڭعا باعىناتىن, بىلىمگە ۇمتىلاتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قولدايتىن جانە ەل بىرلىگىن نىعايتۋعا ۇلەس قوساتىن ازامات. ەلىمىزدىڭ وزىق بولۋى وسىنداي وتانشىل, ءتارتىپتى, ءبىلىمدى, مادەنيەتتى, بەلسەندى جانە ويى ۇشقىر جاستارعا تىكەلەي بايلانىستى. ءوز قابىلەتىنە سەنەتىن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ەتى ءتىرى, ەڭبەكقور ادامنىڭ ەشكىمگە تاۋەلدى بولمايتىنىن جاس ۇرپاق ۇعىنىپ ءوسۋى قاجەت. ءار ازاماتىمىز ءوز ىسىنە تياناقتى, ۇقىپتى جانە جيناقى بولسا, تۇتاس مەملەكەت تە تابىستى بولماق, – دەدى پرەزيدەنت.
بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولۋىمىز كەرەك ەكەنىمىزدى العا تارتتى. بۇل – ەڭ الدىمەن, ۇلتىمىزدىڭ ساپاسى, ياعني ازاماتتارىمىز زاماناۋي, وزىق ويلى, جاسامپاز بولۋى قاجەت دەگەن ءسوز. قازىرگى اسا كۇردەلى, قۇبىلمالى جانە قاراما-قايشىلىققا تولى زاماندا وزىق ەل بولۋ وڭاي شارۋا ەمەس. سول سەبەپتى ءبىز باتىل شەشىمدەر قابىلداپ, نىق سەنىممەن جارقىن بولاشاققا قاراي جۇرەمىز. سوندا عانا وسى ۋاقىت حالقىمىزدىڭ سانا-سەزىمىندە ۇلى بەتبۇرىس جاساعان تاريحي كەزەڭ بولىپ قالارى انىق.
– ءبارىمىز ءبىر ەل بولىپ قولعا العان رەفورمالاردىڭ تۇپكى ماقساتى – قازاقستاندى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋ, سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن نىعايتىپ, باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىن, ەلىمىزدىڭ دەربەستىگىن جانە ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋىم كەرەك. بۇل – مەنىڭ ازاماتتىق بورىشىم. قازىر الەم تۇبەگەيلى جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باستى. ءبارىڭىز دە مۇنى كورىپ-ءبىلىپ وتىرسىزدار. ءبىر جاعىنان, قاقتىعىستار مەن سوعىستار ازايماي تۇر, باسقا جاعىنان, جوعارى تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت تەز دامۋدا. وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ەلىمىز دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. بارشا ەلمەن دوستىق قاتىناس ورناتىپ, مەملەكەتىمىزدى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىتتىق. سونىڭ ارقاسىندا ەنەرگەتيكا, كولىك, لوگيستيكا, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا سالالارعا قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتىپ جاتىرمىز. قازىرگى الماعايىپ زاماندا ساليقالى ديپلوماتيا داستۇرىنە نەگىزدەلگەن سىرتقى ساياساتتى ۇستانۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ءبىز مەملەكەتتەردىڭ ءبارى ءوزارا ءتىل تابىسىپ, ورتاق مامىلەگە كەلە بىلگەنى ءجون دەپ سانايمىز. ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەتتى نىعايتىپ, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى دامىتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. جاقىندا الماتىدا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعى اشىلدى. مۇنى زور جەتىستىك دەپ ايتۋعا بولادى. مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق سەسسياسىندا نەگىزگى حالىقارالىق ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋداردىم, بىرقاتار ۇسىنىس ايتتىم. الەمدە بارلىق ەلدىڭ مۇددەسى ەسكەرىلەتىن ءادىل حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىن ورناتۋ كەرەك. قازاقستان دۇنيەجۇزى قاۋىمداستىعىنىڭ جاۋاپتى ءارى ىقپالدى مۇشەسى رەتىندە الداعى ۋاقىتتا دا تەڭگەرىمدى ءارى سىندارلى سىرتقى ساياسات جۇرگىزەدى, – مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان سوڭ پرەزيدەنت اۋقىمدى جاڭعىرۋ كەزەڭىنە قادام باسقانىمىزدى, ماقساتىمىز بارشاعا تەڭ مۇمكىندىك ۇسىناتىن, وركەندەۋ جولىنداعى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ىرگەسىن قالاۋ ەكەنىن ايتتى.
