سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى
كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تاريحي تيانتسزين شاھارىندا قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن توراعا سي تسزينپينگە العىس ايتتى. مەملەكەت باسشىسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتىنە قاتىسۋعا شاقىرۋدى زور ىقىلاسپەن قابىل العانىن جەتكىزدى.
– ءبىز ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ وسى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋىن تولىق قولدايمىز. ۇيىمنىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسىپ جاتىرمىز. سونداي-اق ءسىزدى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىس پەن قىتايدىڭ جاپون باسقىنشىلىعىنا قارسى سوعىستاعى جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن. ءسىزدىڭ ەلىڭىز ءفاشيزمدى جەڭۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. قىتاي حالقى سوعىس جىلدارىندا ناعىز باتىلدىق, شىنايى وتانشىلدىق, قايتپاس قايسارلىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. مۇنى ءبارى جاقسى بىلەدى جانە جوعارى باعالايدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن قازاق-قىتاي قاتىناسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ جاتقانىن زور ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. بۇل بايلانىس ماڭگىلىك ءارى جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا نىعايۋدا. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 44 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل – ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
– وسى وڭ ءۇردىس بيىل دا ساقتالىپ وتىر. قىتاي – قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. ورتاق ءىرى جوبالارىمىز جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەن وسى ساپارىمنىڭ اياسىندا قازاق-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىسامىن. قىتايدىڭ بىرقاتار ءىرى كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسەمىن. بيىل قازاقستاندا قىتاي ءتۋريزمى جىلى ەكەنىن ەرەكشە كوڭىلمەن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەكى ەلدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق ىقپالداستىعىن نىعايتۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. سونىڭ جارقىن مىسالى – قازاقستاندا لۋ بان زەرتحاناسىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى فيليالدارى اشىلاتىن بولدى. بەيجىڭ قالاسىندا قازاقستاننىڭ مادەنيەت ورتالىعىن اشۋ تۋرالى شەشىمىڭىز ءۇشىن سىزگە زور العىس ايتامىن, – دەدى پرەزيدەنت.
ءوز كەزەگىندە قحر توراعاسى سي تسزينپين شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتىنە جانە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا نيەت تانىتقانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بەيجىڭ قازاق-قىتاي ماڭگى ءارى جان-جاقتى سەرىكتەستىگىن تەرەڭدەتۋگە ايرىقشا ءمان بەرەدى.
– اراعا ەكى اي سالىپ قايتا جۇزدەسىپ وتىرمىز. بۇل قىتاي-قازاق قاتىناستارىنىڭ دەڭگەيى جوعارى ءارى ەرەكشە سيپاتتا ەكەنىن كورسەتەدى. ءسىزدىڭ توراعالىعىڭىزبەن ەكىنشى «قىتاي – ورتالىق ازيا» ءسامميتى تابىستى ءوتتى. ءبىز قىتاي مەن ايماق ەلدەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق رۋحىنا ساي كەلەتىن جانە قىتاي – ورتالىق ازيا ديالوگىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشاتىن ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلدادىق. سونداي-اق قىتاي-قازاق قاتىناستارىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن جاڭا ستراتەگيالىق ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزدىك. حالىقارالىق احۋال قالاي قۇبىلاتىنىنا قاراماستان, قىتاي مەن قازاقستان – ءبىر-بىرىنە ءاردايىم سەنىم ارتىپ, ارقا سۇيەي الاتىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر. ەكى ەل تاتۋ كورشىلىك جانە دوستىق بايلانىستارعا ارقاشان بەيىل. ءبىز اشىقتىق پەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق قاعيداتتارىنان اينىماي, تاعدىرى ورتاق كورشىلەس ەلدەر قوعامداستىعىن قۇرۋ باعىتىن ۇستانامىز. تۇپكى مۇددەمىز بەن باستى تۇيتكىلدەرگە قاتىستى ماسەلەلەردە ءبىر-بىرىمىزگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە ءازىرمىز. سونىمەن قاتار قىتاي-قازاق قاتىناستارىن مۇلدەم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن سان قىرلى ىنتىماقتاستىعىمىزدى كەڭەيتۋگە نيەتتىمىز, – دەدى سي تسزينپين.
كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جولدارى قاراستىرىلدى. تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋدىڭ جانە كولىك-لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىلدى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
قازاقستاندا لۋ بان زەرتحانالارى اشىلدى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەرىنەن كەيىن قازاقستاندا ەكىنشى جانە ءۇشىنشى لۋ بان زەرتحانالارىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى.
بۇل جوبا لۋ بان زەرتحاناسىنىڭ تاجىريبەسىن تاراتۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلدى. ول ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورى بويىنشا تاجىريبەگە باعدارلانعان وقىتۋ مەن مامان دايارلاۋدى كوزدەيدى.
ەكىنشى زەرتحانا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ال ءۇشىنشىسى الماتى قالاسىنداعى لوگيستيكا جانە كولىك اكادەمياسىندا اشىلدى.
لۋ بان زەرتحاناسى ەلىمىزدە العاش رەت ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ارنالعان الاڭ رەتىندە 2023 جىلى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قۇرىلعان بولاتىن.
سىن-قاتەرلەرمەن كۇرەس جونىندە ءتورت ورتالىق قۇرۋدى قولدايمىز
1 قىركۇيەك كۇنى «مەيتسزيان» كونفەرەنتس-ورتالىعىندا شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ 25-وتىرىسى سالتانات قۇردى. اتالعان ءىس-شارادا قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوز سويلەپ, ءسامميتتى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جانە تاريحى باي تيانتسزين قالاسىندا جىلى قارسى العانى ءۇشىن قحر توراعاسى سي تسزينپينگە ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
– قۇرمەتتى سي تسزينپين مىرزا, ءسىزدى جانە بارشا قىتايلىق دوستارىمىزدى ەلدەرىڭىزدىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تابىستى توراعالىق ەتۋىمەن قۇتتىقتايمىن. قازاقستان شىۇ شەڭبەرىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى, ەكونوميكالىق ىقپالداستىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا باعىتتالعان قىتايدىڭ سارابدال ساياساتىن جوعارى باعالايدى. قىتايدىڭ جاپون باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەستەگى جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعى جانە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى سەكىلدى قوس تاريحي مەرەيتوي قارساڭىندا ءوتىپ جاتقان بۇگىنگى سامميتكە ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بۇل ايتۋلى داتالار بارشا ادامزاتقا جەر بەتىندەگى حالىقتىڭ بەرەكەلى ءومىر سۇرۋىنە, بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋى قاجەت. سونداي-اق تاريحي شىندىقتى بۇرمالاۋعا جول بەرمەي, وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەپ, شىنايى قۇندىلىقتاردى ۇستانۋعا ۇندەۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن الەمدىك قاۋىمداستىق ءتيىمدى, ىقپالدى ءارى قاجەتتى حالىقارالىق قۇرىلىم رەتىندە تانيتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان شىۇ-نىڭ تەڭگەرىمدى كوپپوليارلى الەمدىك ءتارتىپ ورناتۋ, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋ جانە ەگەمەندى دامۋ قۇقىعىن مويىنداۋ, سونداي-اق ءادىل حالىقارالىق ساۋدا مەن ءوزارا ءتيىمدى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق سەكىلدى باستى ماقساتتارىن تولىق قولدايدى. ۇيىمنىڭ باسىم مىندەتتەرى جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىردە حالىقتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن, قاۋىپسىزدىگىن جانە ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. شىۇ جارعىلىق قۇجاتتارىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن بەرىك ۇستانا وتىرىپ, قازاقستان ء«ۇش ز ۇلىمدىققا», ياعني تەرروريزمگە, سەپاراتيزمگە جانە ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستە كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋدى وتە وزەكتى سانايدى. ءبىز جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك مۇددەسى ءۇشىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق نىشانىنا اينالعان «شانحاي رۋحىن» ودان ءارى ىلگەرىلەتۋدى قۋاتتايمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى شىۇ-نى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى جونىندەگى كوزقاراسىن جەتكىزدى. ەڭ ءبىرىنشى باسىمدىق – ۇيىم اياسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن ءوزارا قولداۋدى نىعايتۋ.
– گەوساياسي قاقتىعىستاردىڭ ۋشىعۋى, تەحنولوگيالىق باسەكە, قارجى-ەكونوميكالىق سانكتسيا, ەكولوگيالىق جانە تەحنوگەندى اپاتتار بەلەڭ العان كەزەڭدە شىۇ ساياسي ىقپالداستىقتى كەڭ اۋقىمدا ۇيلەستىرۋگە, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ءوزارا سەنىمىن نىعايتۋعا, گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق پەن وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋعا ارنالعان تۇراقتى الاڭعا اينالۋعا ءتيىس. وسى ورايدا قىتاي توراعاسىنىڭ جاھاندىق دامۋ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك, جاھاندىق وركەنيەت جانە جاھاندىق باسقارۋ جونىندەگى باستامالارىن وڭ باعالايمىز. ءبىز بۇگىن قابىلدايتىن شىۇ-نىڭ ونجىلدىققا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ اسا ماڭىزدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ ءمانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق تەرروريزم, ءدىني ەكسترەميزم, ەسىرتكى تاسىمالى, زاڭسىز كوشى-قون, كيبەرقىلمىس جانە باسقا دا دەسترۋكتيۆتى ۇردىستەر دەندەپ تۇرعان ۋاقىتتا بۇل باعىتتىڭ ءمانى ارتا تۇسەدى.
– حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن مۇنداي سىن-قاتەرلەرگە, سونىڭ ىشىندە ء«ۇش ز ۇلىمدىققا» قارسى بىرلەسىپ قانا كۇرەسە الامىز. سوندىقتان قازاقستان شىۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك سىن-قاتەرلەرىمەن كۇرەس جونىندە ءتورت ورتالىق قۇرۋ باستاماسىن قولدايدى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن ازياداعى ءوزارا سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس اراسىندا ىسكەرلىك بايلانىستاردى كۇشەيتۋ ماڭىزدى دەپ ويلايمىز. شىۇ ەلدەرىن اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق, تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا شاقىرامىن. سول ارقىلى اتالعان مەملەكەتتى قالپىنا كەلتىرىپ, وڭىرلىك جانە ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە قاتىستىرا الامىز. قازاقستان اۋعانستاننىڭ بىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جانە لوگيستيكالىق جوبالارىنىڭ قۇرىلىسىنا كىرىستى. بۇل شىۇ مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تامىز ايىنىڭ باسىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن الماتىدا بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىق رەسمي تۇردە اشىلدى. شىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە بارلىق باسىم باعىتتا بەلسەندى ايماقتىق بايلانىس ورناتۋ جانە كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن اتالعان ورتالىقتىڭ الەۋەتىن بىرلەسە پايدالانۋدى ۇسىنامىز, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ وتە وزەكتى دەپ سانايدى. بۇل رەتتە قازاقستان شىۇ-نىڭ سانكتسيالىق قىسىمعا قارسى ەركىن ءارى ءادىل الەمدىك ساۋدانى دامىتۋ باعىتىنداعى ناقتى ءىس-قيمىلىن قولدايدى.
