سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
ەلىمىزدە مەملەكەتتىك باسقارۋدا ورىن الىپ جاتقان بارلىق وزگەرىس پرەزيدەنت باستاماشىلىق جاساعان ادىلەتتى قازاقستان يدەياسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. حالىقتىڭ تالاپ تىلەگىنە قۇلاق اسۋ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنا قويىلاتىن مىندەتتى تالاپقا اينالدى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا مادەنيەتى حالىق ۇنىنە قۇلاق اسۋدان كورىنىس تاپتى. پرەزيدەنت ايقىنداعان «ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت ادام ءۇشىن» قاعيداتى بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى وزگەرىستەردىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا «تۇپكى ماقساتىمىزعا جەتۋ ءۇشىن ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورما جاساۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى, ءار ازاماتتىڭ سانا-سەزىمى جاڭعىرۋى قاجەت. حالقىمىزدىڭ دۇنيەتانىمى جانە ومىرلىك ۇستانىمدارى وزگەرۋگە ءتيىس. ايتپەسە, باسقا رەفورمانىڭ ءبارى بەكەر. ءبىر سوزبەن ايتساق, پيعىل وزگەرمەسە, ەشتەڭە دە وزگەرمەيدى», دەگەن بولاتىن.
شىن مانىندە جاڭعىرۋ ءۇشىن جاڭا ساپاداعى ۇلت قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنىڭ كۇن تارتىبىنە شىعۋى – زاڭدىلىق. وزگەرىسكە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى ۋاقىت تالابى. وزگەرىس – ءومىر زاڭى. ونىڭ تابيعاتى – جاڭارۋ. وزگەرىستىڭ اقيقاتى – ونىڭ تۇراقتى جۇزەگە اساتىندىعىندا. ەجەلگى گرەك ويشىلى گەراكليت ايتقانداي, «دۇنيە اعىپ جاتقان وزەن سەكىلدى, ەشتەڭە ءبىر ءسات تە توقتامايدى». بۇل قاعيدا بۇگىن دە وزەكتى. وزگەرىس تەك وزگەرىس ءۇشىن عانا بولماي ناقتى ناتيجەگە باستاسا, ونىڭ ساپالى وزگەرىسكە اينالعانى. وزگەرىستى قالىپتاسقان قاتىناستاردى بۇزۋشى, تۇبەگەيلى قايتا قالىپتاستىرۋشى قۇبىلىس رەتىندە بىرجاقتى تۇسىنبەي, ونى ادام ءومىرىنىڭ, كوزقاراسى مەن دۇنيەتانىمىنىڭ, قوعامدىق سانانىڭ جاڭا ساپاعا كوتەرىلۋىمەن ولشەگەن ابزال. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ يدەياسى – وسىنداي ساپالى وزگەرىسكە ۇمتىلىستىڭ بۇگىنگى ايقىن كورىنىسى.
پرەزيدەنت ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن ءاربىر وتانداسىمىز ادال ازامات بولۋعا ۇمتىلۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ادىلەتتى قازاقستان جانە ادال ازامات – ءبىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن ۇعىمدار. ء«ار سالادا ادالدىق باستى ورىندا تۇرسا, ءادىل قوعام ورنايدى. جەمقورلىققا جول بەرىلمەيدى, ەل مۇددەسىنە ساي شەشىم قابىلدانادى. ءبىر سوزبەن ايتساق, قوعامداعى ىزگىلىكتىڭ ءبارى ادالدىقتان باستاۋ الادى. ەندەشە, ادىلەتتى قازاقستان جانە ادال ازامات ۇعىمدارى ەل تىرەگى بولاتىن ەگىز قۇندىلىق رەتىندە ءاردايىم قاتار تۇرۋعا ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ادال ازامات – ەل تىرەگى, ەلدىڭ ارقا سۇيەرى. ءبىز ونى وسىلاي ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ادال ازاماتقا ءتان ەڭ باستى قاسيەت – جاۋاپكەرشىلىك. ءوزىن ازاماتپىن دەپ سانايتىن ءار ادامنىڭ موينىنا زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتىن قاتاڭ ساقتاۋ مىندەتى جۇكتەلەدى. بۇل – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بۇل – ءار ادامنىڭ وتباسىنىڭ, قوعامنىڭ, وتاننىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى. «ەردەن ەردىڭ نەسى ارتىق؟ ەلگە قىلعان ءىسى ارتىق» دەپ اقىن قادىر مىرزا ءالى ءدوپ ايتقان.
