ءبىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بىرلەسىپ شەشىلۋى كەرەك

ودان باسقا جيىندا كاسىپكەرلەر پالا­تا­سىنىڭ جانىنداعى سالالىق ءبىلىم كەڭە­سىنىڭ توراعاسى ديانا قارامانوۆا جەكە­مەنشىك مەكتەپكە باراتىن تۇرمىستىق جاع­دايى تومەن بالالاردى الەۋمەتتىك قام­سىزداندىرۋ مەن وسى جەكەمەنشىك مەكتەپ­تەردەگى مەملەكەتتەن بولىنەتىن جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك ءبىلىم وشاعىندا وقيتىن وقۋشىلاردى ىس­تىق تاماقپەن, تەگىن وقۋلىقتارمەن قامتا­ماسىز ەتۋ, كوپبالالى وتباسىدان شىققان وقۋشىلاردىڭ وقۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى كەڭىنەن تالقىعا ءتۇستى.

پالاتا جانىنداعى سالالىق ءبىلىم كەڭە­سىنىڭ توراعاسى د.قارامانوۆانىڭ مالىم­دەۋىنشە, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە وقيتىن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ىستىق تاماقپەن قامتىلعان. ال 5-11-سىنىپتا وقيتىن الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن وقۋشىلار جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. مەكتەپتە ءبىلىم الاتىندارعا ىستىق تاماق بەرۋ جونىندە ۇكىمەتتىڭ №64 قاۋلىسى بار. بىراق بۇل تالاپ تەك مەملەكەتتىك مەكتەپتەر عانا قاتىستى ەدى. وسىدان ەكى اي بۇرىن سول قاۋلىداعى «مەملەكەتتىك» دەگەن ءسوز الىنىپ تاستالدى. ونىڭ ورنىنا «جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى» دەپ جازىلدى. دەمەك ىستىق تاماققا بولىنەتىن مەملەكەت قارجىسىن الۋعا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ دە قۇقى بار. وسى نورمانى وزگەرتۋگە كاسىپكەرلەر, ولاردى قورعايتىن ۇيىم ەكى جىل بويى كۇرەستى. ەندىگى كەزەكتە ۇكىمەت قاۋلىسىنا قاراي سول ەرەجەنىڭ اينالاسىنداعى بارلىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر وزگەرىپ, جاڭا الگوريتم جاسالۋى كەرەك. بۇل تىرلىك بىتپەي جەكەمەنشىك مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جاتقان الەۋمەتتىك از قامتىلعان 5-11-سىنىپ وقۋ­شى­لارى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىل­مەي­دى. ەرەجەلەردى جاڭا قاۋلىعا تەزىرەك يكەمدەپ, ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن جىلدامداتىپ قابىلداۋ ءۇشىن جەكەمەنشىك مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن پالاتا ساراپشىلارى بىر­گە زاڭ شىعارۋشى ورگان – سەناتقا قول­قا سالىپ وتىر. پالاتا جانىنداعى سالا­لىق ءبىلىم كەڭەسى توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا جەكەمەنشىك مەكتەپ قۇرىلتايشىلارىنىڭ كوپشىلىگى ءوز قالتالارىنىڭ ەسەبىنەن ادامگەرشىلىك تۇرعى­سىندا 5-11-سىنىپتا وقيتىن تۇرمىسى ناشار وقۋشىلاردى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىپ ءجۇر.

جيىندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ وقۋلىق جايى دا ءسوز بولدى. سالالىق كەڭەس مۇشەلەرى مالىمدەگەندەي, جەكەمەنشىك ءبىلىم ۇيىمدارى جاڭا وقۋلىقتار ساتىپ الادى. الايدا 5-7 جىلدا وقۋ باعدارلاماسى جاڭارىپ, جاڭا رەداكتسياداعى وقۋلىقتار پايدا بولادى. ولاردى قايتادان ساتىپ الۋعا كەيدە جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ قاراجات جاعىنان شاماسى جەتپەيتىن كورىنەدى. سوندىقتان كاسىپكەرلەر جان باسىنا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ىشىنە مازمۇنى وزگەرگەن جاڭا وقۋلىقتاردى ساتىپ الۋعا قوسىمشا قاراجات قاراستىراتىن ارنايى باپ ەنگىزسە دەگەن ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جولداپ وتىر. كەزدەسۋدە جينالعاندار وسى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ بويىنشا بەرىلەتىن قارجىنىڭ جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە دەر كەزىندە جەتپەيتىنىن ايتىپ ماسەلە قوزعادى. سونداي-اق ەلدىڭ جاعدايىن بىلۋگە كەلگەن سەناتور ا.قاپباروۆاعا وسى ماسەلە بويىنشا تومەندەگىشە ارنايى ۇسىنىس حات جولدادى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2023 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى مەن الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى 5-11-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە تەگىن ىستىق تاماق ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. بۇل شارا الەۋمەتتىك ادىلەتتى قامتا­ماسىز ەتۋ جانە بالالاردىڭ دەنساۋلىعى مەن وقۋ جەتىستىكتەرىن قولداۋ ماقساتىندا ىسكە اسى­رىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا رەس­پۋب­ليكا بويىنشا تەك شىمكەنت كالا­سىن­­داعى جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ باس­تاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى الەۋمەتتىك جاع­دايىنا قاراماستان, شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ قاۋلىسىمەن تەگىن ىستىق تاماقپەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. الايدا قازىرگى تاڭعا دەيىن كەيبىر نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر بويىنشا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردەگى الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى 5-11-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن مەكتەپتەردە تەگىن ىستىق تاماققا قارجى قاراستىرۋ مۇمكىن بولماي تۇر.

