قازاقستان – كەڭ بايتاق, ورتاق وتان
قارقارادا وتكەن جاستار فورۋمى ەل مەرەيىن ايشىقتادى
ءان مەن جىردىڭ بەسىگى, قىزىر دارىپ, قۇت قونعان اسپانتاۋلار ەتەگىندە شالقىعان شەرۋ ءوتتى كۇنى كەشە. ونىڭ اتاۋى ەل جۇرەگىندە اتويلاعان “قازاقستان – كەڭ بايتاق, ورتاق وتان” دەپ اتالىپ, بۇعان دەيىن وڭىردەگى اۋداندار مەن قالالارداعى “بىرلىگىمىز جاراسقان!” اقتسياسى جالعاسىپ, جاستاردىڭ قوعامدىق, ساياسي بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا قوزعاۋ سالعانىن, ولاردىڭ تۋعان جەرگە دەگەن ءمولدىر سەزىمى مەن وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرۋعا جولباسشى بولعانى ءوتۋ بارىسىندا ايقىن اڭعارىلدى. وسى ورايدا, دانىشپان ابايدىڭ “تەگىندە, ادام بالاسى, ادام بالاسىنان اقىل, ءبىلىم, ار, مىنەز دەگەن قاسيەتتەرىمەن وزادى” دەگەنى بۇگىنگى تولقىنعا ارنالعانداي. جەتىسۋ جەرىندە وتكەن جاستار فورۋمدارى مەن فەستيۆالدەرىندە وسى ۇلى مۇرات, بيىك تالاپ بارىنشا ايقىندالا ءتۇستى.
رايىمبەك اۋدانىنداعى اتالعان مەرەي كەگەن اۋىلىنان 30 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى قارقارا جايلاۋىندا ءوتۋىنىڭ وزىندىك استارى بار. ويتكەنى, حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قۇربان بولعان ەرەۋىلتوبەدەگى بوزداقتارعا ارنالعان ەسكەرتكىشكە تاعزىم ەتكەندەر سول كەزدەگى ساياساتقا قارسى شىققان كوتەرىلىسشىلەردىڭ قاھارماندىعىن تاعى ءبىر ەسكە ءتۇسىرىپ, ەرلىگى الدىندا پەرزەنتتىك پارىزىنىڭ وتەۋىندەي بولدى. تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان باتىرلاردىڭ ارۋاعىنا قۇران باعىشتالعان سوڭ كوپشىلىك مەرەيلى ءساتتىڭ ەندىگى ءبولىگىن اسپان تۇستەس تۋىمىزدى بيىك تۇعىرعا ورناتۋمەن ءوردى. ويتكەنى, كوگىلدىر تۋ بۇگىنگى ەگەمەندىكتىڭ, قازاق جاستارىنىڭ ار-نامىسىنىڭ بيىكتىگىن, اعا ۇرپاقتىڭ داستۇرىنە ادالدىعىن جاڭا ءبىر قىرىنان تانىتقانداي, سامال جەلمەن تەربەلىپ, بيىكتەي بەردى...
جىگەرلى, قايراتى مول, جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان جاستار فورۋمىنا وڭىردەگى اۋداندارداعى ىشكى ساياسات بولىمدەرى مەن جاستار ۇيىمدارى, اعا بۋىن وكىلدەرى قاتىسىپ, بەلسەندىلىكتەرىن جاڭا ءبىر قىرىنان جارقىراتتى.
