سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«ۇلتتىق كىتاپ كۇنىنە» وراي تۇڭعىش رەت ەلىمىز بويىنشا كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن ىلگەرىلەتۋدى كوزدەگەن جاڭا ۇلتتىق جوبا – «100 كىتاپ» ساۋالناماسى باستالعان بولاتىن. ول ءۇشىن ەGov.kz رەسمي سايتىندا «تاڭداۋلى 100 كىتاپتى بىرگە انىقتايىق» دەگەن ارنايى ساۋالناما جولى ورنالاستىرىلعان. ءار ازامات قالتا تەلەفونىنان ەGov mobile قوسىمشاسىنا ءوتىپ, وتاندىق سۇيىكتى اۆتورىنىڭ شىعارمالارىن تاڭداي الادى.
ايتا كەتەيىك, ساۋالناما وتكەن ايلاردان بەرى جالعاسىپ كەلەدى, ناتيجەسى 10 تامىزدا جاريالانادى. بۇگىندە يگى باستاما ۇلكەن قولداۋعا يە بولىپ, ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن 20 مىڭنان استام ادام سۇيىكتى شىعارماسى مەن اۆتورىن بەلگىلەپ, داۋىس بەرۋگە قاتىسىپ ۇلگەرگەن. ساۋالناما بارىسىندا وقىرماندار ءارتۇرلى تۋىندىنى تاڭداپ, ويلارىن ورتاعا سالىپ جاتىر.
«100 كىتاپ» جوباسى ساراپتاماسىنا نازار سالساق, ۇزدىك تۋىندىلار قاتارىن اباي شىعارمالارى مەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى», ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەرى» باستاپ تۇر. كوپتەگەن داۋىس بەرۋشىلەر ۇسىنعان ءتىزىمنىڭ باسىنان ۇلت رۋحانياتىنىڭ تەمىرقازىعى ابايدى كورەمىز. زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتار-قاتار ۇلى اقىندى قاستەر تۇتىپ, توبەسىنە تۇتسا, ونەر ساڭلاقتارى, قارا ورمان حالىق, جەتكىنشەكتەر مەن بالدىرعان بالالار اقىندى العاشقى تاڭداۋىنا قوسىپ, ماڭدايعا تۇتىپ وتىر. بەينە ءبىر قازاق ساحاراسىندا ابايعا ورالۋ, ابايعا جۇگىنۋ سالتى جاڭعىرىپ, سانامىز تاعى ءبىر سىلكىنەردەي. رۋحىمىز ويانىپ, بىرلىك پەن ۇلتشىلدىقتىڭ وشاعى لاۋلاي تۇسكەندەي.
اتالعان ۇلتتىق جوبادا اتى ۇلىقتالعان اقىن ءارى حاكىمگە ورالعان وقىرمان تۋراسىندا اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى كادىربەك سەگىزباي ۇلىنىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
– قازىر جۇرتتى كىتاپ وقۋعا مويىن بۇرعىزۋ ءۇشىن «100 كىتاپ» جوباسى قولعا الىنعانىن جاقسى بىلەمىن. سول تىزىمدەردى, ۇسىنىمداردى كورىپ جاتىرمىز, بىردە-ءبىر زياتكەر, بىردە-ءبىر جازۋشى تاڭداۋىن ابايدان باستاپتى. ابايدىڭ سوزىندە ارتىق ايتىلعان, كەم ايتىلعان جولداردى تابۋ قيىن. شىن مانىندە, قازاقتى وڭ جولعا باعىتتاپ, فيلوسوفيالىق ءتۇيىن تۇيىندەگەن ناعىز دانىشپاننىڭ ءوزى. سوندىقتان دا بۇكىل قازاق حالقى ءار ۋاقىتتا حاكىمنىڭ اسىل رۋحىن قۇرمەت تۇتىپ, ۇلت اقىل-ويىنىڭ شامشىراعى دەپ بىلەدى. ابايدىڭ «جۇرەگىڭنىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلا, مەن ءبىر جۇمباق اداممىن, ونى دا ويلا» دەگەن ولەڭى بار. وسى جولداردان-اق اقىننىڭ بۇكىل ءومىربايانىن كورۋگە بولادى. قاي ولەڭىن وقىساڭىز دا, وزدىگىنەن اسپاننان قۇيىلىپ تۇرعانداي اسەر ەتەدى. اباي ىشكەنگە ءماز, جەگەنگە توق قازاعىن وڭعا باستىرۋ ءۇشىن شاماسى كەلگەنشە الىسىپ وتكەن ادام. ءبىر عاجابى, اقىننىڭ ءار كوتەرگەن ماسەلەسى ءالى كۇنگە ماڭىزدىلىعىن ءبىر مىسقال دا جوعالتپاعان. سوندىقتان اباي – ماڭگىلىك, ءبىزدىڭ الدىمىزدا جانىپ تۇراتىن, وشپەيتىن شامشىراعىمىز, – دەدى جازۋشى.