– تاياۋدا حالىققا ارناعان جولداۋىمدا پارلامەنتتى رەفورمالاۋ تۋرالى مالىمدەدىم. بۇل باستامانى الدىن الا جاريالاۋىمنىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى ساياسي ۇدەرىستەردىڭ اشىق ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىن وزگەرتۋ كەيىنگى جىلدارى جۇزەگە اسىرىلعان جان-جاقتى جاڭعىرۋدىڭ قيسىندى جالعاسى بولماق. بارلىق ۇسىنىسىمىز قازاقستاننىڭ ەۆوليۋتسيالىق دامۋىنا قاتىستى ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەسى مەن سۇرانىسىنا نەگىزدەلگەن. ال ەلىمىز العا جىلجىپ, دامۋى كەرەك. بۇعان ەش كۇمان جوق, بولۋى دا مۇمكىن ەمەس. جوسپارلانعان وزگەرىستەر پارلامەنتتىڭ قۇزىرەتى مەن بەدەلىن كۇشەيتەدى. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرتۋلەر پارلامەنتكە عانا قاتىستى ەمەس, سونداي-اق پرەزيدەنت, ۇكىمەت تۋرالى بولىمدەردى جانە ساياسي جۇيەنىڭ باسقا دا قىرلارىن قامتيدى. تۇزەتۋلەردىڭ جالپى كولەمىن جانە 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما اياسىندا جۇزەگە اسقان باستامالاردى ەسكەرسەك, مۇنى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋعا بارابار ءىس دەۋگە بولادى. ايتسە دە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىككە ارقا سۇيەگەن مەملەكەت بولىپ قالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا ەلىمىزدىڭ سەنىمدى كەلەشەگىنە كەپىل بولادى. ويتكەنى پارلامەنتتىك جۇيە قاۋىپسىزدىك پەن ءتارتىپ, تۇراقتىلىق پەن دامۋ تۇرعىسىنان ءوز مىندەتىن تولىق اتقارا الماي وتىر. كەيبىر ساراپشىلار مەن ساياساتكەرسىماقتاردىڭ ۇشقارى تۇجىرىمدارىنا كوزسىز ەرىپ, مەملەكەتتىلىگىمىزگە قاتەر توندىرۋگە ەش حاقىمىز جوق. ساياسي باعدارىمىز بەن قابىلداعان ناقتى شەشىمدەرىمىز ۇلتىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى مۇددەسى مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ, ەلدى دامىتۋ قاعيداتتارىن كوزدەيدى. مۇنى بەرىك ۇستانامىز. جولداۋدا ءبىر پالاتالى پارلامەنتتى پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى جاساقتاۋ قاجەت ەكەنىن اشىق ايتتىم. ءبىر پالاتالى پارلامەنتتى تەك پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا قالىپتاستىرۋ پارتيالاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. سايلاۋشىلارمەن جۇيەلى جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتەدى. ياعني مەملەكەتتىلىگىمىزگە پايدا اكەلەدى. بۇل ەشقانداي كەرى كەتۋ نەمەسە دەموكراتيالىق قاعيداتتاردان باس تارتۋ ەمەس. ەل قامىن ويلاپ, ساياسي تۇرعىدان سالماقتاپ, وسىنداي ۇيعارىمعا كەلدىم, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ايماقتىق دەڭگەيدە ازاماتتار بيلىكپەن تىكەلەي ءارى تۇراقتى قارىم-قاتىناس جاسايدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار مەن اكىمدىكتەر بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن كورسەتۋگە ءتيىس. كەيىنگى جىلدارى تىكەلەي سايلاۋ ينستيتۋتىن ايتارلىقتاي كەڭەيتتىك. اۋەلى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدى ەنگىزدىك, كەيىن ول اۋدان, سودان سوڭ وبلىستىق ماڭىزى بار قالا باسشىلارىن سايلاۋعا ۇلاستى. سول سەبەپتى قازاقستاندا اي سايىن ءتۇرلى ەلەكتورالدى ناۋقان ءجۇرىپ جاتادى. بۇل ءبىزدىڭ وڭىردەگى بىرەگەي ساياسي تاجىريبە سانالادى. بارشامىز وسىناۋ ءىستىڭ ماقساتقا ساي ورىندالۋىن باقىلاپ, ەگەر ونىڭ جاعىمسىز سالدارى بولسا, شارا قابىلداۋ قاجەت.