فەستيۆال ەرەۋىلتوبەدەگى كوتەرىلىس قۇرباندارىنا قويىلعان ەسكەرتكىشكە گۇل شوقتارىن قويۋمەن, اۋدان ورتالىعىنداعى №2, №3 كەگەن جانە باسقا ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى ۇلتتىق رامىزدەرىمىزدى, ءجۇرەككە نۇر قۇيعان ورەلى سوزدەرمەن ورنەكتەلگەن جاستار شەرۋىمەن جالعاستى. تۋعان قازاقستانىمىز, مەملەكەت باسشىسى جايلى وسيەتتى ءسوزدەر, ايشىقتى ۇراندار كوتەرىلىپ, تۋىمىز جەلبىرەپ, ءانۇران شىرقالدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, اۋدان اۋماعىنداعى 23 سەلولىق وكرۋگتەگى جاستار ۇيىمى مەن تاعى باسقا ەلدى مەكەن جۇرتشىلىعىنىڭ كوڭىل-كۇيلەرى كوتەرىڭكى, ەرتەڭگى كۇندەرىنە دەگەن سەنىمدەرىمەن تانىلدى. جاستار دەسە, جاستار. ءبارى دە جاراسىم تاپقان.
تۇگىن تارتسا, مايى شىققان, جاسىل شالعىندى جايلاۋ تورىندە “قازاقستان” ءسوزى ايشىقتى جازىلسا, ەكى قاناتقا رايىمبەكتەي ابىز بابا مەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭسەلى پورترەتتەرى قويىلىپ, جاستاردىڭ الدىندا وسىنداي اسقاق تۇلعالار تۇرعاندا ولاردىڭ ماقساتتارى بيىك, ارماندارىنىڭ اسقارالى بولاتىنى ءومىر زاڭدىلىعىنداي بولدى.
– بۇگىن قاراقارادا ۇلكەن مەرەكە. ارمانى اسقاق جاستاردىڭ وبلىستىق فەستيۆالى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. جاستار ساياساتى – ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى باعىتى. وتكەن تاريحىمىزدى تۇگەندەمەي, بولاشاعىمىز ءتۇگەندەلمەيدى. بۇگىن جۇزدەگەن شاقىرىمنان كەلگەن قوناقتارعا, جاستارعا ءومىر ورىندە ساتتىلىك تىلەيمىن. قازىر اۋداندا 22544 جاس بار. ولار “جاسىل ەل” باعدارلاماسىنا بەلسەنە قاتىسىپ, تۋعان جەرىن كوركەيتۋگە وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ وتىر. جاستاردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋىنا دا بارلىق جاعداي جاسالعان.
قاسيەتتى حانتاڭىرى رايىمبەكتەي باتىردى, مۇقاعاليداي اقىندى, بەردىبەك پەن باققوجاداي قالامگەرلەردى, ساعاتتاي قايراتكەردى بەرگەن ءور ولكە, دەدى جاستار الدىندا سويلەگەن رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى ايان ايتجانوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي جينالعاندارعا وي سالاتىن تىڭ پىكىر, ۇتىمدى ويىن ورتاعا سالدى.
– قاي كەزدە بولماسىن, باردىڭ باعاسىن ءبىلۋ – اردىڭ ءىسى. قاشاندا ىنتىماق پەن بىرلىك قاسيەتتى ۇعىم. وسى ورايدا, كورشىلەس قىرعىز ەلىندەگى بۇگىنگى جايسىز جاعدايدى وي ەلەگىنەن وتكىزسەك, بىرىككەندە ەشقاشان ۇتىلمايمىز. ەلباسى ايتقانداي قازاقستاننىڭ بولاشاعى مۇناي مەن قازبا بايلىعىندا ەمەس, ءبىلىمدى جاستاردا ەكەندىگىنە كۇن ساناپ كوز جەتكىزىلۋدە. بۇگىنگى “بىرلىگىمىز – جاراسقان” اكتسياسى كەزىندە ءبىر ادامعا ءبىر جىلى ءسوز ايتساق, كومەك كورسەتىپ جاتساق, سونىڭ ءوزى ۇلكەن ساۋاپ. جاقسى ءىس قانا جارقىراپ, سوڭىنا وشپەيتىن ءىز قالدىرادى. وسى باعىتتا كوپ جۇمىس قولعا الىنىپ جاتىر. وبلىس اكىمى سەرىك ءۇمبەتوۆتىڭ باستاۋىمەن وڭىردە اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىنعان. وعان قۋانامىز. ءبىزدى اداستىرمايتىن اعا ۇرپاقتىڭ ونەگەلى جولى. ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىنا ارقاۋ بولعان ءسابيت اتامىز, ەڭبەك ەرى جولسەيىت اتامىز ارامىزدا وتىر. بۇل جاستار ءۇشىن, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش, زور مارتەبە دەسەم ارتىق ايتپاعانىم. ءاردايىم ەڭبەكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ورتاق وتانىمىزعا وزىندىك قولداۋ كورسەتكەنىمىزدى سەزىنسەك, سوعان ۇمتىلساق, ودان وتكەن قۋانىش جوق. بۇگىنگى فەستيۆال جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەيمىن, دەدى.