سەبەبى قوعامدا ءومىر سۇرگەننەن كەيىن ازاماتتىق مىندەتتەر بار, سول مىندەتتەن ەشكىم تىس قالا المايدى. جاۋاپكەرشىلىكتى وزگەگە جۇكتەمەي اركىمنىڭ ءوز موينىنا الا ءبىلۋى ماڭىزدى. اتا-انانىڭ, وتباسىنىڭ, جالپى قوعامنىڭ, قورشاعان ورتانىڭ الدىنداعى ادامنىڭ ءوز مىندەتىن سەزىنۋى ازاماتتىق سانانى قالىپتاستىرادى. وتان الدىنداعى مىندەتتى سەزىنۋ مەملەكەتتىك سانانى تۋدىرادى. وتان الدىنداعى مىندەت – مەملەكەتتىڭ, كەلەر ۇرپاقتىڭ ىزگى بولاشاعى ءۇشىن ۇلەس قوسۋ. سوندىقتان ازامات بولۋدى مىندەت دەپ قاراۋدىڭ فيلوسوفيالىق ءمانى تەرەڭ. ولاي بولسا, «ادال ازامات» ۇعىمىنىڭ ءمانى ەسەلەنە تۇسەدى. ادالدىق پەن ازاماتتىقتى بىرگە الىپ ءجۇرۋ كەمەل اقىل-پاراسات پەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. پرەزيدەنت ايقىنداعان ادال ازامات – جاڭا ساپاداعى تۇلعاعا قويىلاتىن تالاپ. ادىلەتتى قازاقستاندى ورنىقتىراتىن وسى جاڭا ساپاداعى تۇلعالار. ادال ازاماتتاردىڭ قاتارى كوبەيسە, جاڭا ساپاداعى ۇلتقا اينالۋدىڭ كوكجيەگى كورىنبەك. مۇنىڭ بارلىعىن پرەزيدەنت قاراپايىم تۇسىنىكتە «وتانشىلدىق, ادامگەرشىلىك, بىلىمپازدىق, ناعىز مامان بولۋ, ۇنەمشىلدىك, ەڭبەكقورلىق, ەل مەن جەرگە جاناشىرلىق سياقتى اسىل قاسيەتتەر بارىنەن بيىك تۇرۋعا ءتيىس. وسىنداي ىزگى قاسيەتتىڭ ءبارىن بويىنا سىڭىرگەن جاندى ادال ازامات دەگەن ءبىراۋىز سوزبەن سيپاتتاۋعا بولادى», دەپ بەينەلەپ بەردى.
جاڭا ساپاداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى قالىپتاستىرۋدا مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەن «ادال ازامات» يدەياسى ماڭىزدى رولگە يە. «ادال ازامات» جاڭا كەزەڭنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىسى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراققا بەرىلگەن ناقتى ءارى تولىمدى جاۋاپ بولدى. «ادال ازامات» يدەياسىن ىلگەرىلەتۋ – قوعامدىق سانانى وزگەرتۋگە جاسالعان قادام. جاڭا تۇلعالىق بولمىس قالىپتاستىرۋ اسىرەسە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ارشىنداپ قادام باسقان قازىرگى زاماندا ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن بارىنشا ارتتىرىپ وتىر.