– شىۇ قۇرىلعان ساتتەن بەرى ەلدەرىمىزدىڭ الەمدىك ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى ەكى ەسە ۇلعايىپ, 30 پايىزعا جەتتى. ىشكى وڭىرلىك ساۋدا سەنىمدى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. بىلتىرعى قورىتىندى بويىنشا ونىڭ كولەمى 650 ملرد دوللاردان استى. قازاقستاننىڭ شىۇ ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى دا تۇراقتى تۇردە ءوسىپ, وتكەن جىلى 70 ملرد دوللارعا جۋىقتادى. قازاقستان شىۇ دامۋ بانكىن قۇرۋ جونىندەگى قىتايدىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, اتالعان پەرسپەكتيۆتى جوباعا اتسالىسۋعا ءازىر. بۇدان بولەك, استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى بازاسىندا پەرسپەكتيۆتى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەپ, زاڭگەرلىك, كونسالتينگتىك جانە قارجىلىق كومپانيالاردى شوعىرلاندىراتىن شىۇ كەڭسەسىن قۇرۋدى ۇسىنامىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋدى تاعى ءبىر باسىمدىق رەتىندە اتادى. مەملەكەت باسشىسى 150-دەن اسا ەلدىڭ قولداۋىنا يە بولعان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» مەگاجوباسىنىڭ زور الەۋەتىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل جاھاندىق باستاما ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باعىتى بويىنشا ساۋدا-لوگيستيكالىق وپەراتسيالاردىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنا جىل سايىن 1,5 ترلن دوللارعا دەيىن پايدا اكەلە الادى. سولتۇستىك – وڭتۇستىك جانە شىعىس – باتىس, سونداي-اق ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىنىڭ مۇمكىندىگى مول. «ترانسالتاي ديالوگى» باستاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. اتالعان جوباعا قازاقستان, رەسەي, قىتاي جانە موڭعوليا ەلدەرى قوسىلىپ, ەۋرازياداعى «التاي» ايماعىنىڭ جەر كولەمى, حالىق سانى, ەكونوميكالىق قۋاتى سەكىلدى بىرەگەي الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانا الادى. ءىرى جوبالار مەن جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى كولىك بايلانىسىن نىعايتىپ, ترانزيتتىك-تاريفتىك ستراتەگياعا ساي كەلەتىن تاسىلدەردى ويلاستىرۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلە اقتاۋ قالاسىندا قاراشا ايىندا وتەتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پورتتارى مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتارى باسشىلارىنىڭ العاشقى فورۋمىنداعى كەلىسسوزدەر مەن پىكىرتالاستارعا ارقاۋ بولۋى مۇمكىن, – دەدى پرەزيدەنت.
جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بايلانىس كۇشەيەدى
بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى تەحنولوگيالار جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءىستى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى. 2033 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت نارىعىنىڭ كولەمى 5 ترلن دوللارعا جەتىپ, وسى سەكتوردىڭ الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنداعى ۇلەسى 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايادى.
– باسقا ستراتەگيالىق باعىتتارعا قاراعاندا اتالعان سالانىڭ دامۋى – وتە جىلدام. جاساندى ينتەللەكتىنى قارقىندى دامىتۋدا شىۇ الەمدە كوش باستاي الادى دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان قىتايدىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا جاھاندىق ۇيىم قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن تولىق قولدايمىز. مۇنداي وتە ماڭىزدى ىسكە قوماقتى ۇلەس قوسۋعا دايىنبىز. قازاقستان تسيفرلاندىرۋدىڭ بارلىق سپەكترى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدى, سونىڭ ىشىندە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىنا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە, كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا, قالالاردى باسقارۋ جۇيەسىنە «اقىلدى شەشىمدەردى» ەنگىزۋدى قۋاتتايدى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى باعىتتاعى ناقتى قادام رەتىندە شىۇ-نىڭ جاساندى ينتەللەكت بويىنشا تۇراقتى ساراپشىلار فورۋمىن وتكىزۋدى ۇسىندى.
– العاشقى كەزدەسۋدى استانادا Digital Bridge بەدەلدى فورۋمى اياسىندا وتكىزۋگە دايىنبىز. بۇدان بولەك, ەلىمىز 2027 جىلى «شىۇ-نىڭ ەكونوميكا قىزمەتىندەگى جاساندى ينتەللەكت» تاقىرىبىندا جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋعا نيەتتى. ال كەلەسى جىلى ۇيىم ەلدەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىردەگى اقپاراتتىق ساياسات پروبلەمالارىن تالقىلاۋعا ءازىرمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەكولوگيا سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى ماڭىزدى مىندەت دەپ اتادى.
– كليمات وزگەرىسى شەكارا تاڭداماي, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى مەن وڭىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. ناقتى قاتەرلەرگە, ماسەلەن, شولەيتتەنۋگە, قۇرعاقشىلىققا, سۋ قويمالارىنىڭ تارتىلۋىنا, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋىنە جانە باسقا دا ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە قارسى كۇرەس ستراتەگياسىن بىرلەسە ازىرلەۋ وزەكتى. سوندىقتان قازاقستاندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىن اشۋدى قولدايمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كەلەسى جىلى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولاتىنىن ەسكە سالدى.
– حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا شىن مانىندە سالماقتى, جان-جاقتى پىسىقتالعان ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا بۇل داتاعا كەڭىنەن ويلاستىرىلعان, ۇتىمدى ۇسىنىستارمەن كەلگەن دۇرىس. «شانحاي رۋحىنىڭ» جاسامپاز قۇندىلىقتارىن ىلگەرىلەتۋگە تاباندى ءارى تابىستى كۇش-جىگەر جۇمساعانى ءۇشىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين مىرزاعا تاعى دا العىس ايتامىن. بۇگىنگى سامميت حالىقارالىق قاتىناستار جىلناماسىنا كوپجاقتى ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان ناقتى شەشىمدەر قابىلدانعان جەمىستى فورۋم رەتىندە ەنەتىنىنە سەنىمدىمىن. ول ۇيىمنىڭ الەۋەتىن ايتارلىقتاي كۇشەيتەتىنى ءسوزسىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءسوز سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى ۋاقىتتا شىۇ-عا توراعالىق ەتەتىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جانە پرەزيدەنت سادىر جاپاروۆقا تابىس تىلەدى.
ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين, ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا مودي, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكيان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى شاحباز شاريف, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ ءسوز سويلەدى.
شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ تيانتسزين دەكلاراتسياسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قۇجاتتاردى بەكىتۋ تۋرالى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شەشىمى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كەڭىستىگىندە ەكسترەميستىك يدەولوگياعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جول كارتاسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ لاوس حالىق دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ديالوگ بويىنشا سەرىكتەسى مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىمى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جانىنداعى بايقاۋشى مارتەبەسىن الۋى بويىنشا شەشىمى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ «شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سەرىكتەسى» مارتەبەسى تۋرالى شەشىمى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ شولپان-اتا قالاسىن 2025–2026 جىلدارى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تۋريستىك جانە مادەني استاناسى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىمى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شىۇ باس حاتشىسىنىڭ قۇجاتتارعا قول قويۋ وكىلەتتىلىگى تۋرالى شەشىمى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى حاتشىلىعىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا كەلۋ شارتتارى تۋرالى 2004 جىلعى 17 ماۋسىمداعى كەلىسىمىنە حاتتاما;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى حاتشىلىعى مەن «روسكونگرەسس» قورى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ وتكەن جىلعى قىزمەتى تۋرالى باياندامانى بەكىتۋ تۋرالى شەشىمى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ وتكەن جىلعى قىزمەتى تۋرالى بايانداماسى;
– شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى وڭىرلىك تەرروريزمگە قارسى قۇرىلىمى كەڭەسىنىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى وڭىرلىك تەرروريزمگە قارسى قۇرىلىمىنىڭ 2024 جىلعى قىزمەتى تۋرالى بايانداماسى.