جاستار الدىندا سويلەگەن اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ءسابيت ورازاەۆ, قاراساز اۋىلىنداعى البان-اسان بارمانبەك ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپ وقۋشىسى قادىراقىن سابىرجان قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىمەن جۇرتشىلىقتى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى.
جاستاردىڭ باسقوسۋى دۇركىرەپ ءوتىپ, جايلاۋ ءتورى قىزىق دۋمانعا ۇلاستى. فورۋمدا اۋدانداعى ونەرلى جاستار لايىقتى ماراپاتتالدى. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعان اۋىل جۇرتشىلىعى قىز قۋ, كوكپار تارتۋ, اۋدارىسپاق ءتارىزدى ۇلتتىق اتسپورتى ويىندارىن تاماشالادى.
جەڭىسپەن جىگەرلەنگەندەرگە جينالعاندار “بارەكەلدى!” دەسىپ, قۇرمەت كورسەتىپ, دەم بەرىپ جاتتى. سونداي-اق, جاستار كورەرمەندەرگە قارقاراداعى جامبىل مەن سارانىڭ ايتىسىنان ءۇزىندى ورىنداپ, ساحنالاندىرىلعان كورىنىس تە كورەرمەننەن باعاسىن الدى.
اسپانتاۋلار اياسىنداعى ابىز بابا اتىنداعى اۋداننىڭ ءبىر جاعى قىرعىزبەن, ەندى ءبىر جاعى قىتايمەن شەكتەسىپ, بۇگىنگى بىرلىكتىڭ ۇستانىمىنا بەرىكتىگىن تانىتا تۇسكەندەي. بۇگىندە سەكسەن بەس مىڭنان استام حالىق مەكەندەيتىن اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگى, سالت-داستۇرگە بەرىكتىگىمەن ءتانتى ەتىپ, جاستاردىڭ ورەلى ىستەرىمەن ءورنەكتەلدى.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.
_______________
بۇرىن بولماعان قىزىقتى جوبا
نەمەسە “تيتاندار تارتىسى”
ازيادانى كۇتۋگە بارىن سالىپ جاتقان الماتىنىڭ بۇگىنگى تىرشىلىگى تولاسسىز. قالانىڭ كۇرە جولدارىنىڭ ءبارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋدە. عيماراتتار جاڭا كەيىپكە ەنىپ, شاھار زامانعا ساي قايتا اباتتاندىرىلۋدا.
الامان دايىندىقپەن الىسقان تىنىمسىز كۇندەردە وڭتۇستىك استانادا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان شارالار لەگى دە كوبەيىپ كەلەدى. سوڭعى سەنبى قالالىقتار ءۇشىن ەستەن كەتپەستەي دۋماندى بولدى. “بىرلىگىمىز جاراسقان!” رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق ناۋقانىنىڭ اياسىندا وتكەن شارالار شاھاردىڭ بارلىق تۇسىن قامتىدى.
تاڭ الدىندا تۇساۋىن كەسكەن بۇقارالىق سپورتتىق جارىستاردى قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ اشىپ بەردى. “ارماندار كۋبوگى” دەپ اتالاتىن سپورتتىق شارالارعا سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا ۇمتىلعان, ۆەلوسيپەد تەبە الاتىن, ماۋتينبايك, ستريتبول, جاعاجاي ۆولەيبولى مەن جۇگىرۋدى ۇناتاتىن ءاربىر قالا تۇرعىنى قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
ءبىر كۇندە ادام سپورتشى بولىپ كەتپەسە دە, وسى ۇمتىلىس, وسىناۋ باستامالار الماتىلىقتارعا تاماشا كوڭىل-كۇي سىيلاپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋ نيەتىنە ءبىر تابان بولسا دا جاقىنداتىپ كەتكەنىن بايقادىق.
