ۇكىمەت جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق جوسپاردى ماقۇلدادى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپى­ۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى ەن­­­گىزىلەدى. قۇجات 8 باعىت پەن 87 ءىس-شارا­­دان تۇرادى. اتاپ وتسەك, ينۆەستي­تسيا­لىق ساياسات جانە قارجى سەكتورىن دامى­تۋ, ونەر­كاسىپتىك نەگىزدى نىعايتۋ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋدىڭ جاڭا سەرپى­نى, كو­لىك-لوگيستيكالىق جانە تۋريس­تىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ, تكش جانە سۋ ينفرا­قۇ­رى­لى­مىن جاڭعىرتۋ, كاسىپكەرلىك, ادامي كاپي­تالدى دامىتۋ, پارلامەنتتىك رە­­فور­ما جۇر­گىزۋ. بۇل تۋرالى وتىرىستا ۇكىمەت باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكو­نو­ميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين باياندادى.

«ۇسىنىلعان جالپىۇلتتىق جوسپار جوباسىنىڭ شارالارى ۇلتتىق ەكونو­ميكانىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا تسيفرلىق جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋعا, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا ءارى ازاماتتاردىڭ جاعدايىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان», دەدى ول.

پرەزيدەنت جولداۋدا ەلىمىزدى دامۋ­دىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار كەشەنىن قابىلداۋدى تاپسىردى. ۇكىمەتتىڭ الدىنا ەكونوميكاعا, اگروسەكتور مەن لوگيستيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا تسيفرلىق شەشىمدەر مەن جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى.

پرەزيدەنتتىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, نەگىزگى سالالاردى جاڭعىر­تۋ, مۇق­تاج ادامداردى الەۋمەتتىك قامسىز­دان­دىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق باس­تامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناتيجەلى شارالار قابىلداۋ كەرەك. جاپپاي تسيفرلىق ترانس­فورماتسيا, ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ مەن ادام كاپيتالىن نىعايتۋ ارقىلى ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى العا قويىلعان بارلىق مىندەتكە ساي كەلەدى. مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى جوسپار­داعى ءىس-شارالاردىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بارلىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن شۇعىل شەشۋ قاجەت», دەگەن پرەمەر-مينيستر, جوس­پاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ مەن ۇيلەستىرۋدى ورىنباسارلارىنا تاپسىردى.

ءسويتىپ, جالپىۇلتتىق جوسپار جوباسىن ماقۇلداۋدى ءارى ءتيىستى قاۋلى جو­با­عا داۋىس بەرۋدى ۇسىندى. جوبا ءبىراۋىز­دان ماقۇلداندى. «ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇكىمەت اپپاراتىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىستى جار­لى­عى­نىڭ جوباسىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ەنگىزسىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ەلدە جىل سايىن جول-كولىك وقيعا­لارى­نان 2 مىڭنان استام ادام قازا تاۋىپ, 20 مىڭ­نان استامى جاراقات الادى ەكەن. بۇل جاع­داي قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى الدىن الۋ جونىن­دەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتى­رى­سىندا تالقىلانعان. ناتيجەسىندە, بىر­قاتار وبلىس اكىمدەرى مەن ورىنباسارلارى, سونداي-اق جول پوليتسيا باسشىلارى تارتىپ­تىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ول جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يگور لەپەحا ۇكىمەت وتىرىسىندا حابارلادى.

ونىڭ ايتۋىنشا, وقيعالاردىڭ 90%-ى جۇرگىزۋشىلەر كىناسىنەن بولادى. جىل سا­يىن پوليتسەيلەر 13 ملن جول ەرەجەسىن بۇزۋدى توقتاتادى ەكەن.

جولداۋدا جول قاۋىپسىزدىگى حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە اتاپ كورسەتىلدى. قابىل­دانىپ جاتقان شارالارعا قاراماس­تان, جول-كولىك وقيعالارى مەن ادام ءولىمى ازاي­ماي وتىر. كوپ نارسە جول ەرەجەسىن ءجيى بۇ­زاتىن كولىك جۇرگىزۋشىلەرى مەن جاياۋ جۇر­گىنشىلەرگە, سونداي-اق جول ينفرا­­قۇ­رى­لىمىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى.