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ەسىرتكىگە قارسى ورتالىعى تۋرالى كەلىسىمى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىكتىڭ سىن-قاتەرلەرىنە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى امبەباپ ورتالىعى جونىندەگى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەلىسىم;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنا جانە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 80 جىل تولۋىنا وراي مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ تسيفرلىق ەكونوميكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ەنەرگەتيكانى ورنىقتى دامىتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ «جاسىل» ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ تۋرالى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ كوپجاقتى ساۋدا جۇيەسىن قولداۋ تۋرالى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ەسىرتكىنىڭ الەمدىك ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ىسىندەگى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۋاكىلەتتى مينيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تۋرالى مالىمدەمەسى;
- شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى حاتشىلىعىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا كەلۋ شارتتارى تۋرالى 2004 جىلعى 17 ماۋسىمداعى كەلىسىمىنە حاتتاما.
«شىۇ پليۋس»: جاھاندىق ديالوگتى كۇشەيتەتىن شەشىمدەر قاجەت
وسى كۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان «شىۇ پليۋس» سامميتىنە قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
پرەزيدەنت قىتايدىڭ توراعالىعى اياسىندا شىۇ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءوز پوزيتسياسىن ايتارلىقتاي كۇشەيتكەنىنە نازار اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر استانادان باستاۋ العان «شىۇ پليۋس» فورماتى ۇيىمنىڭ كۇن تارتىبىمەن ۇيلەسىم تاپتى. كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتقان ۇيىم قازىرگى زاماننىڭ وزەكتى پروبلەمالارى جونىندەگى ناتيجەلى پىكىر الماسۋ الاڭىنا اينالا باستادى.
– الەمدەگى ۇرەيلى ۇردىستەردى ەسكەرسەك, مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور. ول قاۋىپ-قاتەرلەر بارشاڭىزعا ءمالىم. بۇل ماسەلەنى قايتا ايتۋدىڭ ءمانى جوق. ايتسە دە ءبىر جايتتى اتاپ وتكىم كەلەدى. اتالعان جاعدايدىڭ سەبەبى مەن سالدارى ۇقساس. ياعني ءوزارا سەنىم مەن الەمدىك ءتارتىپتىڭ كەلەشەگىنە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعى, كوپجاقتى ديپلوماتيا مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ الەۋەتىن جەتە باعالاماۋ وسىنداي احۋال قالىپتاستىردى. ءبىر نارسە انىق, ەشقانداي ەل قازىرگى cىن-قاتەرلەردى جالعىز ءوزى ەڭسەرە المايدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, مۇنداي قيىن كەزەڭدە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كۇن ءتارتىبى جاسامپاز ءارى وڭ سيپاتتا بولۋعا ءتيىس. ۇيىم قاقتىعىس جاعدايلارىن شەشۋگە, الەمدى قورعاپ, مەملەكەتتەردىڭ ورنىقتى دامۋىنا جول اشاتىن جاھاندىق ديالوگتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق شەشىمدەر ازىرلەۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, بىرلەسكەن كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋ ارقىلى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ ۋشىعۋىنا جول بەرمەۋ قاجەت.