ال ءال-فارابي مەن دوستىق داڭعىلىنان باستاۋ العان ۆەلوجارىسقا 500-دەن استام ادام قاتىستى. قالانىڭ كەلەسى جاعىنداعى ناۋاي داڭعىلىندا جاتقان مارە سىزىعىنا ۇدايى ۆەلوسيپەد تەۋىپ شىنىققاندار شارشاماي-اق جەتىپ الدى.
بۇل كەزدە ورتالىق دەمالىس ءجانە مادەنيەت ساياباعىندا ستريتبولدان جارىس ءجۇرىپ جاتقان بولاتىن. سول سەكىلدى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا دا ارنايى سپورتتىق جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ, جىگەرلى وتكەن سايىستار جۇرتتىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ كەتتى.
اباي مەن التىنسارين كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى وتباسىلىق ساياباقتا بۇقارالىق-ساۋىقتىرۋ گيمناستيكالارى ءوتتى. قىزىقتى ءوتكەن بۇل اكتسياعا دا كوپشىلىك ىلەسىپ, سەنبىنىڭ ءبىر كۇنىن كوڭىلدى وتكىزدى.
بارشانى بىرلىككە شاقىرىپ, سالاۋاتتى شارالاردىڭ اينالاسىندا توعىستىرعان باستامالار لەگى مۇنىمەن دە تولاستاعان جوق. كەشكىسىن مەدەۋدە “ارماندار كۋبوگىنا” قاتىسقان بارلىق سپورتشىلار مەن قالا تۇرعىندارىنىڭ ىشىنەن ءۇزىلىپ شىققان ۇزدىكتەر ماراپاتتالدى دا, “بىرلىگىمىز جاراسقان!” اكتسياسى تاماشا مۋزىكالىق جوباعا ۇلاستى.
“مەدەۋ” مۇز ايدىنىندا وتكەن “تيتاندار تارتىسى” كونتسەرتى ەلىمىزدىڭ ەڭ تانىمال ازىلكەش ارتيستەرى مەن رەسەيدىڭ ايگىلى ونەر جۇلدىزى ءتيماتيدى تارتۋ ەتتى.
قىسقاسى, “تاماشانىڭ” تارلاندارى “ناشا كازاشا” جىگىتتەرىمەن ونەر كورىگىندە قايناپ, “تيتاندار تارتىسى” اتتى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ويىن-ساۋىق جوباسىنىڭ ءسانىن كەلتىردى.
تاماشا وتكەن كونتسەرتتە قالا تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ سۇيىكتى ەسترادا جۇلدىزدارى – ناعيما ەسقاليەۆا, ءمادينا سادۋاقاسوۆا, ءجاميلا سەركەباەۆا, سەيفۋللين جولبارىس, اقجول مەيىربەكوۆ, تولقىن زابيروۆا, باقىت شاداەۆا, پارۆيز نازاروۆ, قايرات تۇنتەكوۆ جانە ء“ۇركەر”, “داۋىس ينتەرنەشنل”, “جادو” توپتارىن, “L”, “ارناۋ” دۋەتتەرىن تىڭداپ, دەمالىستارىن اسەرلى وتكىزدى.
ايناش ەسالي.
الماتى.
________
اقجايىقتا بايراقتى باسەكە
ورال قالاسىندا شىلدە ايىنىڭ 3-6 كۇندەرى پرەزيدەنت جۇلدەسى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق ءىV حالىقتىق سپورت ويىندارى وتەدى. “بىرلىگىمىز جاراسقان!” اكتسياسى اياسىنداعى ويىنداردا قاتىسۋشىلار 14 سپورت ءتۇرى بويىنشا باق سىناسادى. جارىسقا استانا مەن الماتى قالاسى كوماندالارى جانە ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىنىڭ سپورتشىلارى قاتىسادى.