– رەفورمالار – تابيعي ۇدەرىس, مۇندا ارتىق كونسەرۆاتيزمگە ورىن جوق. جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردى سايلاۋدا ماجوريتارلىق جۇيەنى ساقتاۋ كەرەك دەپ سانايمىن. وسى تۇستا تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى: مەملەكەتتىك ماڭىزى بار كەز كەلگەن ماسەلە بويىنشا شەشۋشى ءسوزدى ازاماتتارىمىز ايتۋعا ءتيىس. كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاسالعان كەزدە, سونداي-اق اتوم ستانساسىن سالۋ ماسەلەسىن تالقىلاعان ۋاقىتتا ءدال سولاي بولعان. قازىر دە سولاي بولماق. بۇل ەلىمىزدە جاڭا ساياسي مادەنيەتتىڭ پايدا بولعانىن كورسەتەدى, ياعني بۇل – قوعام كوكەيىندە جۇرگەن اسا وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جاڭا ءداستۇرى قالىپتاسىپ جاتىر دەگەن ءسوز. ازاماتتار ءوز وتانىنىڭ كەلەشەگىنە شىنايى الاڭداپ, ونىڭ دامۋ جولىندا ايانباي تەر توكسە, ۇلت شىن مانىندە ەگەمەن ەلگە اينالادى. وزگە مەملەكەتتەر دە ونى سولاي قابىلدايدى. ءتىپتى ول ءبىر قاراعاندا ۇساق ىسپەن اينالىسقانداي كورىنگەنىمەن, شىن مانىندە, وتە ماڭىزدى جۇمىس اتقارسا, مىسالى, كوگالداندىرۋمەن, ءوزى تۇراتىن اۋماقتى تازالاۋمەن شۇعىلدانسا, حال-قادەرىنشە قوعامدىق ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن قاداعالاسا, ۆانداليزم مەن دورەكى قىلىقتارعا قارسى تۇرسا, ەلگە پايداسىن تيگىزەدى. وزىنە, وتباسىنا, تۋعان ەلىنە جانى اشيتىن وتانداستارىمىزدىڭ ۇلكەندى-كىشىلى جەتىستىكتەرىنە كۇن سايىن كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ولار شىنايى پاتريوتتىعىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي دارەجەگە جەتىپ وتىر. بارشاڭىزعا ءمالىم, جىل سايىن ازاماتتارىمىز ءتۇرلى سالادا توپ جارادى. بۇل حالقىمىزدىڭ جاسامپاز بولمىسىن پاش ەتەدى. جاستاردى وسىنداي ىزگى امالدار جاساۋعا ىنتالاندىرادى, ۇلتتىق رۋحىمىزدى جاني تۇسەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
جاھاندىق وزىق ۇردىستەردەن كەيىن قالۋعا بولمايدى
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, Higgsfield AI ستارتاپى – بيىلعى ايتۋلى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى. ونى قازاقستاننىڭ العاشقى ء«سىڭارمۇيىز» ستارتاپى دەۋگە بولادى. ادەتتە جاھاندىق نارىقتا ءبىر ميلليارد دوللارعا نەمەسە ودان دا قىمباتقا باعالانعان كومپانيالاردى وسىلاي اتايدى. بۇل بىرەگەي جوبانىڭ نەگىزى Astana Hub الاڭىندا قالانعان بولاتىن. مۇنى ماتەماتيكا جانە فيزيكا پاندەرىنەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى حالىقارالىق وليمپيادا جەڭىمپازدارى, دارىندى ەنتۋزياستار جاسادى. وسىنداي مىقتى ازاماتتار – ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى. جاس كاسىپكەرلەر, عالىمدار, ينجەنەرلەر, IT-ماماندار قازاقستاننىڭ جاڭا ەليتاسىن قالىپتاستىرۋدا. ال جاڭاشىلدىق – ۇلتتىق سيپاتىمىزدىڭ ماڭىزدى قىرىنا اينالدى. دەمەك, مەملەكەت قولداۋ كورسەتسە, ءبىلىمدى, ەڭبەكقور بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز الەمدىك نارىقتا سۇرانىسقا يە جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەر جاساي الادى. الايدا ءبىرلى-جارىم تابىسقا توقمەيىلسۋگە بولمايدى. سوندىقتان ۇكىمەتكە كەلەشەگىنەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن وتاندىق ستارتاپتاردىڭ نارىقتا لايىقتى ورنىن تابۋىنا كومەكتەسەتىن زاماناۋي, ءتيىمدى ەكوجۇيە قۇرۋ مىندەتى جۇكتەلدى.
– قازاقستان تسيفرلاندىرۋ كورسەتكىشى بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك يندەكستەردە جوعارى ورىنداردى يەلەنەدى. بۇل, ارينە, قۋانارلىق جاعداي. بىراق, ەڭ باستىسى, بولدىق, تولدىق دەۋگە بولمايدى. الەمدەگى ەڭ جوعارى تالاپتارعا ساي كەلەتىن زاماناۋي ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستى ءجىتى باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. سوندىقتان تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى جان-جاقتى ەنگىزۋدى مەملەكەت دامۋىنىڭ باسىم باعىتى رەتىندە بەلگىلەدىك. قازاقستاننىڭ جاھاندىق وزىق ۇردىستەردەن كەيىن قالۋىنا بولمايدى. ايتپەسە, زامانا كوشىنە ىلەسە المايمىز. ال ونىڭ سالدارى وسكەلەڭ ۇرپاققا ءتيۋى مۇمكىن. جۇمىس باستالدى. العاشقى ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. «قازاقتەلەكوم» بازاسىندا تاعى ءبىر سۋپەركومپيۋتەر جۇمىس ىستەپ تۇر. «AI Sana» باعدارلاماسى جانە اۋقىمدى «Alatau City» جوباسى قولعا الىندى. اتالعان باعىتتاعى اسا ماڭىزدى جۇمىستى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر. ستراتەگيالىق مىندەتىمىز – قازاقستاندى ءۇش جىل ىشىندە تولىق تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ. جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق قۇرالدار ەلىمىزدى وركەندەتۋ ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. ۋاقىت وزدىرماي, بىلىمگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋعا كىرىسۋ قاجەت. كرەاتيۆ پەن يننوۆاتسيا – ءوسىمنىڭ ارقاۋى, ال زياتكەرلىك كاپيتال ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ وزەگى بولۋعا ءتيىس. جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە جاڭا سالالار مەن بيزنەس تۇرلەرى مىندەتتى تۇردە پايدا بولادى. بۇل – ويلى, العىر جاستار ءۇشىن ناعىز جارقىراي كورىنەتىن ءسات. مەملەكەت پەن قوعام جاس تالانتتاردى قولداۋى كەرەك. ءبىز مۇنى مىندەتتى تۇردە ىسكە اسىرامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وسى ورايدا پرەزيدەنت ازاماتتاردى ەكونوميكالىق پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. باسقاشا ايتقاندا, كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ يدەيالارى مەن ستارتاپتارىنا ينۆەستيتسيا قۇيىپ, ولاردىڭ ءونىمىن تۇتىنۋ ارقىلى وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداعان ءجون. حالقىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگى وسىدان دا كورىنەدى.
قازىر ۇلتتىق نىشاندارىمىز, ياعني برەندتەرىمىز كوبەيىپ كەلەدى. ۇلتتىق ءونىم دەگەنىمىز – ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدى بۇكىل الەمگە پاش ەتۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان «Made in Qazaqstan» تاڭباسى ساپا مەن سەنىم بەلگىسى بولۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ تاۋارلارىمىزعا شەتەل ازاماتتارىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ جاتىر. بۇل وتاندىق بيزنەستىڭ ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. كومپانيالارىمىز جاھاندىق نارىققا شىعىپ, كاسىبىن ورىستەتىپ جاتىر. ولار قازاقستاندى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان وزىق ەل رەتىندە تانىتىپ جاتىر. ادال كاسىپكەرلەردى وتانشىلدىعىن ناقتى ىسپەن كورسەتىپ جۇرگەن ازاماتتار دەپ اتاعان ءجون. سەبەبى ولار تاباندى ەڭبەكپەن كوپتەگەن جۇمىس ورنىن اشىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا مول ۇلەس قوسۋدا. وسىنداي ورتا جانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرىن قولداۋ مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى.
– كەيىنگى كەزدە ماعان جاڭا سالىق كودەكسىنە قاتىستى كوپتەگەن ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. مەن پرەمەر-مينيسترگە ناقتى تاپسىرمامدى بەردىم. ۇكىمەت ارنايى سالىق رەجىمى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپتەردىڭ ءتىزىمىن بۇرىنعى قالپىندا قالدىردى. الداعى ۋاقىتتا شاعىن جانە ورتا كاسىپتى قولداۋ ءۇشىن باسقا دا شارالار قولدانىلادى. بيزنەس سالىق رەفورماسىنان زارداپ شەكپەۋگە ءتيىس. ونداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇكىمەت كاسىپكەرلەرمەن سىندارلى ديالوگ جۇرگىزۋى قاجەت. دەگەنمەن ەكونوميكالىق رەفورمالاردى مۇلدە توقتاتۋعا بولمايدى, قانشالىقتى قيىن بولسا دا, وڭ وزگەرىستەردى مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, ءبارىمىز جاپپاي قۇلدىراۋعا ۇشىراۋىمىز ابدەن مۇمكىن. مەملەكەت, بيزنەس جانە جالپى قوعام كۇش بىرىكتىرگەندە عانا ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرا الامىز. ەلىمىز ەڭسەسىن تىكتەدى, اياعىنا نىق تۇردى. ەكونوميكادا وڭ قارقىن بايقالادى. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان جوعارى نەسيە رەيتينگىن يەلەنۋدە. ەكونوميكا دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋى. بۇل – مەنىڭ بەرىك ۇستانىمىم, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت تۇيتكىلدەردى بىرتىندەپ شەشىپ كەلەدى. ەڭ ماڭىزدىسى – ناتيجە, ءوزىمىزدى جارنامالاۋ ەمەس. كەز كەلگەن ازامات ءبىلىمى مەن ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا قابىلەت-قارىمىن كورسەتىپ, ىسكەرلىك, شىعارماشىلىق نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى مانسابىندا تابىسقا جەتەتىن ورتا, قازىر ءجيى ايتىلاتىن ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز.
– قازاقستان تالانتتى, ماقساتشىل جاندار تۇراقتاپ قالعىسى كەلەتىن ەل قاتارىنا قوسىلىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز – ءبىلىمدى, بەلسەندى ادامدار. مەن مۇنى ۇنەمى ايتامىن ءارى قايتالاۋدان جالىقپايمىن. ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ تابىسى مەن ەڭبەكقورلىعى ارقىلى ەلىمىزدىڭ گۇلدەنۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى. ءبىز تارتىپكە باعىناتىن وتانداستارىمىزدى شىنايى پاتريوت رەتىندە دارىپتەپ, ماقتان تۇتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ولار ۇلتتى ۇيىستىرادى, حالقىمىزدى كاسىبي جانە رۋحاني تۇرعىدان بيىكتەردى باعىندىرۋعا جىگەرلەندىرەدى. وسىلايشا, ءبىز ءبارىمىز قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جاسامپاز رۋحىن سىيلاۋىمىز كەرەك. مۇنداي يگى ءۇردىستى جان-جاقتى قولداۋ قاجەت. ەل مۇددەسى ءۇشىن بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلىس ۇلتتىق بولمىسىمىزعا ءتان قاسيەت بولۋى كەرەك. ارمانداۋ, العا ماقسات قويۋ – وتە دۇرىس. الايدا قازىرگى زامان ناقتى ءىس-ارەكەتتىڭ ۋاقىتى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. سوندىقتان ەلگە پايدالى, بولاشاققا قاجەت ىستەرمەن اينالىسۋ كەرەك. ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندەگى وتانشىلدىق, ياعني ناعىز پاتريوتيزم دەگەنىمىز وسى.
