تاريحىمىز وتكەن ءومىر بەدەرىندە

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ەل مەن ەلباسى تاري­حىنا قاتىستى كورمەلەر سانى ار­تىپ كەلەدى. سونداي كورمەلەردىڭ ءبىرى كەشە قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى­نىڭ مۇراجايىندا بولىپ ءوتتى. اتالمىش مۇراجاي مەن “نۇر وتان” حدپ بىرلەسە ۇيىمداستىرعان “نا­زارباەۆ جانە قازاقستان” اتتى كورمە پرەزي­دەنتتىك ينستيتۋتتىڭ 20 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلدى. كورمەنىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى ونىڭ سي­پا­تىن اشىپ كورسەتەدى. ويتكەنى, مۇندا قويىلعان فوتوسۋرەتتەر ەل­با­سىنىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپ­تاسۋى مەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز ەل رەتىندە قۇرى­لۋىنىڭ تاريحى بەدەرلەنگەن. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ وڭاي كەلمەگەن­دىگىن ەسكەرسەك, مۇنداعى كورىنىستەر سول قيىن­دىقتى كەزەڭدەردەن سىر شەرتە­دى. نەگىزىنەن كورمەگە قويىل­عان فوتو­سۋرەتتەر ءبىرىنشى رەت كوپ­شى­لىك نازارى­نا ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق, مۇندا كىتاپحانا قورى دا جيناقتالىپ, ءاربىر كىتا­پ ءبىر دانا­دان ساقتالادى. ايتسە دە بۇل كىتاپ­تار قالىڭ وقىرمان مەن زەرتتەۋشى عالىم­دارعا ءالى ۇسىنىلا قويعان جوق. ونىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. كور­مەنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ونىڭ تاري­حي ورىن بولىپ تابى­لاتىن كۇم­بەزدى زالدا وتكىزىلۋى. بۇل زالدا 1998 جىلى ەلباسى اقمولانى استا­نا دەپ وزگەرتۋدى جاريالاعانى بەلگى­لى. بۇدان باسقا 2004 جىلعا دەيىن مۇندا كوپتەگەن ءىس-شارالار وتكىزىلدى دە. قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇرا­جايى دي­رەكتورىنىڭ ورىن­با­سارى كۇلايشا اقتاەۆانىڭ ءسوزى­نە قارا­عاندا, پرەزي­دەنتتىڭ جەكە مۇرا­عا­تىنان, دوستارى مەن ارىپتەس­تەرىنىڭ جە­كە قورلارىنان 280-گە جۋىق فوتو­­سۋرەت الىنىپ, كوپشى­لىك­كە ال­عاش رەت ۇسىنىلۋدا. بۇعان قوسا كور­مەدە الەمنىڭ 30-عا تار­تا شەت تىلىنە اۋدارىلعان ن.نازار­­­باەۆتىڭ كىتاپ­تارى دا كوپشىلىك نازارىنا قويىلعان. ءار ءتۇرلى اتاۋلارمەن بەرىلگەن جادىگەرلەر ەلباسىنىڭ ءار جىلدار­داعى ەسەيۋ جولدارى مەن قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىنەن سىر شەرتەدى. مىسا­لى, 1961 جىلى تەمىرتاۋ قالا­سىندا وتكەن ءبىر سەنبىلىكتەگى كورىنىستى بەي­نە­لەيتىن فوتوسۋرەتتە ن.نازار­باەۆ تەرەزە ال­دىن­دا ارىپتەسىمەن سويلەسىپ تۇرعان ءساتى بەينەلەنگەن. بۇل جاس وتباسى­لار­عا باسپانا تۇر­عىزۋعا ارنالعان سەنبى­لىك ەكەن. مۇرا­جاي قىزمەتكەرلەرى پرەزي­دەنت­­تىڭ قاسىن­داعى دوسىنىڭ ەسىمى ءالى دە بەلگىسىز قالىپ وتىرعان­دى­عىن ايتا­دى. مامىر مەرەكەسىندەگى, بۇكىل­الەم­دىك جاستار مەن ستۋدەنت­تەر­دىڭ فەستيۆالى­نە قاتىسۋ ءۇشىن حەل­سين­كيگە اتتانۋ الدىنداعى ۆوكزال­داعى سۋرەتتەر قىزىقتى دا قىزعىلىق­تى. سو­نى­مەن قاتار مۇندا الماتىدا, تەمىر­تاۋدا, قاراعاندى­دا, ءتىپتى