بۇل ورايدا وزگەرىستەردى ساباقتاستىق ءۇردىسى ارقىلى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءمانى زور. ماسەلەن, حح عاسىر باسىندا قازاق زيالىلارى جاڭا بولمىسقا ساي ادامي تۇلعا قالىپتاستىرۋدى باستى ماسەلە سانادى. سەبەبى ولار وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار ىزدەدى. تاريح كورسەتكەندەي, ەشبىر قوعام وتكەن بۋىننىڭ اقىل-پاراساتىنسىز ىلگەرى باسقان ەمەس. بىراق بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىنداعى جاڭا تۇلعاعا قويىلاتىن تالاپتار الدەقايدا جوعارى ءارى جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا اۋقىمدى ەكەنىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى مەملەكەتتىك قىزمەتشى تەك كاسىبي تۇلعا ەمەس, ول – مەملەكەتتىڭ ايناسى. سوندىقتان بۇگىنگى مەملەكەتتىك قىزمەتشى زاماننىڭ ەڭ وزىق يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن بويىنا سىڭىرە وتىرىپ, مادەنيەت پەن تاريحتى جانە رۋحانياتتى تەرەڭ ءبىلۋى كەرەك. ادىلدىك پەن ادالدىققا دەگەن ورتاق قۇرمەت, وعان سەنىم – قوعامدى بىرىكتىرەتىن كۇش ەكەنىن جەتە ۇعىنۋى قاجەت. سەبەبى «ادال ازامات» – وزگەرىستەردىڭ ەل يگىلىگى جولىندا جۇزەگە اسۋىنا مۇددەلى, كاسىبي, جاۋاپكەرشىلىكتى تۇلعا.
ادىلەتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرۋداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇلەسى ولاردىڭ كاسىبيلىگى مەن ادالدىعىنان, ەلگە اشىق, شىنايى قىزمەت ەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنان كورىنىس تابۋى قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ «ادىلەتتى قازاقستاندى ادال ازاماتتار قۇرادى» دەگەن تۇجىرىمىنىڭ ءمانىسى وسىندا.
قوعام قازىر جىلدام وزگەرىپ جاتىر. اقپارات – قولجەتىمدى, ازاماتتاردىڭ تالابى – جوعارى. مۇنداي جاعدايدا بۇرىنعىداي بيۋروكراتيالىق تاسىلدەرمەن قىزمەت جاساۋ مۇمكىن ەمەس. مەملەكەتتىك قىزمەتشى ەندى وزىق تەحنولوگيالاردى, جاساندى ينتەللەكتىنى مەڭگەرگەن, كرەاتيۆتى ءارى جاڭاشىل ويلايتىن تۇلعا بولۋعا ءتيىس. ول وزگەرىستەردىڭ الدىندا تۇرىپ, ولاردىڭ ساپالى جۇزەگە اسۋىنا مۇددەلى بولۋى قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى بۇگىندە وسىنداي جاڭا فورماتتاعى مامانداردى تاربيەلەۋدى قولعا الىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن ەسكى ادەتتەردەن ارىلىپ, فورماليزم مەن يميتاتسياعا جول بەرمەۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى ەنگىزىلۋدە.
وسى ورايدا ەندىگى جاڭا كەزەڭدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىدەن وتانعا دەگەن ادالدىق, اشىقتىق, كليەنتكە باعدارلانۋ, جاۋاپكەرشىلىك جانە ەسەپتىلىك تالاپ ەتىلەدى. جاڭا كەزەڭنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىسىنە ءوزىن-ءوزى ۇدايى ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ وتىرۋ تالابى قويىلادى. ول ءوز ءىسىن ۇنەمى قاداعالاپ, كەمشىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋى كەرەك. حاكىم اباي ايتقان «ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ تۇلعالىق بولمىسىن انىقتاۋشى قاسيەتتەر ەكەنىن ۇعىنۋى قاجەت.
كاسىبي داعدىلارمەن بىرگە اداممەن ءتىل تابىسۋ, پىكىر الماسا ءبىلۋ, ەموتسيانى باسقارا ءبىلۋ سىندى قابىلەتتەردى دامىتۋ دا ماڭىزدى. سەبەبى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ ۇنىنە, تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋ. ويتكەنى مەملەكەتتىك قىزمەت – جەكە پايدا ىزدەيتىن ورىن ەمەس. بۇل – حالىق الدىندا ەسەپتى بولۋ. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي: «مەملەكەتتىك قىزمەت – جەكە باستىڭ باق-داۋلەتىن ارتتىراتىن جەر ەمەس. بۇل – تۋعان حالقىنىڭ الدىندا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ دەگەن ءسوز».
ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا مادەنيەتى «ەڭ الدىمەن ادامدار» قاعيداتىنا ارقا سۇيەپ وتىر. مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ «ادامعا باعدارلانعان» مودەلىن قالىپتاستىرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇنداي تالاپتار «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىندا ەسكەرىلدى. بۇل جاڭا زاڭ جوباسى قازىرگىدەي تەك ەڭبەك قاتىناستارىن, ياعني مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋ, وتكەرۋ جانە ونى توقتاتۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋمەن شەكتەلمەيدى. ەڭ باستىسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ ادامعا باعدارلانعان ۇلگىسىن بەكىتۋدى كوزدەيدى.