– جاقىندا ءبىز قوس تاريحي داتانى – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالعانىنا جانە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 80 جىل تولۋىن اتاپ وتەمىز. قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇلى قىتاي حالقىنىڭ جاپون باسقىنشىلىعىنا قارسى سوعىستا جەتكەن جەڭىسىنە قازاقستاندا شىنايى قۇرمەتپەن قارايدى. كۆانتۋن ارمياسىن تالقانداۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ نۇكتەسىن قويدى دەۋگە بولادى. وعان يالتا كونفەرەنتسياسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس كەڭەس وداعىنىڭ اسكەرى دە قاتىستى. قان مايداندا ميلليونداعان ادام قۇربان بولدى. سوندىقتان اتالعان مەرەيتوي جەڭىستىڭ يدەولوگيالىق, ساياسي اسپەكتىلەرىنە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ نازارىن اۋدارۋعا ورايلى ءسات, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن رەفورمالاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
– قازىرگىدەي وتە كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن امبەباپ ءارى تاۋەلسىز قۇرىلىم رەتىندە قولداۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا بۇۇ-نى, ەڭ الدىمەن, ونىڭ باستى ورگانى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن رەفورمالايتىن ۋاقىت كەلدى. بۇل مىندەتتى ورىنداۋدىڭ قيىن ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. الايدا باسقا جول جوق. ەگەر بۇگىنگى باسشىلار بۇل ءىستى اتقارۋدان باس تارتسا, مەملەكەتتەر بۇۇ-عا سەنىمىن ءبىرجولاتا جوعالتۋى مۇمكىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قحر توراعاسىنىڭ جاھاندىق باسقارۋ باستاماسى سامميتىندە (Global Governance Initiative) حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسىنا قاتىستى كوتەرگەن ۇسىنىسىنا جوعارى باعا بەرىپ, ونىڭ ۇزاقمەرزىمدى سيپاتىنا نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باستاما اناعۇرلىم ءادىل ءارى ورنىقتى الەمدىك ءتارتىپ قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىن ورتاق كۇش-جىگەردى تولىقتىرا تۇسەدى.
بۇدان بولەك, پرەزيدەنت ازياداعى ءوزارا سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى تولىققاندى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋعا ناقتى قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شىۇ اياسىنداعى قارجىلىق, ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا باعىتتالعان بارلىق ۇدەرىسكە قازاقستاننىڭ بەلسەندى قاتىساتىنىن مالىمدەدى.
– شىۇ دامۋ بانكىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى قۇپتايمىز. ونىڭ ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدى ماقسات ەتەتىن پايدالى قارجى ينستيتۋتى بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. قازاقستان وڭىردەگى ءوزارا بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ ىسىنە جان-جاقتى جاردەمدەسۋگە دايىن. ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىن ودان ءارى دامىتۋعا جانە ونى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن, سونداي-اق سولتۇستىك – وڭتۇستىك, ورتا ءدالىز باعىتتارىمەن ۇشتاستىرۋعا مۇقيات ءمان بەرۋ قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ ەرەجەسى مەن ەتيكالىق ستاندارتتارىن ازىرلەۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. بۇل رەتتە ول قىتايدىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا جاھاندىق ۇيىم قۇرىپ, شتاب-پاتەرىن شانحايدا ورنالاستىرۋ ۇسىنىسىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
سونداي-اق پرەزيدەنت كليمات ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋداردى.
– بۇگىنگىدەي بەدەلدى فورۋم اياسىندا وتە شەتىن, دەگەنمەن كۇردەلى ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. بۇل – كاسپي تەڭىزىنىڭ مۇشكىل ءحالى. جاعداي ەكولوگيالىق اپاتقا ۇلاسۋى مۇمكىن. اتالعان پروبلەما شىۇ اياسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى كونسۋلتاتسيانىڭ باسىم باعىتىنا اينالعانى ءجون. وسى سەبەپتى بۇگىن استانادا شىۇ جانىنان سۋ پروبلەماسىن تالداۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتىم. تاياۋدا الماتىدا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانعا ارنالعان وڭىرلىك ورنىقتى دامۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل ءبىزدىڭ كوپجاقتى ديپلوماتياعا بەيىل ەكەنىمىزدى كورسەتەدى. ورايلى ءساتتى پايدالانىپ, بارلىق سەرىكتەستەرگە وڭىرلىك ەكولوگيالىق ءسامميتتى كەلەسى جىلى ءساۋىر ايىندا استانادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن حابارلايمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, كەلەسى جىلى ۇيىمنىڭ 25 جىلدىعى اتالىپ وتەتىنىن ەسكە سالدى.
– بۇل ماڭىزدى ءارى ايتۋلى بەلەس جاڭا التىن ءداۋىردىڭ باستاۋى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. وسى كەزەڭدە شىۇ ءوز ءرولىن ءسوزسىز كۇشەيتىپ, زامانىمىزدىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە وڭ ىقپال ەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
