جاساندى ينتەللەكت نارىعىنا بەتبۇرىس

نارىق كولەمى دە كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ جاتىر. بىلتىر 279 ملرد دوللاردى قۇراسا, بيىل 391 ملرد-عا جەتۋى مۇمكىن. 2033 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت نارىعى 5 ترلن دوللارعا جەتىپ, ونىڭ الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنداعى ۇلەسى 30 پايىزعا دەيىن ارتپاق. «Microsoft», «Google», «Amazon», «Meta» كومپانيالارى وسى جىلى دەرەكورتالىقتار مەن ەسەپتەۋ قۋاتىنا 320 ملرد دوللاردان استام قاراجات بولۋگە دايىن. قىتاي جاساندى ينتەللەكتىنى قاتاڭ رەتتەپ, ارنايى زاڭ ەنگىزدى. ەۋروپا «AI Act» قابىلداپ, قاۋىپتى جۇيەلەر­دى شەكتەۋگە كىرىس­تى. جاپونيا جو­عارى ءونىمدى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن ىسكە قوسسا, كورەيا ۇلتتىق «AI»-چيپ ءوندىرىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن 77 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر.

«Nvidia» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دجەنسەن حۋانگتىڭ سوزىنشە, جاساندى ينتەللەكت توڭكەرىسى ەندى باستالادى. ء«بىز جاڭا ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. الداعى بەس جىلدا الەم بويىنشا جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمىنا 3-4 ترلن دوللار ينۆەستيتسيا سالىنادى. ءبىز قازىر الگوريتمدەردى جەتىلدىرۋدەن اسىپ, ينفراقۇرىلىمدىق كەزەڭگە وتتىك. جاڭا داۋىردە تەحنولوگيالىق ەگەمەندىك ەلدەردىڭ ەسەپتەۋ قۋاتىنا قاراپ باعالانادى», دەيدى ول.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»

اتالعان الپاۋىت ەلدەردىڭ جي ستراتەگياسى ءۇش باعىتقا نەگىزدەگەن. ءبىرىنشى – ەسەپتەۋ قۋاتىن ارتتىرۋ. ەكىنشى – قاۋىپ­سىزدىك پەن رەتتەۋدى قامتا­ماسىز ەتۋ. ءۇشىنشى – ۇلتتىق ءتىل مەن مادەنيەتكە بەيىمدەلگەن ۇلگىلەردى جاساۋ. ءار مەملەكەت ءوز تىلىندە سويلەيتىن جاساندى ينتەللەكت ازىرلەۋ ارقىلى اقپاراتتىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدى كوزدەيدى.

ء«بىز ەلىمىزدى جي-گە باعدار­لانعان مەملەكەتكە اينالدىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق جاساندى ينتەل­لەكت ورتالىعىن قۇردىق. ينكۋ­باتسيا مەن اكسەلەراتسيا باع­دار­لامالارى ارقىلى ورتا­لىقتى ستارتاپتارمەن ينتەگرا­تسيا­لاۋدىڭ ناقتى جوسپارى جاسالدى. بۇدان بولەك, تاياۋدا ۇكىمەتتىڭ, عىلىم مەن بيزنەستىڭ سترا­تەگيالىق قاجەتتىلىكتەرىنە ارنالعان قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرى ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار ءبىز تسيفرلىق ەگەمەندىگىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن تىلدىك مودەلدى (LLM) بەلسەندى تۇردە دامىتىپ جاتىرمىز. بۇل باستامالار الەمدىك جاساندى ينتەللەكت كەڭىستىگىندەگى قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق وركەندەۋىن جەدەلدەتىپ, پوزي­تسياسىن نىعايتادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىز دە جاھاندىق ۇدەرىستەن سىرت قالعان جوق. وتكەن جىلى «جا­سان­دى ينتەللەكتىنى دامىتۋدىڭ 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» قابىلداندى. وسى جىلى استانادا ورتالىق ازياداعى ەڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. سول جەردە قازاق تىلىنە بەيىمدەلگەن «AlemLLM» ۇلگىسى تانىستىرىلدى. سونداي-اق نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «issai» ينس­تيتۋتى «KazLLM» قازاق, ورىس, اعىلشىن, تۇرىك تىلدەرىن قام­تيتىن كوپتىلدى مودەلدى ازىرلەدى. بۇل ۇلگىلەر مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەردى قازاق تىلىندە دامىتۋعا جانە جاڭا تسيفرلىق سەرۆيستەر قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءبىلىم سالاسىندا «AI-Sana» جوباسى قولعا الىندى. ول 100 مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتى قامتىپ, جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن ۇيرەتەدى. بۇل باستاما جاستاردىڭ ستارتاپ اشۋىنا, جاڭا تەحنولوگيالىق جوبالاردى بيزنەسكە اينالدىرۋىنا جول اشادى. جوبا اۆتورلارى­نىڭ ءبىرى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ قاۋىمداستىرىلعان دەكانى, دوكتور پول كيمنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان وسى ارقىلى جي-ءدى  دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىس­تىك­كە جەتە الادى.

«Ai-Sana» باعدار­لاما­سىنىڭ باستى ماقساتى – جاساندى ينتەللەكتىنى تەرەڭ­دە­تىپ وقىتۋ عانا ەمەس, ومىردە قولدا­نۋدى ۇيرەتۋ. ستۋدەنتتەر بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن وقۋ ۇدەرىسىنەن وتەدى. الدىمەن ولار الگوريتم­دەر مەن ماشينالىق وقىتۋ نەگىز­دەرىن يگەرەدى. ودان كەيىن وزدەرى­نىڭ جەكە جوبالارىن ازىرلەپ, ونى تاجىريبەدە سىنايدى. سوڭعى كەزەڭدە ستارتاپتارىن ينۆەستور­لارعا تانىستىرادى», دەيدى ول.

ال حالىقارالىق «Alem.AI» ورتالىعى ەلىمىزدى ايماقتىق جاساندى ينتەللەكت حابىنا اينالدىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ورتالىق جىل سايىن مىڭداعان ماماندى تارتۋعا, عالىمدار مەن كاسىپكەرلەرگە جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوباعا ءبىلىم بەرۋ, ستارتاپتاردى قولداۋ, ءىرى حالىقارالىق IT-كومپانيالاردى تارتۋ سياقتى بىرنەشە باعىت بىرىكتىرىلگەن.

«ورتالىقتا بالالارعا ارنالعان ينتەراكتيۆتى الاڭ دا, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان جي مەكتەبى دە, كاسىپكەرلەر مەن زەرتتەۋشىلەرگە ارنالعان كامپۋس تا بار. ءتىپتى «Google», «Apple», «Telegram» سەكىلدى الپاۋىتتار دا زەرتتەۋ زەرتحا­نالارىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. «Alem.AI»-دىڭ باستى ماق­ساتى – ەلىمىزدى ايماقتاعى جا­ساندى ينتەللەكت حابىنا اينالدىرۋ, تالانتتاردى تارتىپ, جاڭا جو­با­لاردى قولداپ, ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرۋ», دەيدى ول.

بۇعان قوسا ەلىمىز جي نارىعىنداعى الپاۋىت مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى ەكونوميكالىق باعدار رەتىندە الىپ وتىر. بۇل سالادا الەم تاجىريبەسىنەن ۇلگى الۋ ارتىقشىلىق بولارى انىق. قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتاي­داعى ساپارىندا وسى نيەتىن ءبىلدىرىپ, «China State Construction Engineering Corporation» كومپانياسىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى.

ء«بىز «Alatau City» جاڭا قالا سالۋ جوباسىنا ايرىقشا ءمان بە­رىپ وتىرمىز. بۇل قالا ەلىمىز­دە جانە تۇتاس ايماقتا يننو­ۆاتسيانى, كريپتويندۋستريا مەن تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جول اشاتىن قۋاتتى ورتالىق بولۋعا ءتيىس. وسى ورايدا, ءبىز قىتايلىق كومپانيالارمەن ءوزارا تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.