جالپى 1970–1990 جىلدارداعى ءباسپاسوز بەن ءبىلىم ۇدەرىسىنەن حاباردار زيالىلار ءۇشىن «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالى – اسا تانىمال مەرزىمدى باسىلىم. ونى رەسپۋبليكاداعى مەكتەپ ۇستازدارى, پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردا ساباق بەرەتىن عالىمنان باستاپ, ستۋدەنتكە دەيىن ىنتىعا وقيتىن.
ال ەندى وسى جۋرنال ءاۋ باستا الاش ارىستارىنىڭ يدەياسىمەن تۋىپ, «جاڭا مەكتەپ» اتالعانىن كوپشىلىك بىلە قويمايتىن. ويتكەنى باسىلىمنىڭ تاريحىن قازبالاۋعا كەڭەستىك يدەولوگيا, تاپتاۋرىن تانىم-تۇسىنىك مۇمكىندىك بەرمەيتىن. اقيقاتىنا كەلسەك, ەسكى مەرزىمدى باسىلىمداردى ساناۋلى عالىمدار عانا وقي الدى.
تاريحي «جاڭا مەكتەپ» كەيىن زامان تالابىمەن «پوليتەحنيكالىق مەكتەپ», «اۋىل مۇعالىمى» «حالىق مۇعالىمى» اتاۋىمەن شىعىپ, 60-جىلدارداعى «جىلىمىقتان» سوڭ «قازاقستان مەكتەبى» اتاۋىن الدى. ول قاي كەزدە دە سالالىق پەداگوگيكالىق, عىلىمي-ادىستەمەلىك باعدارىنان اينىمادى. «جاڭا مەكتەپ» جۋرنالىن جۇيەلى قارجىلاندىرۋ, شىعارۋ كورنەكتى قايراتكەرى, الاش ارىسى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى ءبىلىم ءمينيسترى (حالىق اعارتۋ كوميسسارى) بولىپ تۇرعاندا جۇزەگە استى. بۇل باسىلىمعا اۆتور رەتىندە اتسالىسقانداردىڭ كوشباسىندا ا.بايتۇرسىن ۇلى, ءا.بوكەيحان, ح.دوسمۇحامەد ۇلى, ە.ومار ۇلى, ج.ايماۋىت ۇلى, س.سادۋاقاس ۇلى, ق.كەمەڭگەر ۇلى, م.جولدىباي ۇلى, س.سەيفۋللين, م.اۋەزوۆ, ت.ب. تۇلعالار تۇر.
سايراش ابىشقىزى ۇيلەستىرگەن عىلىمي توپ ء(ا.سالىقباي, ق.شاعىر, ج.سارمانوۆ, ق.بەكسايىنوۆ, ك.قيناۋباي, س.حاسەنوۆ) «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ عاسىرلىق تاريحىن ءبىلىم مەن وقىتۋ تەورياسىنا, تاربيە تەورياسىنا, مەكتەپتى باسقارۋ مەن ۇيىمداستىرۋ تەورياسىنا, مامانداردى دايارلاۋ تەورياسىنا اسەرى تۇرعىسىنان زەردەلەگەن.
جوبا-ەڭبەكتە وتاندىق ءبىلىم سالاسىنىڭ قالىپتاسىپ-دامۋىنداعى اتالعان سالالىق باسىلىمنىڭ ءار كەزەڭدەگى ماقسات-مىندەتى, ءجۇرىپ وتكەن جولى, اعارتۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى, كوتەرگەن الەۋمەتتىك-مادەني جۇگى, تانىمدىق-اقپاراتتىق قۋاتى, ۇستازدار قاۋىمى مەن اتا-انالار ورتاسىنداعى بەدەلى, بىلىكتىلىك ساباقتاستىعى, الەمدىك تەوريا مەن تاجىريبەنى, وتاندىق ىزدەنىس پەن ساراپتامانى تالداۋ مەن ناسيحاتتاۋداعى ءرولى جان-جاقتى باياندالعان.
«قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ 1970–1980 جىلدارداعى كەزەڭىن ينتەللەكتۋالدىق ءوسۋ ۋاقىتى, مەكتەپ پەن قوعامنىڭ, پەداگوگيكا مەن عىلىمنىڭ اراسىن ىقپالداستىرعان شاعى دەۋگە نەگىز بار.
