سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – يگور بۋرگاندينوۆ
جالپى, جيىرما جىل ىشىندە ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا ارنالعان ءتۇرلى جيىن قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالدى. وتكەن فورۋمداردا ازىرلەنگەن ۇسىنىستاردىڭ ناتيجەسىندە نەگىزگى باستامالار جۇزەگە اسىرىلدى. ماسەلەن, 2030 جىلعا دەيىن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, گرانتتىق قارجىلاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك تاپسىرىس جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. سونداي-اق ۇەۇ تسيفرلىق ءتىزىلىمى ەنگىزىلدى.
پلەنارلىق وتىرىس مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشىلدى. بۇل حاتتى پرەزيدەنتتىڭ ىشكى ساياسات جانە كوممۋنيكاتسيالار ماسەلەلەرى جونىندەگى كومەكشىسى ارمان قىرىقباەۆ وقىپ بەردى.
«كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە اۋقىمدى رەفورمالار قولعا الىندى. مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ قارىم-قاتىناسىنا ارقاۋ بولعان, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى بەرىك ورنىعا ءتۇستى. ءوزارا سىيلاستىق پەن تۇسىنىستىك, جاناشىرلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەرى كەڭىنەن دارىپتەلىپ, قوعامنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار اتقارىلدى. وسى ماڭىزدى ىسكە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى زور ۇلەس قوسىپ جاتقانى ءسوزسىز. قازىر قازاقستاندا 18 مىڭنان اسا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ولاردى مەملەكەتتىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. شىن مانىندە, سىزدەر ەلىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن نىعايتۋعا, «ادال ازامات», «زاڭ مەن ءتارتىپ», «تازا قازاقستان» قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ جۇرسىزدەر. مەن بارشاڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. مەملەكەت ازاماتتىق قوعامنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە ءاردايىم باسا ءمان بەرەدى. بەس جىلدا ارنايى الەۋمەتتىك تاپسىرىسقا بولىنەتىن قارجى ەكى ەسەگە جۋىق ءوستى. بۇل قاراجات يگى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا, مۇقتاج جاندار مەن جاستاردى قولداۋعا جۇمسالىپ جاتىر. ورتاق مۇددە جولىنداعى وسىنداي ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىق الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى. وسى باسقوسۋدا ايتىلعان سالماقتى وي-پىكىرلەر مەن ۇتىمدى ۇسىنىستار ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە «Amanat» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءاردايىم ازاماتتىق قوعامدى نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. وسىعان وراي ازاماتتىق قوعامدى جەتىلدىرۋگە ارنالعان تۇجىرىمداما ازىرلەنىپ, ونىڭ زاڭنامالىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى قالاندى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعام تولىققاندى ورنىعىپ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارمەن ءوزارا بايلانىسى كۇشەيۋدە. سالالىق ۇيىمدار مەن قوعام بەلسەندىلەرى زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ ىسىنە دە بارىنشا اتسالىسىپ ءجۇر. دەپۋتاتتىق كورپۋس تا وزدەرىڭىزبەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جاتىر. پارلامەنت ءماجىلىسى جانىندا بىلىكتى ساراپشىلاردان جاساقتالعان قوعامدىق پالاتا جەمىستى قىزمەت ەتۋدە. وندا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, جان-جاقتى ساراپتالىپ, ۇسىنىستار مەن تىڭ باستامالار ورتاعا سالىنادى», دەلىنگەن ءماجىلىس توراعاسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
ءوز كەزەگىندە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا وسى فورۋمدا وتە وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, ۇتىمدى ۇسىنىستار, مازمۇندى وي-پىكىرلەر ورتاعا سالىنعانىن ايتتى.
– ايتىلعان ويلار مەن ۇسىنىستار الداعى ۋاقىتتا ناقتى پراكتيكالىق شەشىمدەرگە اينالىپ, قوعامداعى سەنىمدى, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى جانە ديالوگتى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وسى تالقىلانعان باعىتتاردى نازارعا الا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى مىقتى ءارى الەۋەتى جوعارى ازاماتتىق قوعامدى قۇرۋعا قادام باسىپ وتىرمىز. الدا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىمەن بىرلەسكەن ورتاق جاڭا كوزقاراسقا نەگىزدەلگەن باستامالار جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار قازىرگى كەزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايداعى باستاماسىنا وراي, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تۋرالى زاڭانامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىستى باستادىق. فورۋم الاڭدارىندا سىندارلى ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر ايتىلدى. ولار نازارعا الىنىپ, مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەدى, – دەدى مينيستر.
ا.بالاەۆانىڭ پىكىرىنشە, جاڭا زاڭنامالىق باستامالار قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە دە باعىتتالادى. اتالعان جۇمىستا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولى ەرەكشە.
– پرەزيدەنت جولداۋىندا اتاپ وتكەن پارلامەنت رەفورماسى – ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى. رەفورما زاڭ شىعارۋ مادەنيەتىن جەتىلدىرىپ, مەملەكەتتىك شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىن اشىق ءارى ءادىل ەتۋگە جول اشادى. وسى رەتتە بارشا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىن بۇل باستامانى تەرەڭ تالقىلاپ, ونىڭ ءمانىن قوعامعا تۇسىندىرۋگە بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىرامىز. جاھاندىق وزگەرىستەر جاعدايىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ – ۋاقىت تالابى. ءبىز ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, تسيفرلاندىرۋ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. اسىرەسە الەۋمەتتىك سالاداعى تسيفرلىق باستامالار قوعام تالابىنا ساي ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. ەندىگى كەزەكتە وسى باستامالاردى جالعاستىرىپ, ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت, – دەدى ا.بالاەۆا.
سونداي-اق مينيستر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىنسىز كۇندەلىكتى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتىق سەكتور – «ادىلەتتى قازاقستاندى» قۇرۋداعى تەڭ قۇقىلى سەرىكتەس ءارى قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى سەنىمدى كوپىر. وسى باعىتتا «زاڭ جانە ءتارتىپ», «ادال ازامات» تۇجىرىمدامالارى مەن «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسى – ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن, قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن مادەنيەتىن ارتتىراتىن ماڭىزدى قۇندىلىقتار. بۇل باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ءاربىر ازاماتتىڭ بەلسەندى ۇستانىمى مەن ادال ەڭبەگى شەشۋشى ءرول اتقارادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ تا ەلىمىزدەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردا قوعامداعى ەڭ بەلسەندى, وزىق ويلى, باستاماشىل, جاڭاشىل ازاماتتار قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىن ايتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا ازاماتتىق سەكتور دامۋدىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ, ۇلكەن ينتەللەكتۋالدىق ورتاعا, مەملەكەتتىڭ سەنىمدى سەرىكتەسىنە اينالدى.
– ءوزىم دە ەڭبەك جولىمدى قوعامدىق ۇيىمداردان باستاپ, ءتۇرلى الەۋمەتتىك جوبالارعا قاتىسىپ, پارتيادا جۇمىس ىستەپ, ەلمەن ەتەنە ارالاسا ءجۇرىپ شىڭدالدىم. سوندىقتان قيىن دا قىزىقتى, ەلگە بولسىن دەگەن باستاماشىل قاسيەتتەردى جاقسى بىلەمىن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ازاماتتىق سەكتور – قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىساتىن, حالىقتىڭ ءۇنىن, جۇرتشىلىقتىڭ تالاپ-تىلەگىن بيلىككە جەتكىزەتىن بەلسەندى ورتا دەپ بىلەمىن, – دەدى دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەندى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەر كوشەدە ەمەس, پارلامەنتتە تالقىلانۋعا ءتيىس. وسى ۇستانىمنىڭ كورىنىسى رەتىندە ءماجىلىس جانىنان قوعامدىق پالاتا قۇرىلعان. بۇل پالاتانىڭ نەگىزىن وسىندا وتىرعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى قۇرايدى.
