بيىل ۇلى وتان سوعىسىنىڭ جەڭىسىنە 70 جىل تولىپ وتىر. بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىندا بولعان رەسپۋبليكالاردا ايتۋلى وقيعا ايرىقشا اتالىپ وتىلمەك. جەر-جەردە, ەل-ەلدە جەڭىس جەڭىمپازدارىنا اسا قۇرمەت كورسەتىلۋدە. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلى جەڭىستىڭ ايتۋلى داتاسىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ, سوعىس مايداگەرلەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق اكتسيانى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا-اق باستاپ جىبەردى. قالادا دا, دالادا دا ءبىر مايدانگەر ەستەن شىعارىلماي سىي-سياپاتقا بولەندى. «ەرلىك تە, ەشكىم دە ۇمىتىلمايدى», «ەر ەسىمى – ەل ەسىندە» دەگەن قاناتتى سوزدەردىڭ ومىرشەڭدىگى وسىلايشا ءىس جۇزىنەن كورىنىپ وتىر.
مەنىڭ دە بۇگىن قولىما قالام الدىرىپ وتىرعان وسى سوعىسقا قاتىسقان اتالارىمنىڭ قۇدىرەتى بولىپ وتىر دەسەم ارتىق ايتقانىم ەمەس. اقمولا وبلىسىنىڭ شالعايداعى شاپ-شاعىن جالمانقۇلاق اۋىلىنان ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ازاماتتار از بولماعان ەكەن. تاعدىردىڭ جازۋىنان بولار, سوعىستىڭ جاراسى مەن ازابىنان قانشاما جەرلەستەرىمىز جەر جاستانىپ, ماڭگىلىك مەكەنىن مايدان دالاسىنان تاپتى. ءبىر كولدىڭ ەكى جاعىنا قونىستانعان, ادامى اعايىنداس, مالى قورالاس بولعان جالمانقۇلاق جانە قوڭىرتۇبەك اۋىلدارىنان سوعىسقا اتتانىپ, مايدان دالاسىندا قازا تاپقان مايدانگەرلەردىڭ ءبارىنىڭ ەسىمى جەتپىسىنشى جىلدارى اۋىل مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولعان, مىڭبولعىر, قيماش اليسوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اۋىل ورتاسىنان بوي كوتەرگەن تاس ەسكەرتكىشتە قاشالىپ جازىلىپ تۇر. بۇل ەسكەرتكىشتى تۇرعىزۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن باستاماشىل توپ كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنە, قورعانىس مينيسترلىگىنە قات-قابات قۇجاتتار وتكىزىپ, ەسكەرتكىش قابىرعاسىنا جازىلاتىن ادامداردىڭ ءجونى تۋرالى ساراپتامالار جاساپ, زەردەلىك جۇمىستار جۇرگىزدى. بۇل رەتتە شارۋاشىلىق ديرەكتورى سۇلتان ناسىروۆ, اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسى دايىربەك قۋانىشەۆ, مەكتەپ مۇعالىمدەرى قۋات بايتۇياقوۆ, نيكولاي توۆستىي, سامەن ايبەكوۆ, بولات بالجانوۆ, وراق جاباەۆ, دۇيسەن بوزجىگىتوۆ, مارات لاتفۋلين جانە باسقا دا اۋىل ازاماتتارى ەسەلى ۇلەس قوستى. وسىلايشا, اۋىل-ايماق تۇرعىندارى ءۇشىن جەڭىس كۇنىندە وسى ەسكەرتكىشكە كەلىپ تاعزىم ەتۋ ءداستۇرى قالىپتاستى.
ال سوعىستان امان-ەسەن, ءبىرى جارالانىپ, ەندى ءبىرى اسكەري قىزمەتىن ءبىتىرىپ تۋعان اۋىلىنا ورالعان ارداگەرلەرىمىز بەيبىت ءومىردىڭ ەڭبەك مايدانىندا دا قاجىرلىق تانىتتى. بۇگىنگى ۇرپاق سول ارداگەر اتالارىمىزدىڭ ونەگەسىن كورىپ وستىك. اۋىلىمىزدىڭ دامۋىنا, ياعني كالينين اتىنداعى سوۆحوزدىڭ شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز بولعانى ءسوزسىز.
جاقىندا ۇيدەگى ەسكى فوتوسۋرەتتەردى اقتارىپ وتىرىپ, مىنا ءبىر كومەسكى سۋرەتكە كوزىم ءتۇستى. قاسقايىپ وتىرعان ايبىندى اتالارىما قاراپ باتىر ۇرپاقتىڭ جالعاسى بولىپ جۇرگەنىمىزگە مارقايدىم. وسى سۋرەتتەگى پارتيا جانە كەڭەس قىزمەتىندە, ەگىس جانە مال شارۋاشىلىعى جۇمىسىندا ەڭبەك اتقارعان بالتابەك جەتىباەۆ, سادىق ايبەكوۆ, قورعاش قىلىشباەۆ, ميحايل پروسكۋرين, ماكسيم پەلىمسكي, دۇيسەنباي ابۋشاحمانوۆ, شارمەن احمەتوۆ, ابدىكەي بالجانوۆ, عالىم ايمولدين, سەرىك ايتجانوۆ, احات قاسەنوۆ, مۇقاش وتكەلباەۆ, اۋكەن دوسجانوۆ, جاباي دوششين, ءجاڭگىر قالمۇقانوۆ, شەرحان توقماعانبەتوۆ, شاكەت بايتەمىروۆ, باكەن وراقوۆ, سادۋاقاس بەرلين, الداش اليمۋسەنوۆ, رزىكەن بايماعانبەتوۆ, اۋباكىر جۇماتوۆ, يماش سمايىلوۆ, حامزە بايمانوۆ, سادۋاقاس وسپانوۆ, اۋباكىر بايماعانبەتوۆ, بالتاباي ەستاەۆ, الەكسەي پەرجەنيتسا, ءمۇسىلىم ءاشىموۆ, اۋباكىر قۇسايىنوۆ, ريزا نىسانباەۆ, بايتۇياق احمەدين, نۇرلىباي بازىلوۆ, سارسەنباي يسليامعاليەۆ, اقماعانبەت شىنتەمىروۆ, قامي جاقسىلىقوۆ, قۋانىشبەك اققوجينوۆ, جاكىتاي ءالىمعوجين, شاقات سۇلەيمەنوۆ, مۇسا احمەتجانوۆ, كورشى اۋىلداعى اۋباكىر سماعۇلوۆ, قاۋەز نۇرتازين, بوزجىگىت مۇشەكەنوۆ, جۇماعۇل ىبىراەۆ, كوشەرباي مۇسايىنوۆ, ءاجىباي ابدراحمانوۆ, نۇرحاميت ىسقاقوۆ, ءابىش تاۋباەۆ, ماقىش جاحين, اقاس جاسىباەۆ, شاكتاي شورين, كوشەن قوجيكوۆ, ماجىكەن ءالين, سىزدىق ابدراحمانوۆ, ساتبەك بەرلىبەكوۆ, اۋكەن الپىسباەۆ, ۇسەن يگىسىنوۆ, قابىلدا ابدراحمانوۆ سەكىلدى مايدانگەر اتالارىمىزدىڭ ومىردە قالدىرعان ىزدەرى ەلدىڭ ساناسىندا ءالى دە جاڭعىرىپ تۇرعانداي. ولاردىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىندە سان-سالادا ەڭبەك ەتىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءوركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسىپ ءجۇر.