80-جىلداردىڭ سوڭى مەن 90-جىلداردىڭ باسىنداعى «قازاقستان مەكتەبى» تاۋەلسىزدىكتىڭ اتموسفەراسىن قالىپتاستىردى, وتكەننىڭ نەبىر «اقتاڭداقتارىن» جارىققا شىعارىپ, جۇرتشىلىقتىڭ, اسىرەسە ءبىلىم سالاسى ماماندارىنىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتتى. وسى كەزەڭدە باسىلىم رەداكتورى, قوعام قايراتكەرى سايراش ابىشقىزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق, قايراتكەرلىك قابىلەت-قارىمى ايرىقشا كورىندى. ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا ەلەۋلى باستامالار كوتەرىپ, جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. بىلىكتى مۇعالىم, قايراتكەر مۇعالىم, ساناتكەر مۇعالىم, ۇلت مەكتەبى, حالىقشىل مەكتەپ, زياتكەر مەكتەپ مارتەبەسى ايقىندالا ءتۇستى.
«قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالى قوعامدىق-يدەولوگيالىق, عىلىمي-تانىمدىق باعىتتا ارقاشان «حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» بولا ءبىلدى.
تۇساۋكەسەر شاراسىن «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەسىگىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا اكادەميگى ديحان قامزابەك ۇلى جۇرگىزىپ وتىردى. مۇنىڭ سەبەبى دە بار: ەڭبەك ارداگەرى سايراش ابىشقىزى العاشقى قالامگەرلىك قىزمەتىن «سوتسياليستىك قازاقستان» (بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan») گازەتىندە باستاعان.
جيىندى ەۇۋ عىلىمي كىتاپحانا ديرەكتورى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باقىتجان ورازاليەۆ اشىپ, جاڭا ەڭبەكتىڭ وقۋ ۇدەرىسىندەگى ماڭىزىنا توقتالدى. وسىدان سوڭ ءسوز العان جوبا اۆتورى س.ابىشقىزى «جاڭا مەكتەپ» – «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ ۇلت تاريحىنداعى ورنىنا, سىن ساعاتتاعى ەلشىل باستامالارىنا, بۇگىنگى كۇردەلى احۋالى مەن وزەكتى ماسەلەلەرىنە ەكپىن تۇسىرە ايتتى. «بىزدىڭشە, الاش زيالىلارى يدەياسىمەن ومىرگە كەلگەن عاسىرلىق تاريحى بار جۋرنال وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ءنومىرى ءبىرىنشى سالالىق باسىلىمى بولۋى كەرەك. عىلىم اكادەمياسى قايتا جانداندى, باسقا دا ءداستۇرلى دۇنيەلەرىمىزگە ورالىپ جاتىرمىز. «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ قازىرگى جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. جۋرنالدىڭ باسشىسى مەن ساناۋلى قىزمەتكەرى جوقتان بار جاساپ وتىر. مەملەكەت كەشىكتىرمەي قولعا الاتىن ەندىگى جوبا – «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالى بولسا دەيمىن. مۇنى سالالىق مينيسترلىك, جاڭاشىل پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرى ەسكەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ءباسپاسوز ارداگەرى.
تۇساۋكەسەردە سونداي-اق پەداگوگ-عالىم ءورىس يمانعوجينا, ۇلتتىق مۋزەيدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك قىزمەت باسشىسى سىرىم حاسەنوۆ, ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, اقىن ءبىرجان احمەر, «قازاقستان مەكتەبى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ءسانيا بەكتەنعاليەۆا ت.ب. وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى. ۇسىنىس رەتىندە كىتاپتىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە كەمى
1 مىڭ تارالىممەن كوبەيتىلىپ, ەل كىتاپحانالارىنا تولىق جەتۋى كەرەكتىگى, سونىمەن بىرگە اتالعان جۋرنالدىڭ عىلىم كوميتەتى تىزىمىنە قايتا ەنگىزىلۋى قاجەتتىگى ايتىلدى.
شاراعا عالىمدار, مۇعالىمدەر, ماگيسترانت, ستۋدەنت جاستار قاتىستى. تۇساۋكەسەر اياسىندا جينالعان قاۋىم ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ارنايى كورمەنى تاماشالادى.
سابىر ءشارىپ,
PhD