دنە­پرو­دزەر­جينسكى­دە تۇسكەن ەلباسى­نىڭ فوتو­لارى بار. ولاردى مۇراجاي قىز­­مەت­كەرلەرى ىزدەستىرىپ, ءوڭى كەتە باس­تا­عان­دارىن قالپىنا كەلتىرگەن. اسىرە­سە, 1950-60 جىلدارعى فوتولار سانى از نەمەسە از ساقتالعان, ال 1980 جىل­دار­داعى فوتولاردىڭ سانى كوپ بول­عانى­­مەن, ساپاسى ناشارلاۋ كورىنەدى. ۇلكەن ەڭبەك جولدارى دەگەن ءبو­لىم­­دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ 1980 جىلدارداعى زاۋىت, فابريكا جۇمىس­شىلارىمەن كەزدەسۋلەرى بەدەرلەنسە, ءومىر مەكتەبى بولىگىندە د.ا.قوناەۆ­­پەن بىرگە تۇسكەن سۋرەت­تەرى كەزدەسەدى. 1984 جىلى ۇكىمەت باسشىسى بولعان كەزى, 1985-1990 جىل­دار ارالىعىن­داعى م.س.گور­باچەۆ­پەن تۇسكەن ءسات­تەر دە وسىندا كورىنىس تاپقان. ال ءوز­گەرىس­تەر كەزەڭى دەگەن بولىگىندە ن.نازارباەۆ­تىڭ ماسكەۋدىڭ قىزىل الاڭىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى وكىلدەرىنە سۇحبات بەرىپ تۇرعان ءساتى وزىنە نازار اۋدارتادى. بۇدان باسقا ەلباسىنىڭ پاراشيۋت­پەن سەكىر­­گەن كەزى, نەمەرەلەرىنىڭ قاسىن­داعى ءساتى سياقتى وتباسىلىق جەكە سۋرەت­تەرى دە قويىلىپتى. سونىمەن قاتار قازاق­ستاننىڭ الەمدىك ساياسي ارەنا­دا تانىلا باستاعان كەزەڭدەرىن­دەگى ەلباسىنىڭ الەمنىڭ بەلدى دە بەدەل­دى ساياساتكەرلەرىمەن كەزدەسۋ­لەرى, بۇۇ مىڭبەرىنەن سويلەپ تۇرعان كەزى تاريح قوينىنا تارتا تۇسەدى. مىنە, وسىنداي كوركەم دە تاري­حي ماڭىزى وراسان زور دۇنيەلەردى ءوز كوزىمەن كورۋ ءۇشىن جينالعان قاۋىم­­نىڭ قاتارى دا مول بولدى. ولار­دىڭ اراسىنان كوپتەگەن دەپۋ­تاتتاردى كوزىمىز شالدى. جينال­عاندار الدىن­دا ءسوز العان تۇڭعىش پرەزيدەنت مۇراجايىنىڭ ديرەك­تورى الما ساعىنعالي كورمە ارقى­لى ن.نازار­باەۆتىڭ ۇلى تۇلعا, العىر ساياساتكەر بولىپ قالىپ­تاسۋىن كورسەتۋگە تى­رىس­­قاندىق­تارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ال “نۇر وتان” حدپ ورتالىق اپ­پاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار ەرمان بىرلەسىپ جاسالعان جوبانىڭ وتە ءساتتى شىققاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ەندىگى ماسەلە, وسى جوبا­نى مۋلتيمەديا ارقىلى ەلى­مىز­دىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا, ءتىپ­تى شەت ەلدەرگە دە كورسەتۋ. كور­مەنى استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس, بۇكىل ەل بولىپ تاماشا­لاۋعا ءتيىس, دەدى مۇحتار تىلدابەك ۇلى اتال­عان شارانىڭ ماڭىزىن اشا ءتۇسىپ. وسىلايشا كۇمبەزدى زالدا ورىن العان كورمە قازاقستان رەسپۋبليكا­سى تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­­تىڭ تاۋەلسىز دەموكراتيالىق مەم­لەكەتتى قۇرۋداعى تاريحي ءرولىن اشىپ كورسەتۋگە ارنالعان. فوتو­كور­مەنىڭ باستى قۇندىلىعى – ونىڭ ماز­مۇنى­نىڭ اۋقىمدىلىعى مەن كور­نەكىلى­گىندە. اتالعان شارا جاز­دىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسىن تاۋىپ, كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنى­لاتىن بولادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.