بۇعان قوسا قوعامدا جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ – ەڭ وزەكتى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – سىبايلاس جەمقورلىققا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ. الايدا ناقتى وزگەرىسكە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ادالدىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. تاعى دا «ادال ازاماتقا» دەگەن قاجەتتىلىك الدىمىزدان شىعادى. مەنىڭ ويىمشا, ءبارى ادامنىڭ ىشكى مادەنيەتىنە بايلانىستى. ەگەر مەملەكەتتىك قىزمەتشى جەكە جاۋاپكەرشىلىكتەن جۇرداي بولىپ, ادەپ قاعيداتتارىن ەلەمەسە, وندا ونى ءتىپتى قاتاڭ جازالانامىن دەگەن ۇرەي دە توقتاتا المايدى. سوندىقتان ادالدىق قاعيداتىنىڭ ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالاسىنا ورنىعۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ وزىنە ءتان سەبەپتەرى مەن العىشارتتارىن جويمايىنشا, بۇل شارۋا – جەل ديىرمەنىمەن كۇرەسۋمەن بىردەي» دەگەن ءسوزىن قاپەردە ۇستاۋىمىز كەرەك.
بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90 پايىزدان استامى ونلاين فورماتتا كورسەتىلەدى. بۇل جىلىنا شامامەن 250 ملن قىزمەت – قاعازباستىلىقسىز, كەزەكسىز, پاراقورلىقسىز اشىق تۇردە اتقارىلادى دەگەن ءسوز. اشىقتىق بار جەردە جەمقورلىققا ورىن جوق ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى كەلەشەكتە قوعامدىق قاتىناستاردى تۇبەگەيلى وزگەرتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ونى بۇگىننەن باستاپ ءتۇسىنىپ بىلگەن ەلدەر العا وزباق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاقستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى تسيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى – ەرتەڭگى كۇندى بۇگىننەن ويلاۋدىڭ كورىنىسى. جولداۋدا ايتىلعانداي, زاماناۋي تەحنولوگيالار بولاشاقتا شەشۋشى ءرول اتقارماق. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى مەملەكەتتىك قىزمەتكە جاڭاشا سەرپىن بەرۋدە. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا جاساندى ينتەللەكت زەرتحاناسى قۇرىلىپ, Smart HR جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. بۇل كادرلاردى ءادىل ءارى ءتيىمدى ىرىكتەۋگە جانە باسقارۋدا اشىقتىقتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. تسيفرلىق ترانسفورماتسيا باسقارۋدا اشىقتىق پەن تيىمدىلىكتى ارتتىرىپ, ادالدىق قاعيداتتارىنىڭ ورنىعۋىنا ۇلەسىن قوسىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك سەكتوردا ادام كاپيتالىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان وسى تسيفرلىق باستامالار الداعى ۋاقىتتا دا كادر ساياساتىن جاڭا ساپاعا كوتەرە بەرمەك. بۇعان قوسا جاڭا ساپاداعى تۇلعا قالىپتاستىرۋدا ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ سانالى تاڭداۋى مەن جاۋاپكەرشىلىگى ۇيلەسىمدى بايلانىس تابۋى قاجەت. جاڭا ساپاعا ۇمتىلىس – قازاقستاننىڭ قازىرگى جانە بولاشاق وركەندى ىستەرىنىڭ بەرىك نەگىزى.
وسى تۇرعىدان العاندا, «ادال ازامات» – جاي عانا تۇجىرىمداما ەمەس. ول مەملەكەت پەن ەل مۇددەسىنە ادال قىزمەت ەتەتىن, مورالدىق جانە باسقارۋشىلىق قۇندىلىقتار ۇيلەسىمىن تاپقان, وزگەرىستەردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرا الاتىن, جاۋاپكەرشىلىكتى تۇلعانىڭ جاڭا مودەلى. ەل قاشاندا وسىنداي تۇلعالارىنا ارقا سۇيەمەك. ولاي بولسا, ادال ازاماتتاردىڭ كوپ بولۋى – مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋىنىڭ كەپىلى.
دارحان جازىقباي,
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى
