جەرگىلىكتى بيۋدجەت كولەمى وسكەندىكتەن, قارجىنىڭ ءبىراز بولىگى شەتكى تۇرعىن الاپتاردى دامىتۋعا جۇمسالا باستادى. بىلتىردان باستاپ قالا اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن حالىق اراسىندا «زەلەنايا بالكا» اتالىپ كەتكەن كوكساي شاعىن اۋدانىنىڭ جاڭعىرتۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىندى. شاعىن اۋداننىڭ تاريحى سوناۋ 1915 جىلدان باستالادى. سول كەزدە قالادا تەمىرجول قۇرىلىسى جاندانىپ, العاشقى قونىستانۋشىلار كوشىپ كەلگەن ەكەن. ءبىر جاعىنان تۇرعىندار بۇل ايماقتى «ناحالوۆكا» دەپ تە اتايدى. ونىڭ سەبەبى وسىندا تۇرىپ جاتقان ازاماتتار كەزىندە جەر تەلىمدەرىن ءوز بەتتەرىنشە يەمدەنىپ, ۇيلەردىڭ باسىم بولىگىن زاڭسىز سالعان. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءارتۇرلى جيىنداردا مۇنداعى كۇردەلى قىلمىستىق احۋال مەن قۇقىقبۇزۋشىلىق ماسەلەسىن دە ءجيى كوتەرەتىن.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شاعىن اۋدانداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ باسىم بولىگى ءبىر عاسىر بۇرىن سالىنعاندىقتان, بۇگىندە كوپشىلىگى اپاتتى جاعدايدا. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىنداردىڭ ومىرىنە وتە قاۋىپتى. سوندىقتان قالا اكىمدىگى تۇجىرىمداما اياسىندا ازاماتتاردى وزگە شاعىن اۋدانعا كوشىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن بۇل اۋماقتى جاڭعىرتۋ بىرنەشە رەت قولعا الىنعانىمەن, باستامانى جۇزەگە اسىرۋ ءتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى كەيىنگە ىسىرىلىپ قالا بەرگەن, ءىس جۇزىندە ەشقانداي جۇمىس جۇرگىزىلمەگەن. بۇل رەتتە عابيت سىزدىقبەكوۆ قالاعا اكىم بولىپ كەلگەننەن كەيىن بىرنەشە رەت وسى شاعىن اۋدانعا بارىپ, جاعدايدى ءوز كوزىمەن كورىپ قايتتى. تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىسىن تىڭداپ, ولاردىڭ ءوتىنىشى نەگىزىندە ناقتى شەشىم قابىلداۋ كەرەكتىگىن ۇيعاردى. سودان كوپ ۇزاماي تۇرعىنداردى جاڭا باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, ءسويتىپ ولاردى جاڭا ۇيلەرگە كوشىرۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسا باستادى.
قازىردىڭ وزىندە تۇجىرىمدامانىڭ العاشقى كەزەڭىندە 9 تۇرعىن ۇيدەگى 83 وتباسى جاڭا پاتەرگە يە بولدى. وتباسىلاردىڭ جاڭا باسپاناعا قونىستانۋى جاڭعىرتۋ تۇجىرىمداماسىمەن بىرگە «رەنوۆاتسيا» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلدى. جالپى العاندا, وسى شاعىن اۋداندا ورنالاسقان 23 تۇرعىن ۇيدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 217 پاتەر يەلەرىن جاڭا باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. ءوز كەزەگىندە تۇجىرىمدامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياسىندا جەر ۇيلەر باعالانىپ, جەكە تۇرعىن سەكتورداعى وتباسىلارعا اقشالاي وتەماقى تولەنەدى.
تۇرعىندار تولىق كوشىرىلگەننەن كەيىن ەلدى مەكەندە اۋدان اكىمدىگى عيماراتى, دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, الەۋمەتتىك نىساندار, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەن ساياباقتار سالىنادى. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى مەكتەپ كەڭەيتىلىپ, امبەباپ ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىق قۇرىلىسى باستالادى.
كوكساي شاعىن اۋدانى – شىمكەنت قالاسىنىڭ ەڭ كونە ەلدى مەكەندەرىنىڭ ءبىرى. جوعارىدا ايتىلعانداي, بۇل اۋماققا العاشقى ۇيلەر سوناۋ 1915 جىلدان باستاپ سالىنا باستاعان. قونىستانۋشىلاردىڭ وسى ايماققا كەلۋى ەڭ الدىمەن تەمىرجول قۇرىلىسىنىڭ باستالعان كەزەڭىمەن بايلانىستى. ارادا ۋاقىت وتە كەلە تۇرعىندار ءوز بەتىمەن, كەيدە قۇجاتسىز ءۇي سالۋعا كوشتى. وسىلايشا, كوكساي شاعىن اۋدانى ەلدى مەكەن رەتىندە ءوسىپ-قالىپتاسقانىمەن, ينفراقۇرىلىم جۇيەسى ءبىرىزدى دامىماي قالدى.
بۇگىندە كوكسايدا 7 مىڭنان استام تۇرعىن ءومىر سۇرەدى. 1275 جەكە تۇرعىن ءۇي مەن 23 كوپقاباتتى ءۇي ورنالاسقان. ەلدى مەكەن تولىقتاي اۋىزسۋ, تابيعي گاز, ەلەكتر جارىعىمەن قامتىلعان. كوشەلەر جارىقتاندىرىلىپ, جولدار اسفالتتالعان. بالالارعا ارنالعان ەكى ويىن, سپورت الاڭشاسى دا تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە بەرىلگەن.
«رەنوۆاتسيا» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان يگى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا كوكساي شاعىن اۋدانى تۇرلەنىپ, كوركەيىپ, ەكىنشى جاڭا ءومىرى باستالدى. باعدارلاما ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعى №736 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» مەن شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ 2024 جىلعى 9 قازانداعى №5221 قاۋلىسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. «رەنوۆاتسيا» باعدارلاماسىنىڭ كوزدەگەن باستى ماقساتى – توزىعى جەتكەن, اپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, ازاماتتارعا جاڭا ءارى جايلى پاتەر ۇسىنۋ. جوبانىڭ وپەراتورى رەتىندە «Shymkent» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق بەلگىلەنگەن.
باعدارلاما اياسىندا كوكسايداعى بارلىق 23 كوپقاباتتى ءۇيدى بۇزىپ, تۇرعىندارعا جاڭا پاتەر بەرۋ جوسپارلانعان. قازىردە جوعارىدا اتالعان 83 وتباسى «تۇران», «شىمكەنت سيتي» شاعىن اۋداندارىنداعى جاڭا ۇيلەرگە قونىستاندى. مۇنى تۇرعىنداردى ماڭىزدى الەۋمەتتىك قولداۋ ءارى حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى قادام رەتىندە قابىلداۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار «رەنوۆاتسيا» باعدارلاماسى باسپانامەن عانا شەكتەلمەيدى. الداعى ۋاقىتتا كوكساي اۋماعىندا كوپتەگەن ماڭىزدى نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ولاردىڭ ىشىندە تۇرعىن ۇيلەردەن بولەك, اكىمشىلىك عيمارات, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى, زاماناۋي مەكتەپ, جاسىل جەلەككە بولەنگەن ادەمى ساياباقتار, ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى بولادى.
قورىتا ايتقاندا, كوكسايدىڭ جاڭارۋ تۇجىرىمداماسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ, تۇرعىن الاپ كەلبەتى جىل وتكەن سايىن جاڭعىرا تۇسەدى. بۇل – شاعىن اۋداننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قالا تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى كوزدەگەن اۋقىمدى باستاما.
ەڭ باستىسى, قالا اۋماعى جىلدان-جىلعا كوركەيىپ كەلەدى. «رەنوۆاتسيا» باعدارلاماسىمەن وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا سالىنعان ەسكى ۇيلەر بۇزىلىپ, ورنىنا جاڭاسى سالىنا باستادى. وسى باستاما اياسىندا بۇگىنگە دەيىن كوپتەگەن تۇرعىن جاڭا باسپاناعا قونىس اۋدارىپ ۇلگەردى. وسىنىڭ ءبارى ەلىمىزدە قولعا الىنعان الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ارقاسىندا بولىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى ايتىپ وتكەندەي, ەكونوميكالىق ورلەۋ مەن ونىڭ ناتيجەسىن قاراپايىم حالىق تا بىردەي كورۋى كەرەك. سوندىقتان قالانىڭ قازىناسىنا ءتۇسىپ جاتقان تابىستىڭ كوپ بولىگى الەۋمەتتىك ماسەلەنى ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە جۇمسالىپ جاتىر. شىمكەنت – جەر اۋماعى جاعىنان اۋقىمدى قالا. ەندىگى مىندەت – ساپا تۇرعىسىنان دامۋ. ياعني جاڭا ۇيلەر, جاڭارعان ينفراقۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك جاڭا نىساندار دەگەن ءسوز. وسىنىڭ ءبارى جيناقتالا كەلە حالىقتىڭ پايداسىنا قىزمەت اتقارۋعا ءتيىس. ادامداردىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ – پرەزيدەنت بەلگىلەگەن مىندەت. ونى ساپالى ورىنداۋ جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارۋاسى.
كوكساي شاعىن اۋدانى شاھاردىڭ اكىمشىلىك اۋماعىنىڭ ءبىر بولىگى سانالاتىن ەڭبەكشى اۋدانىنا قارايدى. كوكسايدا اتقارىلعان يگى ىستەرگە قاراپ, جالپى اۋداندا تىندىرىمدى تىرلىكتىڭ كوپ ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ەندى وسى اكىمشىلىك اۋماقتاعى قولعا الىنعان جۇمىستاردى دا ءبىر سارالاپ وتسەك. ەڭبەكشى اۋدانىنىڭ اكىمى دوسبول ەسىلبەكتىڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ وسى اكىمشىلىك اۋماعىندا 200 مىڭنان استام حالىق بار. جەر اۋماعى 22 مىڭ گەكتاردان اسادى. اۋدان 18 تۇرعىن الاپ, 11 شاعىن اۋداننان تۇرادى. وسى مەكەندە ورنالاسقان ۇيلەردىڭ كوپشىلىگى ءتيىستى كوممۋنالدىق ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتىلعان. تارقاتىپ ايتساق, شاعىن اۋدان مەن تۇرعىن الاپتار 97% اۋىزسۋمەن, 99,8% ەلەكتر جارىعىمەن, 97% تابيعي گازبەن, 41% كارىز جۇيەسىمەن, 79,8% اسفالت جولمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قالا اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەڭبەكشى اۋدانىندا ينفراقۇرىلىم جۇيەسىن دامىتۋ تۋرالى 2022–2025 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسى» قالالىق ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باسقارماسى تاراپىنان بەكىتىلىپ, بۇگىندە جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
2025 جىلى جاستار كوشەسى, «قازىعۇرت» ستانساسى, وڭتۇستىك جاڭاقۇرىلىس اۋماعىنداعى ءۇش مەكەنجايعا ساپالى اۋىزسۋ كىرگىزىلە باستادى. وسىعان وراي جوبالاۋشى مەكەمە «ارحيتەكتور» قۇرىلىس توبى» جشس تاراپىنان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتىپ, وڭ قورىتىندى الىندى. جوبا 2026 جىلدىڭ جۇمىس جوسپارىنا ەنگىزىلىپ, بيۋدجەتتەن قارجى قارالۋعا ءوتىنىم جولدانعان.
ەڭبەكشى اۋدانىندا حالىقتىڭ 0,2%-ى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتىلماعان, 120 ابونەنتتى قۇرايدى. ەلەكتر جارىعىنا قوسىلماعان ازاماتتار جاڭاقۇرىلىس ۋچاسكەسىندە تۇرادى. 2024 جىلى «وڭتۇستىكجارىقترانزيت» جشس تاراپىنان 16,7 شاقىرىم جەلى جاڭارتىلىپ, 9 ترانسفورماتور اۋىستىرىلدى. 2025 جىلى 4,7 شاقىرىم جەلى جاڭارتىلىپ, 3 ترانسفورماتور جاڭالاندى. سونىمەن قاتار يسفيدجاب, دوستىق تۇرعىن الاپتارىنداعى جەكەمەنشىك جۇيەدەگى ەلەكتر جەلىسىن اۋىستىرۋعا قاتىستى «سايرام» جوباسىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالدى. «سايرام» جوباسىمەن «قازەۋروقۇرىلىس» جشس مەردىگەر مەكەمە بولىپ انىقتالدى. قۇرىلىس 2026 جىلدىڭ ءىىى توقسانىندا اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق «Bag Building» جشس مەردىگەر مەكەمەسى ا.ورازباەۆا كوشەسىندەگى ەسكىرگەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭاسىنا اۋىستىرىپ بەردى.
اكىمشىلىك ايماقتاعى 5 ەلدى مەكەندى وڭتۇستىك, قاراباستاۋ, جۇلدىز, جالىن, قاراتوبە تۇرعىن الاپتارىنداعى جاڭا قۇرىلىس ۋچاسكەسىنىڭ 3739 ابونەنتىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە بيۋدجەتتەن قارجى قارالىپ, بىلتىر قۇرىلىسى باستالعان ەدى. قاراتوبە تۇرعىن الابى مەن وڭتۇستىك شاعىن اۋدانىنا گاز قۇبىرى تارتىلىپ, بيىل پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار جالىن تۇرعىن الابى, قاراباستاۋ – جاڭاقۇرىلىس, جۇلدىز – جاڭاقۇرىلىس ۋچاسكەسىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى ءوز مارەسىنە جەتتى. ەندى ابونەنتتەۋ جۇمىستارى عانا قالدى. گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋ ىسىمەن «Almaty Production Construction Invest» جشس, «وتاۋ قۇرىلىس» جشس مەردىگەرلىك مەكەمەلەرى اينالىستى.
«ۇلاعات» شاعىن اۋدانىندا كارىز جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىندى. مۇنداي جۇمىستار جۇلدىز تۇرعىن الابىندا دا جۇرگىزىلدى. كارىز جۇيەسىن ورناتۋ بيىل بازارقاقپا تۇرعىن الابىندا دا ىسكە اسىرىلدى. وعان دوستىق كوشەسى بويىنداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قوسىلۋعا ءتيىس. قۇرىلىس كەلەسى جىلعا وتپەلى سانالادى. جوبا مەردىگەرى – «سۋ جوبا قۇرىلىس» جشس.
ەڭبەكشى اۋدانىنىڭ اكىمشىلىك اۋماعىنداعى كوشە مەن وتكەل سانى – 728. ونىڭ باسىم بولىگى – اسفالت جول. كەيبىر كوشەلەر تاستاقتى. 12 شاقىرىمداي توپىراق كۇيىندە جاتقان جولدار دا بار. 2023 جىلى 3 كوشە ورتا جوندەۋدەن وتكەن. بىلتىر 24 كوشە ورتاشا جوندەلدى. بيىل 72 كوشە ورتاشا قالپىنا كەلتىرىلەدى. بۇگىندە جۇمىستار 90%-عا اياقتالعان. تۇرعىن الاپ پەن شاعىن اۋدانداعى كوشەلەردىڭ 215-ىنە اياقجول سالىنعان. سونىڭ ىشىندە 51 كوشەنىڭ تروتۋارى قايتا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. اۋدانعا 57 شاقىرىم اياقجول سالۋ قاجەت. بۇل جۇمىستار الداعى ءۇش جىلدا ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. وتكەن جىلى 23 كوشەنىڭ جيەگىنە اياقجول توسەلدى. بيىل 22 كوشەدە جاڭا تروتۋار پايدا بولدى. سونداي-اق شىمكەنت قالاسى جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى تاراپىنان شاھاردىڭ نەگىزگى داڭعىل جولى تاۋكە حان كوشەسىنىڭ بويىنداعى اياقجولدار جاڭارتىلدى. باسقارما بيىل قالانىڭ تاعى ءبىر باستى جولى سايرام كوشەسىنىڭ ەكى جاعىنداعى ب ۇلىنگەن اياقجولداردى قالپىنا كەلتىردى. وسى قۇرىلىس جۇمىستارى اياسىندا جول بويىنداعى ەسكى باعانالار الىنىپ تاستالىنىپ, جاڭادان جارىقشامدار ورناتىلدى.