قازىر ەلىمىز اسا كۇردەلى جولدىڭ باسىندا تۇر. ءبىز ءبىر ەل بولىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداۋىمىز كەرەك, كورەالماۋشىلىق, قىزعانىش سياقتى تەرىس ادەتتەردەن ارىلعان ءجون. قازاقستاندى كۇشتى جانە دامىعان وزىق ەل ەتۋ – تەك ءوز قولىمىزدا. وعان ءبىزدىڭ مۇمكىندىگىمىز دە, الەۋەتىمىز دە جەتەدى: ەكونوميكامىز – ورنىقتى, جەرىمىز – بەرەكەلى, جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمىمىز زور, ال ازاماتتارىمىز, ارينە, وتە دارىندى جانە قابىلەتتى. «تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەگەن. ءبىز ۇلت رەتىندە بيىك بەلەستەردى باعىندىرامىز دەسەك, ەڭ الدىمەن, حالقىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگى مىقتى بولۋى كەرەك, ازاماتتارىمىز ءبىرىن-ءبىرى سىيلاپ, قۇرمەتتەۋى قاجەت. ءبىر ەلدىڭ ىشىندە ءومىر ءسۇرىپ, ءبىر جەردە تۇرىپ, جانجالعا, ۇرىس-كەرىسكە جول بەرۋگە بولمايدى. بىرەۋدىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارۋ, نە بولماسا وي-پىكىرىن كەلەكە ەتۋ, باسقا ادامدى قارالاۋ – وزىق, وركەنيەتتى قوعامعا جات قىلىق, ءتىپتى ۇيات نارسە, ونداي ارەكەتتەر ءۇشىن قوعام جانە زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋگە تۋرا كەلەدى. عالامتور جەلىسىندە ءبىر تاقىرىپتان باستالعان تالقىلاۋ بىتپەيتىن پىكىرتالاسقا ۇلاسىپ كەتەدى, ءتىپتى بۇل قۇبىلىس «اسا قاۋىپتى قوعامدىق دەرت» دەگەن وسىنداي تۇسىنىك, ۇعىم پايدا بولدى. مۇنداي دەرتتەن قۇتىلۋىمىز كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
جۇمىسشى ماماندارىن قادىرلەيتىن قوعام قۇرۋ ماڭىزدى
مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ 35 جىلدىعى – ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاريحي مەجە. كوپتەگەن ەلدىڭ تاريحىنا قارايتىن بولساق, مۇنداي قۇجاتتار ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلىپ, عاسىرلار بويى ساقتالادى, ازاماتتىق سانا-سەزىمنىڭ مىزعىماس نەگىزى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. سوندىقتان ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا – مەملەكەتتىگىمىزدىڭ بەرىك ارقاۋى, حالقىمىزدىڭ جارقىن بولاشاققا ۇمتىلىسىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
– ەگەمەندىگىمىزدى جاريالاعان العاشقى كۇننەن باستاپ مەملەكەتتىلىگىمىزدى بەكەمدەپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىنان اينىعان ەمەسپىز. بۇل – ەڭ دۇرىس ستراتەگيا. «ەڭبەك – بەرەكەنىڭ باستاۋى» دەپ بەكەر ايتىلماعان. ءبىز ادال, باسەكەگە قابىلەتتى ازاماتتارعا ءاردايىم قۇرمەت كورسەتىپ, قولداۋىمىز كەرەك. جۇمىسشى ماماندارىن قادىرلەيتىن قوعام قۇرۋ ماڭىزدى. ەلىمىزدە قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ناعىز ەڭبەك ادامى اتانعان ازاماتتار وتە كوپ, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى سالتاناتتى جيىننىڭ ورتاسىنان تابىلعان بىرقاتار ازاماتتىڭ اتىن قۇرمەتپەن اتاپ ءوتتى.
