مەملەكەت باسشىسى مەرەيىن ءوسىردى
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قۇتقارۋشى – ەلدەگى ەڭ بەدەلدى ءارى قۇرمەتتى ماماندىقتاردىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك.
«وسىدان بەس جىل بۇرىن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى قايتا قۇرىلدى, ال وسى سالاعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى ەكى جارىم ەسە كوبەيدى. ءبىر سوزبەن, ناقتى جانە ءتيىمدى شارالار قابىلدانا باستادى. اتاپ ايتقاندا, 1700-دەن استام ارنايى تەحنيكا الىندى. 42 ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى جانە قۇتقارۋ ستانتسياسى سالىندى. اۋداندىق توتەنشە جاعداي بولىمشەلەرى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلا باستادى. قۇتقارۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ جۇمىسى دا باستى نازاردا. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە سالا ماماندارىنىڭ ەڭبەكاقىسى 77 پايىزعا ءوستى, ەندى ولارعا ارنايى ۇستەمەاقى تولەنەتىن بولدى. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى مەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر بەرىلە باستادى. جالپى, بۇل جۇمىس مىندەتتى تۇردە ءوز جالعاسىن تابادى. وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنىڭ كادرلىق الەۋەتى ارتىپ كەلەدى», دەدى پرەزيدەنت.
ازاماتتىق قورعاۋ سالاسى – ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعىتتاردىڭ ءبىرى. قۇتقارۋشىلار جىل سايىن ءتۇرلى تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتتار كەزىندە مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ كەلەدى. بىلتىرعى الاپات سۋ تاسقىنى كەزىندە مىڭداعان تۇرعىن قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. قوستاناي مەن سەمەي وڭىرلەرىندە بولعان ورمان ورتتەرىمەن كۇرەستە دە ولار ەرەكشە ەرلىك كورسەتتى.
«كونستيتۋتسيامىزدىڭ العاشقى بابىندا «ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى – مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى» ەكەنى انىق كورسەتىلگەن. ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنىڭ ءار قىزمەتكەرى ەل قاۋىپسىزدىگى مەن ازاماتتارىمىزدىڭ اماندىعى ءۇشىن قاجىرلى ەڭبەك ەتۋدە. قۇتقارۋشى بولۋ – كەز كەلگەن توتەنشە جاعدايعا دايىن تۇرۋ, قاۋىپ-قاتەرگە قاراماستان ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ دەگەن ءسوز. بۇل – ابىرويلى ءارى جاۋاپتى قىزمەت. حالقىمىز وزدەرىڭىز سياقتى باتىل, ەرجۇرەك جانە وتانشىل ازاماتتاردى ءاردايىم ماقتان تۇتادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
جالىنمەن جىلقى جالىندا جۇلقىسقان
بيىل ەڭبەگى ەلەنىپ, قۇتقارۋشى كۇنىنە وراي «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان كەڭ جۇرەكتى جاننىڭ ءبىرى – مۇحامبەتجانوۆ سايلاۋ جۇماعۇل ۇلى. ول ۇلىتاۋ وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى, تۇگىسكەن اۋىلىنىڭ ەرىكتى ورتكە قارسى قۇرالىمىنىڭ ءورت ءسوندىرۋشىسى. قاراپايىم اۋىل تۇرعىنى, شارۋاشىلىقپەن اينالىسا ءجۇرىپ, قوعام يگىلىگىنە دە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازامات. ەڭبەك جولىن ەرتە باستاعان. مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن اكەسىنىڭ قاسىندا جىلقى باعىپ, سول ارقىلى ەڭبەك تاجىريبەسىن جيناعان. كەيىن جەكە شارۋاسىن دامىتىپ, فەرمەرلىكپەن اينالىستى. بىراق شارۋاشىلىق جۇمىسىنىڭ اراسىندا قوعامدىق ىسكە دە ۋاقىت تابادى. سونىڭ ءبىرى – ەرىكتى ءورت ءسوندىرۋ ءىسى.
رەسمي تۇردە قۇتقارۋ قىزمەتىندە جۇمىس ىستەمەسە دە, اۋىلدا توتەنشە جاعداي بولا قالعان ساتتەردە بىردەن كومەككە كەلەدى. ءوز تەحنيكاسىمەن دالا مەن قورا ماڭىنداعى ءورت وشاقتارىن سوندىرۋگە قاتىسادى. وسىناۋ جۇمىس ءۇشىن ارنايى جالاقى نە سىياقى تولەنبەيدى, بىراق ول بۇل ءىستى كوپتەن بەرى ازاماتتىق بورىش دەپ قابىلداعان.
«مۇنداي ءىستى مىندەت دەپ ەمەس, پارىز دەپ بىلەمىن. اۋىل – ءبارىمىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز. ءبىرىمىزدىڭ باسىمىزعا تۇسكەن قيىندىق ءبارىمىزدىڭ ورتاق ءىسىمىز. ءورت شىققاندا قاراپ تۇرۋعا بولمايدى, كىمدە تەحنيكا بار سونىڭ ءبارى ىسكە قوسىلادى. بىزدە ءبىر-بىرىمىزگە سەنىم بار. ادام بالاسى قاي ىستە دە سوعان سۇيەنەدى», دەيدى ول.
ورتپەن كۇرەس كەزىندە ءارتۇرلى وقيعالار بولعان. ءبىر جولى دالا ءورتى كەزىندە تەحنيكاسىنىڭ ءوزى وتقا ورانىپ قالا جازداعان. سول كەزدە ول اۋىل جىگىتتەرىمەن بىرگە جالىندى توقتاتىپ ۇلگەرگەن.
«قۇداي ساقتاپ, ءبارى امان قالدى. ءورت دەگەن ءاپ-ساتتە جايىلىپ كەتەتىن اپات. وندايدا قورىقپاي, سابىرمەن, ۇيىمداسىپ ارەكەت ەتۋ كەرەك. ادامنىڭ ءومىرى – ەڭ ماڭىزدىسى. كىشكەنتاي ۇشقىننىڭ ءوزى ۇلكەن ورتكە اينالادى. سوندايدا قول قۋسىرىپ وتىرماي, ءوز شامامىز كەلگەنشە كومەك بەرەمىز», دەيدى سايلاۋ جۇماعۇل ۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى جىلدارى دالاداعى ءورت جيىلەگەن. كۇننىڭ قاتتى ىستىعى, قۇرعاقشىلىق, كەيدە ادامداردىڭ بەيقامدىعى دا سەبەپ بولادى. اۋىلدىق جەرلەردە ءورتتىڭ كوبى جاز مەزگىلىندە, مال قورالارىندا نەمەسە ءشوپ جاتقان القاپتاردا ءجيى بولادى. مۇنداي كەزدە ول كورشىلەر مەن اۋىل ازاماتتارىن جۇمىلدىرىپ, ۇيىمداسىپ ارەكەت ەتەدى. ء«بارىمىز بىرگە قيمىلداساق, قيىندىق تەز شەشىلەدى. تەحنيكانى دا, ادامداردى دا ءوزارا كەلىسىپ ءبولىپ, كىمنىڭ نە ىستەيتىنىن بىردەن ايتامىز. سوندا جۇمىس تا جۇيەلى بولادى» دەيدى ول.
ءار ماراپاتتىڭ ارتىندا ماشاقات جاتىر
مەرەكەدە بەرىلىپ جاتقان ءار ماراپاتتىڭ ارتىندا ادام ءومىرى مەن ەرلىكتىڭ ءوز تاريحى بار. مىسالى, «قازاۆياسپاس» ۇشۋ قىزمەتىنىڭ پيلوت-نۇسقاۋشىسى اندرەي بۋحال شارىن شاتقالىنداعى سەل كەزىندە 4 مىڭ مەتر بيىكتىكتەن ادام جانىن امان الىپ قالعان.
«ول جاعداي كۇردەلى وپەراتسيا ساناتىنا جاتادى. وڭاي بولعان جوق. بارلىعى الدىن الا ەسەپتەلىپ, بىرنەشە باقىلاۋ تاسىلىنەن كەيىن عانا مۇمكىن بولدى. بۇل تەك مەنىڭ ەمەس, بۇكىل ەكيپاجدىڭ ەڭبەگى – ەكىنشى پيلوت, جەتەكشى ينجەنەر جانە بيىكتە جۇمىس ىستەگەن قۇتقارۋشىلاردىڭ ەڭبەگى زور», دەيدى ول.
ءبىر سۇيسىنەرلىگى, ماراپات العانداردىڭ كوبى ءوز ەرلىكتەرى تۋرالى قىسقا ءارى قاراپايىم ايتادى. ويتكەنى ولار ءۇشىن ەرلىك – قالىپتى ءىس. ماسەلەن, سارىبۇلاقتاعى جوعالعان تىكۇشاقتى ىزدەۋ وپەراتسياسى كەزىندە قۇتقارۋشىلار 20 مەتر تەرەڭدىكتە, نولدىك كورىنىستە جۇمىس ىستەدى. بىراق ولار مۇنى ەرلىك ەمەس, كۇندەلىكتى قىزمەت دەپ بىلەدى.
«بۇل ماراپات – مەنىڭ عانا ەمەس, مەنىمەن بىرگە جۇرگەن جىگىتتەردىڭ ەڭبەگى. ءبىز ءاردايىم ءبىر توپ بولىپ جۇمىس ىستەيمىز. ارتىمدا سەنىمدى ۇجىم مەن وتباسىم بار. ەڭبەگىمىزدىڭ باعالانعانىنا ريزامىن», دەيدى سۋاستى-قۇتقارۋ ءبولىمىنىڭ باس قۇتقارۋشىسى يگور ماكسيموۆ.
قۇتقارۋشىلاردا – قوس مەرەكە
بيىل وتاندىق قۇتقارۋشىلار قوس قۋانىشتى كۇندى اتاپ وتەدى. جەكسەنبى كۇنى ەلدە قۇتقارۋشىلار كۇنى اتالىپ وتسە, ءدال وسى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىنا 30 جىل تولىپ وتىر. ولار العاشقى بولىپ وقيعا ورنىنا جەتەدى: تاسقىن دا, ءورت تە, جەر سىلكىنىسى دە – ءبارى ولاردىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىنىڭ ءبىر بولىگى.
جاساق قۇرىلعان كۇننەن باستاپ مىڭداعان ادامعا كومەك كورسەتىپ كەلەدى. تەك بيىلدىڭ وزىندە قۇتقارۋشىلار 1500-گە جۋىق وقيعاعا شىققان, 106 ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالعان. ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى – بالالار.
كينولوگيالىق ءبولىمنىڭ قىزمەتى دە ەرەكشە. يتتەردى ىزدەۋ جانە قۇتقارۋ جۇمىستارىنا ارنايى دايىندايدى. مىسالى, پاۆەل ۆولودين بەس جىلدان بەرى لەو ەسىمدى يتپەن بىرگە جۇمىس ىستەيدى. قۇتقارۋ سالاسىنا مەكتەپ كەزىنەن قىزىعىپ, كەيىن ەرىكتى رەتىندە قاتىسىپ ءجۇرىپ, بۇل ءىستى ومىرلىك ماماندىعىنا اينالدىرعان.
«قىزمەتتىك يت ءۇشىن باستى ماراپات – تابىلعان ادام. بارلىق ۇيرەتۋ ۇدەرىسى ويىن ارقىلى وتەدى. ءيتتى قاتتى شارشاتۋعا بولمايدى, ويتكەنى ونىڭ مىندەتى قىلمىسكەردى ۇستاۋ ەمەس, ادامدى قۇتقارۋ», دەيدى استانا قالاسى تجد جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىنىڭ كينولوگيالىق ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى پ. ۆولودين.
قۇتقارۋشىلاردىڭ جۇمىسى تەك ورتپەن كۇرەس ەمەس. بۇل سالادا ءتۇرلى باعىتتاعى ماماندار بار: سۇڭگۋىرلەر, كينولوگتار, سۋ كولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى, تاۋ قۇتقارۋشىلارى.
«جاساقتىڭ نەگىزگى مىندەتى – اپاتتى جاعدايلار مەن تابيعي ءزىلزالالار كەزىندە ادامدارعا كومەك كورسەتۋ, ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ جانە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ», دەيدى استانا قالاسى جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىنىڭ جەتەكشىسى ماقسات قوسىباەۆ.
كەيىنگى جىلدارى ءبولىمنىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىگى ەداۋىر جاقسارعان. ارنايى جابدىقتار جاڭارتىلىپ, زاماناۋي تەحنيكا الىنعان. ولاردىڭ قاتارىندا جول تالعامايتىن كولىكتەر, كۆادروتسيكلدەر, سنەگوحودتار جانە جىل مەزگىلىنە قاراماستان پايدالانۋعا بولاتىن «سيبەكس» اەرولودكاسى بار. بۇل قايىقتىڭ ارتىقشىلىعى – ونى جىل بويى, كەز كەلگەن اۋا رايىندا قولدانۋعا بولادى.
