ۇلتتىق بانك مالىمەتىنشە, بيىل ناۋرىزدا ەلىمىزدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى (اۆر) شامامەن 48,32 ملرد دوللار بولدى, ونىڭ 29,14 ملرد دوللارى مونەتارلىق التىنعا تيەسىلى (اۆر-ءدىڭ 60%-دان استامى). دەمەك, التىننىڭ جاڭا باعاسى ءبىزدىڭ پايدامىزعا جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلدەگى ءىرىلى-ۇساقتى 350-گە جۋىق التىن كەنىنىڭ ۇشتەن ەكىسىندە بارلاۋ جانە ءوندىرىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەكونوميكاسى شيكىزات ەكسپورتىنا ايتارلىقتاي تاۋەلدى ءبىز ءۇشىن التىن رەزەرۆتەرىن كوبەيتۋ قارجىلىق ءھام ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدى. الىپ-ساتۋ باعاسىنداعى ايىرماشىلىقتار ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن تەڭگەنىڭ قوسىمشا كۇش جيناپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق بانكتەر التىندى ۆاليۋتالىق نارىقتاعى اۋىتقۋلار مەن گەوساياسي جاعدايعا قاراماستان قۇندىلىقتاردى ساقتايتىن ستراتەگيالىق اكتيۆ رەتىندە كورەدى. التىندى قاجەت كەزدە ساتىپ الىپ, ساتۋعا قولدانىستاعى زاڭ مۇمكىندىك بەرەدى. وسىدان 14 جىل بۇرىن ەلىمىزدە وندىرىلگەن التىندى ساتىپ الۋعا ايرىقشا قۇقىق ۇلتتىق بانككە تيەسىلى دەگەن زاڭ قابىلداندى. وزگەرىس – جىل باسىنان بەرى التىندى حالىقارالىق بيرجادا ساۋدا شىعارىپ, سول ارقىلى ىشكى نارىققا, ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قوسىمشا دەم بەردىك, العاشقى توقساندا التىن كولەمى اي سايىن ارتىپ, ەكونوميكانىڭ قورعانىس قالقانى التىنمەن اپتالدى.
ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, التىن ساۋداسىنا قاتىستى كوزقاراس وزگەردى.
«وسىدان ەكى جىل بۇرىن تەڭگەرىمدى تەڭەستىرۋ جانە دوللار ۇلەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن التىن ساتتىق. قازىر ساتۋدى توقتاتىپ, ساتىپ الۋعا كوشتىك. التىن باعاسىنىڭ وسۋىنە نارىقتىق داۋىلدار اسەر ەتىپ جاتىر. التىننىڭ وتىمدىلىگى قولما-قول شەتەل ۆاليۋتاسىنا قاراعاندا از بولعانىمەن, ورتامەرزىمدى كەلەشەكتە التىن قۇنىنىڭ ءوسۋى ەكونوميكا ءۇشىن ءتيىمدى. بۇل رەتتە, ۇلتتىق بانكتىڭ ەسەبى تۇگەل, باعىتى دۇرىس», دەيدى.
گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الەكساندر ترەتياكوۆتىڭ سوزىنشە, التىن شيكىزاتىنىڭ قولجەتىمدى قورلارى بۇكىل الەمدە ازايىپ, تازا التىن وڭدەۋ قيىنداپ كەتتى.
«قولىندا بىرەر ميلليون تەڭگەسى بار ازاماتتارعا التىن كەنىن يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدى 2018 جىلى قابىلداپ بەردىك. ەكولوگياعا زيان كەلتىرمەسەڭ, 1 ملن تەڭگە قارجى سالىپ, 5 گەكتار جەردى الىپ, 3 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن التىن قازۋعا بولادى. ينۆەستورلار بىزگە مۇناي كەنى ەمەس, تابيعاتتا سيرەك كەزدەسەتىن پايدالى قازبالارى بار ەل رەتىندە قاراي باستادى. دەمەك, زاڭدارىمىزدى دا حالىقارالىق تالاپتارعا لايىقتاپ, قايتا جۇيەلەۋ كەرەك. رەسۋرستارىمىزعا ۇقىپتى قارايمىز دەسەك, كەيىنگى تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەن ءلازىم. ەلىمىزدە 2024 جىلى 132,32 توننا وڭدەلمەگەن جانە جارتىلاي وڭدەلگەن التىن وندىرىلگەن. ونىڭ ىشىندە اففيناج زاۋىتتارىندا 74,26 توننا باعالى مەتالل الىنعان. ءبىز التىن قورى جونىنەن العاشقى جيىرمالىقتىڭ قاتارىندا بولساق تا التىن باعاسىنا ىقپال ەتە المايمىز. بۇل نارىقتىڭ نەگىزگى ويىنشىلارى – قىتاي جانە ءۇندىستان. سونداي-اق اقش جانە شۆەيتساريا سياقتى ءىرى التىن قورلارى بار ەلدەر دە التىن باعاسىنا ىقپال ەتىپ وتىر», دەيدى ا.ترەتياكوۆ.
ساراپشى ەدۋارد پولەتاەۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە التىن قىمباتتاسا, دوللارعا قىسىم كۇشەيە بەرەتىنىن ايتادى. ەگەر دوللار وسسە, وندا ول التىنعا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. جاھان نارىعىنداعى التىندى ساتىپ الۋ جانە ساتۋمەن بايلانىستى قازىرگى جوعارى بەلسەندىلىك – ورتالىق بانكتەردىڭ رەاكتسياسى. الايدا التىن ەندى قازىرگىدەي سۇرانىسقا يە بولا ما, جوق پا, ازىرگە بەلگىسىز. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ ەل تەك التىندى ءساتتى ساۋدالاۋدى عانا ەمەس, گەولوگيا مەن تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىن, التىن ءوندىرۋدى دامىتۋدى دا دۇرىس جولعا قويعانى ءجون. بالكىم, سوندا عانا التىن ساۋداسىنىڭ تەتىكتەرى بىزگە وڭ قاباق تانىتا باستايدى.
«ىشكى نارىقتا ويىن ەرەجەسىن ۇلتتىق بانكپەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان 5-6 كومپانيا عانا انىقتايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ ولاردان قانداي باعامەن التىن ساتىپ الاتىنى بىزگە جۇمباق. ولاردىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 20%-دان اسپايدى. بىزگە نارىقتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنان وزىمىزگە ءتيىمدى التىن ارالىقتى تاپقان ابزال. بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىنا قاتىستى ساياساتىن ءارتاراپتاندىرادى. سول كەزدە عانا التىن ساۋداسى ديپلوماتياسىنىڭ اۋزى دۋالى ويىنشىلارىنا اينالامىز», دەيدى ساراپشى ە.پولەتاەۆ.
الماتى