– پارلامەنتتەگى كوتەرىلگەن كەلەلى ماسەلە مەن جۇرتتى تولعاندىرعان تۇيتكىلدەردىڭ كوبىن وزدەرىڭىز ۇسىناسىزدار. بۇل – بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتىپ, جاڭا ساياسي مادەنيەتتى قالىپتاستىراتىن قادام. بۇگىندە ازاماتتاردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى ارتتى. مەملەكەتتىك ماڭىزى بار بارلىق شەشىم تىكەلەي حالىقتىڭ ارالاسۋىمەن, تالقىلاۋىمەن قابىلدانادى. كەيىنگى جىلدارى ەكى رەفەرەندۋم ءوتتى. وسىنداي جۇيەلى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە ليبەرالدى ۇردىستەر كۇشەيىپ, قوعامدا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار كەڭىنەن قانات جايىپ كەلەدى. بۇل ەلىمىزدە تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە جول اشتى. اتاپ ايتقاندا, ساياسي پارتيالاردىڭ جۇمىسى جاندانا ءتۇستى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارعا سايكەس, پارتيا رەتىندە تىركەلۋ جەڭىلدەدى. بۇرىن ول ءۇشىن 20 مىڭ ادام قاجەت بولسا, قازىر 5 مىڭ ادام جەتكىلىكتى, – دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
سونداي-اق دەپۋتات 2024 جىلى ەل بيۋدجەتىنىڭ كىرىستەرى 44 ملرد دوللاردان اسقانىن ايتتى. بۇل وزبەكستانمەن (26,4 ملرد) سالىستىرعاندا ءبىر جارىم ەسەدەن ارتىق جانە قىرعىزستانمەن (4,4 ملرد) سالىستىرعاندا ون ەسە كوپ. جالپى, ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتى الەۋمەتتىك باعىتقا باعدارلانعان. ياعني حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, شىعىستاردىڭ 60 پايىزى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ زەينەتاقى مەن جاردەماقىنى يندەكستەۋگە ارنالعان شىعىستارى جىل سايىن ءبىر تريلليون تەڭگەگە ۇلعايىپ وتىرادى. ال وڭتۇستىكتەگى كورشىلەرىمىزدە بۇل كورسەتكىشتەر, كەرىسىنشە, ازايىپ وتىر.
– جىل باسىنان بەرى حالىقارالىق رەزەرۆتەر, ياعني التىن-ۆاليۋتا قورى مەن باعالى قاعازدار كولەمى 20%-عا ءوسىپ, 52,2 ملرد دوللارعا جەتتى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق قوردا 64 ملرد دوللار بار. بۇل – شامامەن 63 ترلن تەڭگە, ياعني ەلدىڭ ۇشجىلدىق بيۋدجەتىنە تەڭ قارجى. ايتا كەتەيىك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە الەمدە 57 ەلدە عانا ۇلتتىق قور بار, – دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
كەيىنگى بەس جىل ىشىندە ازاماتتىق فورۋمنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ازىرلەنگەن ۇسىنىمدارعا سۇيەنە وتىرىپ, ەلىمىزدە ستراتەگيالىق ماڭىزى زور بىرقاتار قۇجات قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىندا «ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى», «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ, سونداي-اق ونلاين-پەتيتسيالار ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر جانە وزگە دە ماڭىزدى باستامالار بار.
رەسپۋبليكالىق فورۋمنىڭ الدىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە وسىنداي 20 ايماقتىق كەزدەسۋ ءوتتى. ولارعا 3 مىڭنان اسا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرى قاتىسقان. بۇدان بولەك, جىل بويى سالالىق مينيسترلەر مەن بەيىندى ۇەۇ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرقاتار كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلىپ, ناتيجەسىندە 200-دەن اسا ناقتى ۇسىنىس دايىندالعان.