سولاردىڭ ءبىرى – مۇرات كەڭەس ۇلى قاراجۇمانوۆ. ول 45 جىلعا جۋىق تاباندى ەڭبەك ەتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوستى. مايتالمان مەحانيزاتور جاس ماماندارعا جول كورسەتىپ, مول تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ كەلەدى. بۇل سالادا قاراجۇمان اۋلەتىنىڭ 30-دان اسا وكىلى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 600 جىلدان اسادى. مۇرات كەڭەس ۇلى قاراجۇمانوۆقا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
جالپى, جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا ادال ەڭبەگىمەن قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتار ماراپاتتالىپ جاتىر. وسى مەرەكەدە سەرگەي پەتروۆيچ چەرنوبايعا قۇرمەت كورسەتىلدى. ول – ەڭبەگى ەرەن كەنشى, «شاحتەر داڭقى» بەلگىسىنىڭ تولىق كاۆالەرى, وتاندىق كومىر وندىرىسىندە اتى اڭىزعا اينالعان تۇلعا. ەڭبەككەرلەر اۋلەتىنەن شىققان ازامات. اتا-اناسى دا, جۇبايى دا, ءتىپتى بالالارى دا ءوز تاعدىرىن شىن مانىندە باتىل جانداردىڭ قولىنان كەلەتىن كاسىپپەن بايلانىستىرعان. ونەگەلى وتباسىنىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 150 جىلدان اسادى. بۇل – جاي عانا تسيفر ەمەس, قاجىرلى ەڭبەك پەن كاسىبي ساباقتاستىقتىڭ جىلناماسى. پرەزيدەنت چەرنوباي اۋلەتى ەل دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ, ءوز ىسىنە ادالدىقتىڭ جانە ناعىز ەڭبەكقور جانداردىڭ ۇلگىسى بولارىنا كامىل سەنەتىنىن ايتتى. بۇل رەتتە سەرگەي پەتروۆيچ چەرنوبايعا جوعارى دارەجەلى ەرەكشەلىك بەلگىسى – «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى بەرىلدى.
وسى ورتادا بولعان تاعى ءبىر قۇرمەتتى ازامات – الەكساندر اناتولەۆيچ كاسيتسين. ول – «ەڭبەك داڭقى» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى, ەڭبەك جولىن قاراپايىم زووتەحنيكتەن باستاپ, ەلىمىزدەگى ەڭ وزىق اگروونەركاسىپ شارۋاشىلىقتارىنىڭ ءبىرىنىڭ باسشىسىنا دەيىن كوتەرىلگەن ايتۋلى مامان. «گاليتسكوە» سەرىكتەستىگى اۋىلدى جاڭعىرتىپ, ەڭبەككەرلەرگە قامقورلىق كورسەتۋ ارقىلى كەرەمەت تابىسقا قول جەتكىزدى. بۇل مەرەكەدە ەل الدىنداعى ەڭبەگى ءۇشىن الەكساندر اناتولەۆيچ كاسيتسين «وتان» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءجۋرناليسى سەرگەي ۆاسيلەۆيچ حارچەنكو – ءوز ءىسىن جاقسى كورەتىن, وتانىن شەكسىز سۇيەتىن جان رەتىندە كوپكە ۇلگى. بەلگىلى قالامگەر, پاراساتتى باسشى, دارىندى ۇستاز مەملەكەتتىڭ وركەندەۋىنە, وتاندىق جۋرناليستيكانىڭ دامۋىنا جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. كەشە سەرگەي ۆاسيلەۆيچ حارچەنكو I دارەجەلى «بارىس» وردەنىنىڭ يەگەرى اتاندى.
ايگىلى ارحەولوگ زەينوللا ساماشەۆتىڭ ەسىمى بارشاڭىزعا بەلگىلى. ول وركەنيەتىمىزدىڭ تەڭدەسسىز قازىناسى سانالاتىن «بەرەل قورعانىن» اشىپ, ونى جان-جاقتى زەرتتەۋگە زور ۇلەس قوستى. بۇل جاڭالىق تاريح عىلىمىن شىن مانىندە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەنى ءسوزسىز. ال بەلگىلى عالىم, كارتوگرافيا زەرتتەۋشىسى مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ ءتول تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە اتسالىسىپ كەلەدى. ۇلتتىق عىلىمدى وركەندەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەسكەرە وتىرىپ, قوس عالىمعا احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتى تابىستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسى سىيلىق كەشە العاش رەت بەرىلدى.
ءىى دارەجەلى «بارىس» وردەنىمەن داڭقتى سپورتشى شاۆكات راحمونوۆ ماراپاتتالدى. ول ەلىمىزدىڭ اتىن شەت مەملەكەتتەرگە تانىتىپ, مەرەيىن ۇستەم ەتۋ جولىندا تەر توگىپ ءجۇر.
بيىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 30 جىل تولدى. اسسامبلەيا – بەرەكەلى بىرلىگىمىزدىڭ مىزعىماس نىشانى, تەڭدەسى جوق بىرەگەي قۇرىلىم. ونىڭ مۇشەلەرى ەلدەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ال قوعامداعى كەلىسىم مەن ىنتىماقتى كۇشەيتۋ – ناعىز وتانشىلدىق بەلگىسى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى بىرنەشە ەتنو-مادەني ورتالىقتىڭ وكىلدەرىنە «ەل بىرلىگى» وردەنىن تابىستادى.
مادەنيەت – ۇلتتىڭ رۋحاني دەربەستىگىنىڭ كەپىلى. سوندىقتان ءومىرىن ونەر جولىنا ارناعان قايراتكەرلەرگە ءاردايىم قۇرمەتپەن قارايمىز. رۋحانياتىمىزعا ەرەكشە ەڭبەك سىڭىرگەنى ءۇشىن بەلگىلى ونەر مايتالماندارى – بولات ءابدىلمانوۆ, تامارااسار جانقۇل, شىنار جانىسبەكوۆا «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعىنا لايىق دەپ تانىلدى.
سونداي-اق مادەنيەت سالاسىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقانى ءۇشىن نينا جمەرەنەتسكايا, باقىت قاجىباەۆ, زارينا التىنباەۆا جانە ايگەرىم التىنبەك «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعىنا يە بولدى.
بۇعان قوسا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەندەتۋگە ايرىقشا ۇلەس قوسىپ جاتقان يۆان ساۋەرگە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بەرىلدى.
– جوعارى مەملەكەتتىك ماراپاتتاردى حالقىمىزدىڭ شىنايى ىقىلاسى جانە سىي-قۇرمەتى دەپ قابىلداڭىزدار. ءاربىر وبلىستا جۇزدەگەن لايىقتى ازاماتىمىز مەنىڭ جارلىعىممەن جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادامەن ماراپاتتالادى. ولاردىڭ ەڭبەگىنە زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەلىمىز ءۇشىن ۇلت ساۋلىعىن ساقتايتىن دارىگەردىڭ, سانالى ۇرپاق تاربيەلەيتىن ۇستازدىڭ, اۋىلداعى شارۋا مەن وندىرىستەگى جۇمىسشىنىڭ, ياعني ءاربىر كاسىپ يەسىنىڭ ەڭبەگى ايرىقشا ماڭىزدى. بۇل – كەز كەلگەن وركەنيەتتى قوعامعا ءتان مىزعىماس زاڭدىلىق. مەن ۇلتتىق مەرەكەمىز – رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا ادال ەڭبەك ەتىپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە اتسالىسىپ جۇرگەن ءاربىر ازاماتقا شىنايى العىسىمدى ايتامىن. ەلدىگىمىز ەڭسەلى, ەگەمەندىگىمىز باياندى بولسىن! كوك تۋىمىز ماڭگى جەلبىرەسىن! بارشاڭىزعا اماندىق, تابىس تىلەيمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