جاقىندا عانا جالمانقۇلاققا بارىپ قايتتىم. قوڭىرتۇبەكتەگى قورىمعا سوقتىم. قايران اۋىل-اي, بۇرىنعىداي كۇيىڭ جوق. تابىن-تابىن مالى, قويما تولعان استىعى, شامى جارقىراپ, ءتۇتىنى بۋداقتاپ تۇراتىن جۇزدەگەن ۇيلەردىڭ قاراسى بۇل كۇندە كورىنبەيدى. جالمانقۇلاق كولىنىڭ جاعاسىندا جايعاسقان اۋىلدىڭ كالينين اتىنداعى «ميلليونەر سوۆحوز» دەگەن داڭقى شارىقتاعان كەز بولعان ەدى. قايناعان ەڭبەكتىڭ اۋىلى ەدى. تابىن-تابىن مال جايىلعان جايلاۋدا, توبە-توبە بولىپ ءۇيىلىپ جاتاتىن بيداي قىرمانىندا بالا بولساق تا ۇلكەندەرگە قولعابىس جاسايتىن ەدىك. ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن تانىتقان اتاقتى شوپان ءۋايىس بەيسەنبين پەن مايتالمان مەحانيزاتور پەتر مازۋرەنكونىڭ كەۋدەسىندە «لەنين» وردەنى مەن «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنى جارقىرادى. سونداي-اق, اۋىلدىڭ ونەرپازدارى مەن سپورتشى بالالارى دا اۋداندىق جانە وبلىستىق جارىستاردىڭ الدىنان كورىنىپ جۇرەتىن. سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدارى اۋىل بالاسى مارات مۇقاشەۆ ەركىن كۇرەستەن كسرو سپورت شەبەرى اتاندى. سەكسەنىنشى جىلدارى اۋىل بالالارىنا العاش بىلعارى قولعاپ كيدىرىپ, بوكسقا باۋلىعان, ۇستاز-باپكەر جۇماباي ماقسۇتوۆ تالاي تالانتتىڭ باعىن اشتى. شالعايداعى الاقانداي عانا اۋىلدىڭ كيىكتىڭ اسىعىنداي بالاسى قايدار اساۋباەۆ بوكستان تسەلينوگراد وبلىسىنىڭ چەمپيونى بولىپ كەلگەندە اۋىل تۇرعىندارى قالاي قۋانىپ ەدى. وسىدان كەيىن-اق قانشاما جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار ءتۇرلى تۋرنيرلەردە توپ جارىپ, اۋدان مەن وبلىستىڭ اتىن جاڭعىرتتى. يگىلىكتى ءىس ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى دەسەك بولادى. وسى اۋىلدىڭ تۇلەكتەرى بوكستان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرلەرى اتانعان باقىتجان قوجابەكوۆ پەن ءىلياس سۇلەيمەنوۆ قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى ساپىندا تالاي جارىستاردا توپ جارىپ, بۇگىنگى تاڭدا ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ ءجۇر. لوندوندا وتكەن وليمپيادا دوداسىنا قاتىسقان ءىلياس جاقىندا عانا ازيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى اتانىپ كەلدى.
قازىر شە... زاماننىڭ اعىمىنا قاراي اۋىزسۋدىڭ, جارىقتىڭ, جولدىڭ كۇردەلى ماسەلەگە اينالۋىنا بايلانىستى بالا-شاعانىڭ بولاشاق قامىن ويلاعان اۋىلدىڭ كوپشىلىك تۇرعىنى جان-جاققا كوشىپ-قوندى. ساۋساقپەن سانارلىق وتباسى عانا اۋىلدىڭ وتىن ءوشىرمەي وتىر. دەگەنمەن, اۋىلدىڭ قۇدىرەت كۇشى, تۋعان جەردىڭ توپىراعى تارتپاي تۇرمايدى ەكەن, جىل سايىن اۋىلداستار جينالىپ اتا-جۇرتى قورىمىندا جاتقان ارۋاقتارعا قۇران وقىتىپ, ارقا-جارقا بولىپ جاتادى. اۋىلدىڭ اتپال ازاماتتارىنىڭ ارقاسىندا داستۇرگە اينالعان وسى شاراعا دا شۇكىر دەيتىن بولدىق.
...اۋىل ورتاسىندا مەنمۇندالاپ سول باياعى ەسكەرتكىش تۇر, ەڭسەسىن تۇسىرمەي. ۇلى وتان سوعىسىندا بۇگىنگى ءبىزدىڭ بەيبىت ءومىرىمىز ءۇشىن مايدان دالاسىندا جان تاپسىرعان, سول سۇراپىل سوعىستان جەڭىمپاز بولىپ ەلگە ورالعان اتالارىمدى ەسكە الىپ, تاعزىم ەتتىك. بىرگە ەرىپ كەلگەن ۇلدارىم ايحان مەن ارلانعا وسى ەسكەرتكىشتىڭ ءمان-ماعىناسىن ۇعىندىردىم. وسى بالاپاندارىمنىڭ سوعىس قاسىرەتىن بىلمەي ءوسۋىن, ەگەمەن ەلىم تەك بەيبىتشىلىك بەسىگىندە تەربەلە بەرسە ەكەن دەپ تىلەدىم.
عالىم قوجابەكوۆ,
«استانا اقشامى» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى.
