وسى قيىندىقتاردان كەيىن شاردارا سۋ قويماسىنان قىزىلقۇم ماگيسترالدى كانالى ارقىلى سۋ الۋ كولەمى ايتارلىقتاي ارتقان. ناقتىلاساق, سۋدىڭ كولەمى ساۋىردە سەكۋندىنا 87 تەكشە مەتر بولسا, مامىردا 66 تەكشە مەتردەن كەم بولماعان. سالىستىرمالى تۇردە بىلتىرعى كورسەتكىشتەر تومەن. ياعني, ساۋىردە سەكۋندىنا 30 تەكشە مەتر بولسا, مامىردا 27 تەكشە مەتردەن اسپاعان.
ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭنىڭ ەرتە باستالۋىنا اپتاپ ىستىق سەبەپشى بولدى. سالدارىنان سىرداريا وزەنىنىڭ بۇيىرلىك اعىسى ەرتە تارتىلىپ, شاردارا سۋ قويماسىنا كەلەتىن سۋدىڭ مولشەرى ايتارلىقتاي ازايعان. سىرداريا وزەنىنىڭ باسسەينىندەگى بۇيىرلىك اعىن بيىل نورمانىڭ 86-87%-ى دەڭگەيىندە بولجانعانىمەن, ناقتى اعىن نورمانىڭ 60%-ىن عانا قۇراعان. ارىس, بوگەن, سايرام-سۋ, اقسۋ, تەرىس-اششىبۇلاق, قاراقونىز سىندى ءىشى وزەندەر اعىسىنىڭ بۇرىنعىدان ازايۋى جاعدايدى ودان ءارى قيىنداتتى. مىسالى, بىلتىر ساۋىردە ارىس وزەنىنىڭ ورتاشا سۋ شىعىنى سەكۋندىنا 82 تەكشە مەتر بولسا, بيىل ساۋىردە ول سەكۋندىنا 9 تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەدى. ءساۋىر-شىلدە ايلارىندا بوگەن سۋ قويماسىنا 114 ملن تەكشە مەتر سۋ كەلىپ تۇسسە, بۇل 2024 جىلداعى 439 ملن تەكشە مەتردەن الدەقايدا از. وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى سۋ شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جالپى احۋالدى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرلان الدامجاروۆ ايتىپ بەردى.
– الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا ۆەگەتاتسيا كەزەڭى قالىپتى ءوتىپ جاتىر. اگرارلىق سەكتوردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ايتارلىقتاي قاۋىپتەر بايقالعان جوق. سول سەكىلدى جامبىل وبلىسىندا ۆەگەتاتسيا كەزەڭى جوسپارعا ساي وتۋدە. وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى سۋعا تاۋەلدى. نەگىزگى داقىلدار – جۇگەرى, كوپجىلدىق شوپتەر, قانت قىزىلشاسى, باقشا جانە كوكونىس ونىمدەرى. التى اۋدان ىشكى سۋ كوزدەرىن پايدالانىپ, سۋ تاپشىلىعىنسىز جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءتورت اۋدان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان باستاۋ الاتىن شۋ جانە تالاس ترانسشەكارالىق وزەندەرىنە تاۋەلدى. 5 قىركۇيەكتەگى مالىمەت بويىنشا, «قازسۋشار» رمك جامبىل فيليالى 78 925 گا جەردى سۋارۋعا 3902 شارت جاساستى, ونىڭ ىشىندە 76 365 گا سۋارىلدى. وبلىستىڭ 4 اۋدانىندا قانت قىزىلشاسى مەن جوڭىشقانى سۋارۋ جۇمىستارى ءالى جالعاسىپ جاتىر. قازىر كيروۆ سۋ قويماسىنان سەكۋندىنا 5 تەكشە مەتر, ال «گمك» ارناسى ارقىلى سەكۋندىنا 7,5 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلىپ جاتىر. بۇل كولەم قالعان داقىلداردى سۋارۋعا تولىق جەتەدى,– دەيدى نۇرلان الدامجاروۆ.
قىزىلوردا وبلىسىندا سۋارمالى جەرلەردىڭ جاي-كۇيى سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى جاعدايعا تىكەلەي بايلانىستى. وڭىردە سۋارمالى ەگىستىك كولەمى – 189,6 مىڭ گا بولسا, ونىڭ ىشىندە 81 مىڭ گا كۇرىش القابى. «قازسۋشار» رمك فيليالى شارۋاشىلىقتارمەن 980 جوسپاردىڭ ورنىنا 1 042 شارت جاساسقان. ناتيجەسىندە ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە 3 510 ملن تەكشە مەتر سۋ الىنعان. تۇركىستان مەن قىزىلوردا وبلىستارىندا قابىلدانعان ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ۆەگەتاتسيا كەزەڭى ءونىم شىعىنىنسىز اياقتالىپ جاتىر. وسىعان دەيىن ەكى وڭىردە كانالداردىڭ سۋىن شارۋالارعا كەزەكپەن بەرۋ بويىنشا كەستە بەكىتىلىپتى. 169 تىك درەناج جۇيەسى ىسكە قوسىلعان سوڭ جەراستى سۋلارى دەڭگەيى تۇراقتانىپ, مەليوراتسيالىق شارالاردىڭ تيىمدىلىگى ارتقان. وسى ارالىقتا ارنايى توپتار سۋ شارۋاشىلىعى جاعدايىن, كانالدار مەن سۋ قويمالارىنىڭ كۇيىن, سۋدىڭ ءبولىنۋىن جانە سۋارۋ كەستەسىنىڭ ورىندالۋىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعان.
كليماتتىق قيىندىقتارعا, ونىڭ ىشىندە جاۋىن-شاشىننىڭ ازدىعىنا, انومالدى ىستىققا, ترانسشەكارالىق وزەندەردەن كەلەتىن سۋدىڭ شەكتەۋلى اعىنىنا, ىشكى وزەن اعىندارىنىڭ قىسقارۋىنا قاراماستان بيىل ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭ شىعىنسىز, تابىستى اياقتالىپ وتىر. بىراق, بۇل دەگەنىڭىز جىل وتكەن سايىن سارقىلا بەرەتىن سۋ رەسۋرستارىن وڭدى-سولدى پايدالا بەرسەك بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. ورايى كەلسە, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىنا ەرتەرەك كوشكەن دۇرىس.