2025 جىلعى 8 مامىرداعى №320 قاۋلى ارقىلى ۇكىمەتتىڭ 2008 جىلعى 25 قاڭتار­داعى №64 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگى­زىلىپ, ماتىندەگى «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى» دەگەن ءسوز تىركەسى ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمدارى» دەپ اۋىستىرىلدى. وسىعان وراي, اتالعان الەۋمەتتىك كومەكتەردى مەن­شىك نىسانىنا قاراماستان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 5-11-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن مەكتەپتەردە تەگىن ىستىق تاماققا قارجى قاراستىرۋعا قۇقىقتىق نەگىز پايدا بولدى. جانە دە 2025 جىلعى 15 ساۋىردەگى №183-VIII قر زاڭىمەن قابىلدانىپ, 2025 جىلعى 16 ماۋسىمنان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن ء«بىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسىنىڭ 4-بابى 21-تارماعىنا سايكەس, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەنشىك نىسانىنا قاراماستان تەڭ دارەجەدە قامتاماسىز ەتۋگە ىقپالىن تيگىزىپ وتىر.

وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ شاراسى جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە وقيتىن, الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى 5-11-سىنىپ وقۋشىلارىن دا قامتاماسىز ەتۋگە جانە جوعارىدا اتالعان نورماتيۆتىك وزگەرىستەر ارقىلى جەكەمەنشىك مەكتەپتەگى الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى 5-11-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن ارنالعان تەگىن ىستىق تاماقتى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قارجى بولۋ مەحانيزمىن قۇرۋعا ىقپال ەتۋىڭىزدى سۇرايمىز. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ مەنشىك نىسانىنا قاراماستان بارلىق وقۋشى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن تەڭدەي قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت», دەلىنگەن حاتتا.

ءوز كەزەگىندە شىمكەنت قالالىق ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ جاۋاپتى وكىل­دەرى پرە­زيدەنتتىڭ 2022 جىلعى 26 قاراشا­داعى №2 جارلىعىنا سايكەس, 1-4-سىنىپ وقۋشىلارىن تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتۋ تاپسىرماسى بارلىق مەكتەپتە, سونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە وقيتىن 1-4-سىنىپ وقۋشىلارىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شىمكەنت قالاسىندا 2023 جىلعى 1 قىر­كۇيەكتەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلدى. بۇل رەتتە قارجى تىكەلەي جەكەمەنشىك مەكتەپكە اۋدارىلمايدى, بالانىڭ زاڭدى وكىلى – اتا-اناسىنىڭ نەمەسە ولاردىڭ ورنىن باساتىن تۇلعانىڭ شوتىنا اۋدارىلادى. بۇل بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ ءتيىمدى ءارى ماقساتتى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭدى ءتارتىپ.

سونىمەن قاتار ءبىلىم باسقارماسى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ بويىنشا بولىنەتىن اقشا نەگە جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە دەر كەزىندە تۇسپەيدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەردى. باسقارما وكىلدەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2025 جىلعا جوسپارلانعان جانە قارالعان قارجى كولەمى قارجى ورتالىعىمەن تۇزىلگەن كەلىسىمشارت نەگىزىندە تولىق كولەمدە اۋدارىلدى. الايدا مامىر ايىندا وتكەن ءماسليحات سەسسياسىندا ءتيىستى بيۋدجەتتىك ءوتىنىم ۇسىنىلعانىمەن ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپپاعاندىقتان كەيبىر قاراجات دەر كەزىندە تولەنبەدى. وسىعان بايلانىستى ءوتىنىم تامىز ايىندا وتەتىن ءماسليحات سەسسياسىنا قايتا ۇسىنىلادى.

