كەزدەسۋ بارىسىندا وكىلدى بيلىكتىڭ بىرىككەن قۇرىلىمىنا كوشۋگە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەر مەن سىن-قاتەرلەر تالقىلاندى. ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, تالدامالىق ورتالىقتار باسشىلارى, ازاماتتىق سەكتور مەن ساراپشىلار قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
پىكىرتالاس الاڭىنىڭ جۇمىسىن اشا وتىرىپ, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق تالداۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ارمان ەشمۇراتوۆ ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ ەلدى ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, پارتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋى جانە دەپۋتاتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتۋى ءتيىس.
«ەكى پالاتالى پارلامەنتتەر ءداستۇرلى تۇردە جوعارعى پالاتا وڭىرلىك مۇددەلەردى ەسكەرەتىن جانە اۋماقارالىق تەڭگەرىم تەتىگى رەتىندە قىزمەت ەتەتىن فەدەرالدى مەملەكەتتەرگە ءتان. ۋنيتارلى قازاقستان ءۇشىن سەناتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدەمەسى جوق», دەدى ەشمۇراتوۆ.
قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اسىلبەك ءنۇراليننىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي اۋىسۋدىڭ باستى ماقساتى مەن ارتىقشىلىعى – جوعارعى جانە تومەنگى پالاتالار فۋنكتسيالارىنىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ. بۇل نەعۇرلىم جەدەل جانە ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, سپيكەر رەفورمانىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى – ءبارى جالپىحالىقتىق تالقىلاۋ مەن رەفەرەندۋمنان كەيىن عانا شەشىلەتىن بولادى.
«كونستيتۋتسيادا بيلىكتىڭ نەگىزگى كوزى حالىق ەكەندىگى كورسەتىلگەن. شەشىم قابىلدايتىن دا حالىق. ەندى بيۋللەتەندە قانداي سۇراقتار بولاتىنىن, ولاردىڭ ءمانى قانداي بولاتىنىن انىقتاپ, اشىق جانە ءادىل داۋىس بەرۋ وتكىزۋ ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ تۋرالى باستامانى قولداعانىنا قاراماستان, ساراپشىلار پارتيانىڭ دامۋى مەن سايلاۋ جۇيەسىنە قاتىستى بىرقاتار سىن-قاتەرلەرگە نازار اۋداردى.
ساياسي عىلىمدار كانديداتى باۋىرجان شەريازدانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستانداعى پارتيالىق جۇيە باتىس ەلدەر دەموكراتياسىنداعىداي دامىعان سيپاتقا يە بولعان جوق.
«كوپ جاعدايدا پارتيا مۇشەلەرى پىكىرلەس ەمەس, ساياسي پلاتفورمامەن تانىسپاعان. ساياسي بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى جاي عانا قولتاڭبا جينايدى, بۇل دۇرىس ەمەس. بۇل رەتتە سايلاۋ بارىسىندا ازاماتتار پارتياعا قاراعاندا جەكەلەگەن كانديداتتارعا كوبىرەك سۇيەنەدى», دەدى ساراپشى.
ونىمەن ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ پانارالىق جانە كومپاراتيۆتى زەرتتەۋلەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سەرىك ءجۇسىپوۆ كەلىسىپ, قولدانىستاعى ساياسي بىرلەستىكتەر تانىمالدىلىعىنىڭ شەكتەۋلىگىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاندا تىركەلگەن جەتى ساياسي پارتيا بۇگىندە سايلاۋشىلاردىڭ كوپشىلىگىن قامتىمايدى. ەگەر ءبىز ەكى جىلدان كەيىن سايلاۋدى قازىرگى پارتيالىق جۇيە جاعدايىندا وتكىزەتىن بولساق, ازاماتتاردىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ مۇددەلەرى ەسكەرىلمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇيلەسىمدى نەگىزدە قۇرىلاتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنتتى ەنگىزۋ پارتيالىق جۇيەنىڭ ءوزىن دامىتۋ, اتاپ ايتقاندا ونى ىرىقتاندىرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىستارمەن قاتار ءجۇرۋى ءتيىس», دەدى ءجۇسىپوۆ.
وسى تۇرعىدا ساراپشىلار ءبىر مانداتشىلاردىڭ ۇلەسىن 50%-عا دەيىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىمەن سايلاۋدىڭ قازىرگى ارالاس مودەلىن ساقتاۋدى ۇسىندى.
تاعى ءبىر پىكىردى مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى ساراپشى سابينا ساديەۆا ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇيلەسىمدى سايلاۋ ارقىلى «پارتيالىلىققا ماجبۇرلەۋ» قوعام ءۇشىن جاقسى بەلگى بولىپ تابىلادى.
«بۇل وزگەرىستى بارلىق ساياسي جاڭعىرتۋ تۇرعىسىنان قاراستىرۋ كەرەك. ءبىز اتقارۋشى بيلىك پەن پارتيالىق جۇيەنى بولگىمىز كەلەدى. بىراق سونىمەن بىرگە پارتيالاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ءۇشىن بۇل «ماجبۇرلەۋ» ارقىلى جاسالادى. قازىر اكىمدەردىڭ سايلاۋى بويىنشا ازاماتتاردىڭ ناقتى كانديداتتارعا داۋىس بەرۋدى قالايتىنىن كورىپ وتىرمىز. بىراق دارالىق باسەكەلەستىكتىڭ پروبلەماسى جۇيەلى رەفورمالاردىڭ جىلجىماي قالىپ قويۋىنان كورىنىس تابادى. مۇنى تەك ساياسي پارتيالار جاساي الادى. سوندىقتان ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ ءۇشىن ءبىز پارتيالىق جۇيەنىڭ دامۋىن قولداۋعا مىندەتتىمىز», دەدى ول.
پارتيالاردان باسقا, ساراپشىلار سايلاۋ پروتسەستەرىنە قاتىسۋعا قوعامدىق ۇيىمدارعا رۇقسات بەرۋدىڭ دە پايداسىن اتاپ كەتتى.
«رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىكتەر, كاسىپوداقتار, كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعى – بارلىعى ءبىر مانداتشىلاردى الماستىرۋعا لايىق. ولاردىڭ كەم دەگەندە ءوز باعىتى, سالانى ءتۇسىنۋى جانە ءتارتىبى بار», دەدى زاماناۋي قوعامدى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مەيرام قاجىكەن.
اتالعان ۇسىنىستارمەن قاتار ساراپشىلار ساياسي باسەكەلەستىك ءۇشىن جاعدايدى جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ىشىندە-پارتيالاردى تىركەۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ, رەسپۋبليكالىق باق-قا تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ساياسي پارتيالاردىڭ تىزىمدەردى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ىشكى ىرىكتەۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ جانە اشىقتىقتى ارتتىرۋ. ساراپتامالىق كلۋب تۇجىرىمداعان بارلىق ۇسىنىمدار ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جۇمىس توپتارىنا جىبەرىلەتىن بولادى.