ءيا, اسقار سۇلەيمەنوۆ ايتقانداي, «كەلەسى قازاقتىڭ ىشەتىن بالى مەن ۋى دا اباي». بۇل قاعيداتقا تاريحتىڭ ءوزى كۋا. ال اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى اباي مۇراسى ۇرپاق ساباقتاستىعىمەن بىرگە العا ورلەپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
تاڭداۋلى «100 كىتاپ» جوباسىندا اقىندارىمىز, زيالىلارىمىز الدىمەن ابايدى اتاپ جاتسا, ونىڭ ءبىر-اق سەبەبى بار. اباي – كۇننىڭ ساۋلەسى, ەشكىمدى الالاماي, بارلىق ادامعا بىردەي نۇرىن شاشادى. ونىڭ پوەزياسىن, قارا ءسوزىن, قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, كۇللى ادامزاتتىڭ ۇستازى سەكىلدى اسەر قالدىرادى. ءبىز ابايمەن وياندىق, جىرلارىن جاتتاپ وستىك, ەس بىلگەلى اكە-شەشەم الدىنا الىپ ولەڭدەرىن ايتىپ وتىراتىن. 1972 جىلى باۋىرجان مومىش ۇلى شىمكەنتكە كەلىپ, جاس اقىندارمەن كەزدەسكەندە مەنەن «اكەڭ ابايدى وقي ما؟» دەپ سۇرادى. سوندا اكەم جاتتاتقان «وزگەگە كوڭىلىم تويارسىڭ» دەگەن ولەڭدى ايتىپ بەردىم. اكەم دە ولەڭ وقىپ ەدى, بىراق ءبىر كۇنى تۇندە جازعاندارىن ساندىقتان شىعارىپ ورتەپ جاتقانىن كوردىم. «اباي بولماعان سوڭ, ولەڭ جازۋدى قويۋ كەرەك!» دەپ سوندا كۇرسىنگەنىن ەستىدىم. سول اكەلەرىمىزدەن كەلە جاتقان ابايدى ءسۇيۋ بىزگە مۇرا بوپ قالدى. قازىرگى مەنىڭ بالالارىم دا ۇلى اقىن جىرلارىمەن سۋسىنداپ, ۇرپاق ساباقتاستىعى وسىلاي جالعاسىپ جاتىر. قازىر اللادان ءبىر-اق تىلەگىم بار. قۇداي تاعالا ۇرپاعىمىزدى اباي ايتقان جولمەن جۇرۋگە, اباي وسيەتىنە ادال بولۋعا جازسا ەكەن. قازاق بالاسى اباي جولىنا ورالاتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن, – دەيدى اقىن.
شىنىندا, ابايدى ءبىلۋ – ءوزىڭدى تانۋ, ابايعا ورالۋ – وزىڭە ورالۋ. كول-كوسىر تاعىلىمى كەلەشەك كەمەسىنە مىنگەن حاكىمنىڭ بولاشاق تۇلعاسى ۇرپاق الدىندا بۇدان دا ايدىندى بولارى انىق. «100 كىتاپ» ساۋالناماسى اياسىندا اقىن مۇراسى وقىرمان سۇزگىسىنەن قايتا ءوتىپ, جاڭاشا سيپات الارى داۋسىز.