«كوكتەم, كۇزدە جاۋىن جاۋسا, قالانى دا سۋ باسىپ قالۋى مۇمكىن. ونى بولدىرماۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ بولۋى. ارىق-اتىزدار جاۋىن كەزىندە شاھاردى سەلدەن عانا قورعامايدى, سونىمەن قاتار قالانىڭ جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا كليماتىن سالقىنداتۋعا كەرەك. اۋدان اكىمشىلىگى كوكتەم-كۇز ايلارىنداعى جاۋىن-شاشىن كەزىندە كوشەلەرگە ارنايى زەردەلەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ, سۋ باسۋ قاۋپى بار 5 اۋماقتى انىقتادى. جاڭبىرلى كۇندە كوشەدە سۋ اعىپ جاتسا, بىرىنشىدەن, جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ىڭعايسىزدىق كەلتىرەدى, ەكىنشىدەن, جولدا ۇلكەن كولىك كەپتەلىسىن تۋدىرادى. ونىمەن قويماي, سول ارادا ورنالاسقان ۇيلەردە تۇراتىن حالىقتىڭ ءارى-بەرى ءجۇرىپ-تۇرۋىنا كەدەرگى بولادى. سونداي-اق اعىندى سۋ كوشەلەرگە جايىلىپ, جەكە سەكتورداعى ۇيلەردىڭ اۋلاسىنا كىرىپ كەتۋى مۇمكىن نەمەسە كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ جەرتولەسىن سۋ باسىپ قالۋى دا عاجاپ ەمەس. سوندىقتان سەلدەن ساقتانۋ, سۋ باسۋ قاۋپىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 2022 جىلى 21 مەكەنجايعا 7,3 شاقىرىمدى قۇرايتىن يرريگاتسيالىق ارىق ورناتىلدى. 2023 جىلى 20 اۋماقتا يرريگاتسيالىق ارىق قازىلدى. ۇزىندىعى 8,1 شاقىرىمدى قۇرايتىن ارىق جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن «ماۆەريكس», ء«ساتتى قۇرىلىس» جشس مەردىگەرلىك مەكەمەلەرى اتقاردى. 2024 جىلى 16 كوشەگە 4,9 شاقىرىمعا سوزىلعان يرريگاتسيالىق جۇيە جۇرگىزىلدى. بيىل جاۋىن كەزىندە كولشىك بولىپ سۋعا تولاتىن 20 قاۋىپتى ۋچاسكە انىقتالدى. قازىر سولاردىڭ بەسەۋىنە ارىق-اتىزدار ورناتىلدى. ول – ءۋاليحانوۆ كوشەسى مەن ىشكى ورامى, سونداي-اق ايتجانوۆ, ورىنباي اقىن, اقدالا كوشەلەرى. اۋداندا جارىقتاندىرىلعان كوشە سانى – 361. بىلتىر 244 كوشە تۇنگى ۋاقىتتا جارقىراسا, بيىل 367 كوشەنىڭ بويىنا جارىقشام قويامىز دەپ وتىرمىز. ءدال قازىرگە دەيىن 282 كوشەنىڭ جوسپارىن ورىنداپ ۇلگەردىك. ەندىگى قالعانى – 85 كوشە. اكىمشىلىك اۋماقتاعى 285 كوپقاباتتى ءۇي 132 اۋلاعا بىرىكتىرىلگەن. 2021 جىلدان باستاپ اباتتاندىرۋ جۇمىسى «حالىق قاتىساتىن بيۋدجەت» جوباسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇل دەگەنىمىز – تۇرعىندار ۇسىنىستارىن بەرۋ ارقىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن وزدەرىنە كەرەكتى ىسكە باعىتتاي الادى. 2024 جىلى 47 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ اۋلاسى اباتتاندىرىلدى. جەكە سەكتورداعى ۇيلەر تۇسكەن 17 ايماققا ۇلكەن بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭشالارى سالىندى. بيىل وسى باعىتتا 47 جوبانى ىسكە اسىرامىز دەپ شەشتىك. ازىرگە «حالىق قاتىساتىن بيۋدجەت» باستاماسى اياسىندا 39 جوبانى اياقتاپ ۇلگەردىك. قالعان بەسەۋىنىڭ جوسپارى ەندى بەكىتىلىپ جاتىر, ۇشەۋى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ساتىسىندا», دەدى ەڭبەكشى اۋدانىنىڭ اكىمى د.ەسىلبەك.