«ايتا كەتەتىن جايت, جازاتايىم جاع­دايلاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ الدىن الۋعا بولاتىن ەدى. مىسالى, ادامدار نەگىزىنەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ, جارىق پەن تروتۋارلاردىڭ جوقتىعى­نان اجال قۇشادى. الماتى قالاسىنداعى جەتىسۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى جازا­تايىم جاعدايلاردىڭ ءجيى بولاتىنى سونشا­لىق, جانسۇگىروۆ پەن بۇرىنداي كوشە­لەرىنىڭ قيىلىسىن «قاۋىپتى وتكەل» دەپ اتاپ كەتكەن. استاناداعى ۇركەر تۇرعىن الا­بىن­دا ار­نايى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن جولدار مەن باع­دارشامدار اتىمەن جوق. اتا-انالار بالالارىن مەكتەپكە جالعىز جىبەرۋگە قورقادى. وسىن­داي قاۋىپ­تى ۋچاسكەلەرگە قاتىستى حالىق­تىڭ ارىز-شاعىمى ەسكەرۋسىز قالماۋعا ءتيىس», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, اكىمدىكتەرگە ورىن العان ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋدى تاپسىردى.

جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان جول قوزعالىسىنا قاتىستى رەسمي تۇردە 30 مىڭنان اسا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. قاتاڭ زاڭنامالىق شارالاردىڭ قابىل­دانعانىنا قاراماستان, جىل وتكەن سا­يىن كولىك جۇرگىزۋ مەن جولدى كەسىپ ءوتۋ مادەنيەتى تومەن كۇيىندە قالىپ وتىر. جاۋاپقا تارتىلعان جۇرگىزۋشىلەردىڭ سانى ارتۋدا, الايدا جاعدايدىڭ تۇزەلگەنى بايقالمايدى. جولاۋشىلار تاسىمالىن باقىلاۋ بويىنشا دا ءتيىمدى تەتىك جوق. بۇل قالا ىشىندەگى جانە قالاارالىق باعىتتاردىڭ بارىنە قاتىستى.

«وڭىرلەردە جولعا شىققان بالالاردى ارنايى كولىكپەن الىپ ءجۇرۋ ەرەجەسى ساقتالمايدى. وتكەن اپتادا عانا الماتى وبلىسىندا وقۋشىلار مىنگەن اۆتوبۋس اپاتقا ۇشىرادى. جەكسەنبىگە قاراعان ءتۇننىڭ وزىندە جول اپاتتارىنىڭ سالدارىنان قاراعاندى وبلىسىندا 5 ادام, جەتىسۋ وڭىرىندە 10 ادام قازا تاپتى. سوڭعى جاعدايدا اپاتقا كىنالى ادام ءالى جۇرگىزۋشى كۋالىگىن دە الماعان بولىپ شىقتى. پرەزيدەنت زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا مۇلدەم توزبەۋشىلىك پەن جازانىڭ بۇلتارتپاس قاعيداتىن ساقتاۋ مىندەتىن قويدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

وسى باعىتتا, اسىرەسە, جول اپاتتارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ىشكى ىستەر مينيستر­لىگى تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستاردى قول­­داۋ كەرەك. ولاردى ىسكە اسىرۋعا بار­لىق مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن جالپى جۇرت­شىلىق وكىلدەرى تارتىلۋعا ءتيىس. وسى ما­ڭىز­دى شارالارعا توقتالعان پرەمەر-مينيستر بىرقاتار ماسەلەگە ءجىتى نازار اۋداردى.

ءبىرىنشى – جول ينفراقۇرىلىمى. كەيبىر جولداردىڭ, اسىرەسە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جول­داردىڭ قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىس­تارى سوزىلىپ كەتتى. بۇل رەتتە قۇرىلى­سى اياقتال­ماعان ۋچاسكەلەردە ءتيىستى جول بەلگى­لەرى مەن اقپاراتتىق تاقتالار, ۋاقىتشا جول تاڭ­با­لارى جوق. كەيدە ەسكەرتۋ بەلگىلەرى تالاپقا ساي بولماعاندىقتان, جۇرگىزۋشىگە كورىنە بەرمەيدى.

مۇنداي جاعداي جول اپاتىنا الىپ كەلەدى. مىسالى, 2022 جىلى پاۆلودار وبلى­سىنداعى «سۇلۋجون-ەكىباستۇز» اۆتو­جولىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋ شايىپ كەتكەن. الايدا ول جەردە جۋىردا ەكى ادامنىڭ قازا­­سىنان كەيىن عانا جول قوزعالىسىنا تى­يىم سالىندى. سوندىقتان كولىك مينيستر­لى­گى­نە اكىمدىكتەرمەن بىرگە, اۆتوموبيل جول­­­دارىن سالۋ, كۇردەلى جوندەۋ مەن كۇ­تىپ-ۇستاۋ كەزىندە جول قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­­ما­­سىز ەتۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.

«بۇل جەردە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرگە, قۇرىلىس پەن جوندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا ستاندارتتاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بارلىق قاۋىپتى جول ۋچاسكەلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, شارالار قولدانۋ كەرەك. ءوڭىر اكىمدىكتەرى كۇرە جولداردىڭ ماڭىندا مال جايۋ ماسەلەسى بويىنشا ءتورت ت ۇلىك يەلەرىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتسىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

تاعى ءبىر ماسەلە – قالا سىرتىنداعى جولداردا ءموبيلدى بايلانىستىڭ ناشار بولۋى. بۇل تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى, بىراق ەش ناتيجە جوق. ماسەلەن, «الماتى – بىشكەك», «الماتى – تالدىقورعان» جولدارىنىڭ ينتەرنەتپەن قامتىلعانىنا قاراماستان, كولىك جۇرگىزۋشىلەرى ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەت ۇستامايتىن ايماقتاردىڭ بار ەكەنىن ايتىپ, ءجيى شاعىمدانادى. جول اپاتتارى كەزىندە زارداپ شەككەندەر كومەك قىزمەتتەرىن شاقىرتا المايدى. «تسيفر­لاندىرۋ مينيسترلىگى جولداردى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ءۇشىنشى – بەينەكامەرا مەن باسقا دا تەحني­كالىق قۇرال از. جول بويىندا قاۋىپ­سىز­دىكتى باقىلايتىن بەينەكامەرالار مەن باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالدار جەت­كىلىك­سىز. كەيبىر جەردە ولار مۇلدەم جۇمىس ىستەمەيدى. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىمەن بىرگە, ەلدى مەكەندەردە جول ەرە­جەسىن بۇزۋ فاكتىلەرىن تىركەيتىن كامەرا­لار سانىن ارتتىرۋى قاجەت. رەسپۋب­لي­كالىق ماڭىزى بار جولداردا اپپارات­تىق-باع­دارلامالىق كەشەندەردى, پيلوتسىز ۇشۋ اپ­پاراتتارىن بەلسەندى پايدالانعان ءجون.

«سونداي-اق جاياۋ جۇرگىنشىمەن پروفي­لاك­تيكالىق جۇمىستى كۇشەيتىڭىزدەر. بيىلدىڭ وزىندە ولار 500-دەن اسا جول-كولىك وقيعاسىنا سەبەپشى بولدى. سون­دىقتان قاتاڭ شارا قولدانىلۋى كەرەك. وقۋ-اعارتۋ جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەك­تەپتەردە مىندەتتى تۇردە جول ەرەجەسى بويىن­شا ساباق وتكىزۋ قاجەتتىگىن تاعى دا ەس­تەرى­ڭىزگە سالامىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ءتورتىنشى – موپەد پەن ساموكاتتى باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ءجون. ەلەكتر موپەد­تەرى مەن ساموكاتتاردى پايدالانۋ بارىسىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. ول قوعامدىق كولىكتەرگە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ءبىر­شاما ازايتادى. ونى مويىن­داۋ كەرەك. سونىمەن قاتار تۇرعىندارعا دا قو­لاي­سىزدىق كەلتىرىپ, جول قوزعالىسىنا قاۋىپ توندىرۋدە. جىل باسىنان بەرى ەلەكتر­ساموكاتتاردىڭ قاتىسۋىمەن 360-تان اسا وقىس وقيعا تىركەلدى.

«جولداۋدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى وزەكتى ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەزدەيسوق ەمەس. الەمدىك تاجىريبە بىرقاتار ەلدەردە مۇنداي كولىك قۇرالدارىنان تولىق باس تارتۋ نەمەسە شەكتەۋ قويۋ شاراسى قولدانىلعانىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, پاريجدە 2023 جىل­عى قىركۇيەكتەن باستاپ ساموكاتتاردى جالعا الۋعا تىيىم سالىندى. تەك ءوز قۇرالىڭدى پايدالانۋعا رۇقسات», دەپ ءسوزىن جالعاعان و.بەكتەنوۆ وسى شارانى بەرىك ۇستانعان بىرقاتار ەلدىڭ استاناسىنان مىسال كەلتىردى.

«ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى جىلدامداتۋدى تاپسىرامىن. بۇگىن وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەت قورىتىندىسىن قابىلدايمىز. جالپى كۇرە جولدا ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان مەن اكىمدىكتىڭ جۇمىسىنداعى باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى اقمولا, باتىس قازاقستان, اباي, ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمدەرىنە جون­دەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى جۇكتەدى.

ونى كەلەسى وتىرىسقا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىرىپ, جۇمىس ساپاسى باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. «تاپسىرما ورىن­دالماسا, ءتيىستى شەشىمدەر قابىل­دانادى. بۇل – بارلىق وڭىرلەرگە قاتىستى ماسەلە. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن ۋاقتىلى باستاۋ قاجەت. اعىمداعى احۋالدى كەلەسى ۇكىمەت وتىرىسىندا قارايمىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.