قازاقستاندى قوسا العاندا, ورتالىق ازيا مەن جاپونيا اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ تاريحى مىڭ جىلدان اسا ۋاقىتتى قامتيدى. جاپونياعا كوپتەگەن مادەنيەت پەن تەحنولوگيانىڭ جەتۋىندە زور ماڭىز يەلەنگەن ۇلى جىبەك جولى جاپون تاريحى مەن قوعامىنا ۇلكەن اسەرىن تيگىزىپ كەلدى. ورتالىق ازيا مەن جاپونيا اراسىندا قۇرلىق پەن تەڭىزدەن تۇراتىن مىڭداعان شاقىرىمداردىڭ جاتقانىنا قاراماستان, ءبىر-بىرىمىزبەن مادەني جانە ەتنوستىق جاقىندىعىمىزدى ەرتە كەزدەن دامىتىپ كەلەمىز.
جاپونيا قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, 1992 جىلى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. سودان بەرگى 30 جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە قازاقستانعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, دوس پەيىلدى بايلانىسىن جالعاستىرىپ كەلەدى. ماسەلەن, جاپونيا قازاقستان ەگەمەندىك العان كەزدەن بەرى ينفراقۇرىلىم سالاسى مەن كادرلاردى وقىتۋدى قامتيتىن مەملەكەتتىك قۇرىلىسقا قولداۋ كورسەتىپ, سونداي-اق جاپون كومپانيالارى مۇناي جانە ۋران ءوندىرۋ جوبالارىنا قاتىسىپ, بيزنەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا جالعاسىن تاۋىپ جاتىر.
بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەزىندە 40 جىلداي ۋاقىت بويى 450-دەن اسا يادرولىق سىناق جاسالعان قازاقستان اۋماعىندا ءالى كۇنگە دەيىن رادياتسيا زاردابىن تارتىپ جۇرگەندەردىڭ كوپ ەكەنىنەن حاباردارمىن. سوعىس كەزىندە يادرولىق بومبالاۋدان زارداپ شەككەن بىردەن-ءبىر مەملەكەت رەتىندە جاپونيا ءوز تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن پايدالانا وتىرىپ, «دامۋعا رەسمي كومەك» (ODA) جۇيەسى بويىنشا مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار ۇسىنۋ مەن كادرلار دايارلاۋعا, سونىمەن قاتار سەمەي قالاسىنداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن جوعارى وقۋ ورىندارى سياقتى جەكەمەنشىك ۇيىمدار ارقىلى قازاقستانداعى يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەندەرگە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە بەلسەندى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
تاريحقا ۇڭىلسەك, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان سوڭ كوپتەگەن جاپوندىق بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ تۇتقىنىندا قالدى. قازاقستان ۇكىمەتى جاپون جەرىنە ورالا الماي, قازاقستاندا كوز جۇمعان جاپون ازاماتتارىنىڭ سۇيەكتەرىن جيناۋ, ولاردىڭ تۋىستارىنىڭ زيارات ەتۋ ساپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە 2023 جىلى استانادا جاپون ينتەرن-تۇتقىندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش سالۋ جوباسىندا ۇلكەن تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق كورسەتە ءبىلدى. سول ءۇشىن شىن جۇرەكتەن العىسىمدى بىلدىرەمىن.
جاپونيا ورتالىق ازيانىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرتە كەزدەن نازار اۋدارىپ كەلدى. ءسويتىپ, ءبىرىنشى بولىپ 2004 جىلى قازاقستانمەن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرى جەتەكشى ءرول اتقاراتىن, ال جاپونيا قوزعاۋشى كۇش رەتىندە ارەكەت ەتەتىن, ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋدى ماقسات ەتكەن «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى فورماتىن بەكىتتى. اتالعان ديالوگ اياسىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ العاشقى جيىنى سول جىلى استانادا ءوتىپ, وعان سول كەزدە قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مىرزا قاتىسقان ەدى. 20 جىلدان اسا ۋاقىت جالعاسىپ كەلە جاتقان «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى شەڭبەرىندە بۇگىنگە دەيىن وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ توعىز كەزدەسۋى, سونداي-اق كوپتەگەن ساياسي ديالوگتەر مەن گۋمانيتارلىق جوبالار جاپونيا مەن ورتالىق ازيانى بايلانىستىرۋشى بەرىك نەگىزگە اينالدى.
بۇگىندە ورتالىق ازيا تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزىپ, ەۋروپا مەن ازيانى جالعايتىن ساۋدا جولى رەتىندە ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار جاپونيا حالىقارالىق جاعدايداعى وزگەرىستەردىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ وتىرعانىن جاقسى بىلەدى. ورتالىق ازيانى قورشاپ تۇرعان ورتا كۇرت وزگەرىپ تۇرعان قازىرگى ۋاقىتتا ايماقتاعى ىنتىماقتاستىق اسا قاجەت بولىپ تۇر. وسى تۇرعىدا مەنىڭ بۇل جولعى ساپارىمنىڭ باستى ماقساتى – ورتالىق ازيامەن قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋ, سونىمەن قاتار «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى شەڭبەرىندە زاڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلگەن ەركىن جانە اشىق حالىقارالىق ءتارتىپتى قولداۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ.
25 تامىزدا بولاتىن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇرات نۇرتىلەۋ مىرزامەن كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى بۇگىنگە دەيىن قالىپتاسقان ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردىڭ سالدارىن ازايتۋ, كومىرتەكسىزدەندىرۋ سەكىلدى سالالاردا تۇراقتى دامۋعا باعىتتالعان ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە, سونداي-اق ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك ءتارىزدى حالىقارالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن قاراستىرۋعا بايلانىستى اشىق پىكىر الماسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. قازاقستانداعى ساپارىمدى قازاقستاندىق دوستارىممەن بىرگە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بارىنشا كۇش سالاتىن مۇمكىندىك رەتىندە پايدالانۋعا نيەتتىمىن.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ء«بىزدىڭ ءومىرىمىز ءۇشىن بولاشاق قوعامىن قۇرۋ» تاقىرىبىندا ءساۋىر ايىنان باستاپ جۇمىس ىستەپ جاتقان «ەكسپو-2025 وساكا-كانساي» دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىندەگى قازاقستان پاۆيلونىن كۇن سايىن كوپتەگەن جۇرت تاماشالاپ جاتقانىن ايتقىم كەلەدى. 10 تامىزدا قر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ مىرزانىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كۇنىنە ارنالعان ءىس-شارا ءساتتى ءوتتى. «ەكسپو» كورمەسى ەكى ەل اراسىنداعى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ادامي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋعا سەبەپ بولادى دەپ سەنەمىن. كورمەنىڭ اياقتالۋىنا ءبىر جارىم ايداي ۋاقىت قالدى. 2017 جىلى استانادا «ەكسپو» دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىن وتكىزگەن قازاقستاننىڭ بارشا حالقىن جاپونياعا شاقىرعىم كەلەدى.
تاكەشي يۆايا,
جاپونيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى