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, قازىردە اۋدان اۋماعىندا 61 سپورت الاڭشاسى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت كورسەتىپ جاتىر. بىلتىر وسىنداي سپورت الاڭشاسى اشىلسا, بيىل ولاردىڭ سانى توعىزعا كوبەيدى. سپورت الاڭشالارىنىڭ كوبەيۋى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى تاپسىرماسىنىڭ ىسكە اسىپ جاتقاندىعىن كورسەتەدى. كوپقاباتتى ۇيدە تۇراتىن ادامداردىڭ ارنايى ۋاقىت ءبولىپ, جابىق جاتتىعۋ زالدارىنا بارۋىنا مۇمكىندىكتەرى بولا بەرمەيدى. سوندىقتان حالىققا ەڭ ءتيىمدى بالاما – كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلاسىنا ورناتىلعان سپورتتىق الاڭشالار. ول جەرگە كەشقۇرىم ءۇيدىڭ بارشا تۇرعىنى جينالادى. جاسوسپىرىمدەردەن باستاپ قاريالارعا دەيىن سپورتتىق جابدىقتاردا جاتتىعۋ جاسايدى. نەمەرەلەرىن جەتەكتەگەن قاريالار بالا قاراپ, ءبىر ءسات تازا اۋا جۇتىپ ءارى سپورت الاڭشاسىندا بۋىندارىن قىزدىرىپ, بويلارىنا قان جۇگىرتىپ قايتادى. ۇلكەن جاستاعى كىسىلەرگە جەڭىل-جەلپى جاتتىعۋدىڭ ءوزى – سپورت, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ. بۇل رەتتە پرەزيدەنت مەملەكەت بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا بار جاعدايدى جاسايتىنىن ايتقان بولاتىن. ونىڭ باستاپقى جولى سپورتتىق ينفراقۇرىلىم ەكەنى داۋسىز. سپورت الاڭشالارى – وسى ينفراقۇرىلىمنىڭ ناعىز ۇلگىسى.
قالادا الەۋمەتتىك ماسەلە بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. بۇرىن حالىق گاز, سۋ, جىلۋ تاپشىلىعىنا الاڭداپ كەلسە, قازىر ونىڭ ءبارى ۇمىتىلدى. جۇرتتىڭ ەندىگى ويلايتىنى بوس ۋاقىتتى قالاي ءتيىمدى وتكىزسەم, دەنساۋلىعىما, وي-سانامنىڭ دامۋىنا پايدا اكەلەتىن قانداي ىسپەن اينالىسسام دەگەن نيەت قانا. بۇل تۇرعىدا سپورت, بالالاردىڭ ويىن الاڭشالارى – بوس ۋاقىتتى پايدالى وتكىزۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى. قالانىڭ كوپ بولىگىن جەكە سەكتورداعى ۇيلەر الىپ جاتىر. ول جەردىڭ تۇرعىندارىنا ويىن الاڭشالارى بۇرىننان ارمان ەدى. بۇگىندە سول ارمان ورىندالىپ, حالىق الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ شەشىم تاپقانىنا قۋانىشتى.
اۋداندا 2024 جىلى 5 گۇلزار قۇرىلىسى جۇرگىزىلدى. ودان بولەك, دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن, سونىمەن قاتار «ينتەكو توبى» جشس قارجىسىنا 2 گۇلزار سالىندى. بيىل اۋدان اكىمدىگى 8 گۇلزار سالۋدى جوسپارعا ەنگىزىپتى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, 7 گۇلزارعا قاتىستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىنا ءوتىنىم بەرىلىپ, جەڭىمپاز انىقتالدى. ونىڭ قۇرىلىسى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى دەگەن بولجام بار. قالعان ءبىر گۇلزاردى «ينتەكو توبى» جشس مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا ءوز قارجىسىنا سالىپ بەردى. قازان ايىندا پايدالانۋعا تاپسىرىلدى.
2024 جىلى اۋدانداعى 192 كوشەگە 7336 دانا كوشە اتاۋى مەن ءۇي ءنومىرى جازىلعان تاقتايشالار ورناتىلدى. بيىل 207 كوشەدە اتاۋلار مەن ءۇي ءنومىرى جازىلعان تاقتايشالار پايدا بولادى. بۇگىنگە دەيىن 56 كوشەنىڭ اتاۋى جازىلعان تاقتايشالار ءىلىندى. وسى بەلگىلەردى ورناتۋ جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسىپ, بيىلعا بەكىتىلگەن جوسپار تولىعىمەن ورىندالادى.