قالانىڭ ورتا ءبىلىم وشاقتارىندا نەگە وقۋلىق جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الىپ جاتىر دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە دە جاۋاپتى تۇلعالار ارنايى مالىمدەمە جاسادى.

«شىمكەنت قالاسىنداعى مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە وقۋلىق جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسى جوق ەكەنىن مالىمدەيمىز. سونىمەن قاتار جاڭا وقۋ جىلىنا قاجەتتى وقۋلىقتار مەن وقۋ ادەبيەتتەرىنە جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىلىپ, جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدار­لاماسىنا ساي وقۋلىقتارعا تاپسىرىس بەرىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ساتىپ الىنعان وقۋلىقتار 2025 جىلدىڭ 20 تامىزىنا دەيىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا تولىق جەتكىزىلەدى», دەدى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ماماندارى.

مەگاپوليستە ءبىلىم باسقارماسىنا قاراس­تى 162 مەملەكەتتىك جانە 128 جەكەمەنشىك مەكتەپ بار.

«بۇعان دەيىن دە شىمكەنتتەگى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرىمەن, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسكەنىمدە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى ايتىلعان ەدى. سوندىقتان وسى ماسەلەگە تەرەڭ ءۇڭىلۋ ماقساتىندا ءتيىستى ازاماتتارمەن ارنايى جۇزدەسۋدىڭ ءساتى تۋىندادى. سەبەبى مەگاپوليستە ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ الار ۇلەسى از ەمەس. وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتۋ دە ماسەلە بولىپ تۇر. وقۋ باعدارلامالارى اۋىسقان سايىن كىتاپتار وزگەرەدى. سول كەزدە قايتادان جاڭا وقۋلىق ساتىپ الۋ قاجەت بولادى. بۇل جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ بيۋدجەتىنە قوسىمشا سالماق. كونستيتۋتسيا بويىنشا بارلىق وقۋشىنىڭ قۇقىعى بىردەي. سوندىقتان جەكەمەنشىك پەن مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ اراسىن بولەتىن نورمالاردى الىپ تاستادىق. ول – وقۋلىق پەن ىستىق تاماققا قاتىستى ەرەجەلەر. شىمكەنتتەگى جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋعا قوماقتى قاراجات كەرەك. ەرتەڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ناقتىلانعاندا ءبىز وسى ماسەلەنى كوتەرەمىز. ءبىلىم وشاقتارىنا جىل سايى­ن جوندەۋ جۇمىستارىنا, باسقاسىنا قاراجات بولىنەدى. وقۋلىقتاردى ساتىپ الۋ ماسەلەسىن زەرتتەپ كورۋ ءۇشىن ەكونوميكا باسقارماسى مەكتەپتەردىڭ قارجىسىن ناقتى تالداپ شىعۋ قاجەت. قالانىڭ ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋ جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بەرىلمەكشى, مەنىڭشە, بۇل جەرگىلىكتى قازىناعا اۋىر سالماق سالادى. جالپى, ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن, اپاتتى مەكتەپتەردىڭ پروبلەماسى وسى جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ارقىلى شەشىلدى. ەندىگى كەزەكتە وسى سالاعا بايلانىستى ۇسىنىس, ماسەلە بولسا تىڭداپ, ءوز قۇزىرەتتىلىگىم شەڭبەرىندە شەشۋگە دايىنمىن», دەدى سەناتور ا.قاپباروۆا.

جيىن بارىسىندا ءبىلىم بەرۋ سالا­سىنداعى كاسىپكەرلەر وزدەرىن تول­عاندىرعان باسقا دا ماسەلەلەردى كوتەرىپ, سۇراقتارىنا ءتيىستى جاۋاپتار الدى. ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى سەناتوردان ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى قابىلدانعان زاڭنامالىق تالاپتار سوڭعى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردىڭ جەكەمەنشىك مەكتەپتە وقىپ جاتقان بالالارىنا «جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرۋ قورى» ارقىلى مەكتەپ فورماسى مەن كەڭسە تاۋارلارىن ءبىر رەتتىك كومەك رەتىندە ۇلەستىرەتىن الگوريتمدى بەكىتۋگە جاردەم بەرۋىن ءوتىندى.

كەزدەسۋدە ءبىلىم سالاسىنداعى قارجى ماسەلەسىنە قاتىستى ساۋالدارعا شىمكەنت قالاسىنىڭ ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ وكىلى جاۋاپ بەردى. ال سەنات دەپۋتاتى ا.قاپباروۆا جيىندا ايتىلعان بارلىق ماسەلە مەن ۇسىنىستاردى پارلامەنتتە كوتەرىپ, تالقىلاۋعا ۇسىناتىنىن مالىمدەدى.

شىمكەنت