ءبىر ايتا كەتەر جاي, ۆولەيبولدان ەرلەر مەن ايەلدەر اراسىنداعى كەزدەسۋلەر ماۋسىم ايىنىڭ 21-27 كۇندەرى وتكەن بولاتىن. وعان 14 ەر, 10 قىزدار كومانداسى قاتىستى. ءناتيجەسىندە ەرلەر اراسىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كومانداسى ءبىرىنشى ورىندى يەلەنسە, ەكىنشى ورىن شىعىس قازاقستان وبلىسى, ءۇشىنشى ورىن الماتى وبلىسىنىڭ كومانداسىنا بۇيىردى. ال قىزدار اراسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كومانداسى بارىنەن ۇستەم بولدى. ەكىنشى ورىندى باتىس قازاقستان وبلىسى, ءۇشىنشى ورىندى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن كوماندا ەنشىلەدى. التى اتالىم بويىنشا ۇزدىك تانىلعاندار مەن جەڭىمپاز كوماندالار ارنايى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
تەمىر قۇسايىن.
ورال.
________________________
اۋىل اجارلانا ءتۇستى
قانداي دا باستامانىڭ باياندىلىعى قانشالىقتى قولداۋعا يە بولۋىنا بايلانىستى. “نۇر وتان” حدپ اقتوبە وبلىستىق فيليالى “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ “اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى” اتتى باعالى باستاماسى ەل بويىنشا قولداۋعا يە بولىپ, جاستار اراسىنداعى مارافون – ەستافەتاعا ۇلاسۋى دا وسىعان ناقتى مىسال. بۇل مارافون-ەستافەتاعا ۇيىمشىلدىعى باسىمداۋ قالالىق جەرلەردى بىلاي قويعاندا, الىس اۋىلدارداعى جاستار دا ءبىراۋىزدان ءۇن قاتتى. وسىنداي ءوز اۋىلىنىڭ اجارلى بولۋىنا ءبىر كىسىدەي قاتىسقان حازرەت ورتا مەكتەبىنىڭ 35 وقۋشىسى “حازرەت” جانە “قولعانات” اتتى وتريادتارعا توپتاسىپ جۇمىس ىستەدى.. بالالار جۇمىسقا كىرىسەر الدىندا مەكتەپتىڭ مەدبيكەسى ا.داۋلەتوۆا ولاردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ, جالپى جۇمىسقا دەگەن ءال-اۋقاتىن بايقاپ, ەڭبەك ەتۋگە رۇقسات بەردى. “حازرەت” جانە “قولعانات” وتريادتارىنىڭ جەتەكشىلەرى گ.ءادىلوۆا مەن س.دۇيسەنبين بالالاردىڭ جاعدايىن قاراستىرىپ, جۇمىستى جەڭىل دە تەز اتقارۋدىڭ جولدارىن ۇيىمداستىردى. اتقارىلعان شارۋالاردىڭ ناتيجەسىن قورىتىندىلاۋ وسى ورتا مەكتەپتىڭ تاربيە-ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى ا.س.جۇباتقانعا جۇكتەلگەن ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, ءۇش اپتادا مارافون-ەستافەتاعا قاتىسۋشى حازرەت ورتا مەكتەبىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى قىرۋار شارۋا تىندىرىپتى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي يگىلىكتى كورمەگەن اۋىل باسشىلارى مەن ۇلكەندەرى جاستاردىڭ ۇيىمشىلدىعى مەن ەڭبەكقورلىعىنا ءدان ريزا بولىپتى. جاز بويى سەلتەڭدەپ بوس ءجۇرمەي, حازرەت اۋىلىنداعى 180 ءۇيدەن تۇراتىن التى كوشەنىڭ بويىن كۇل-قوقىستان, اۋىل ورتاسىنان وتەتىن شىنتاس وزەنىنىڭ جاعالاۋى مەن تابانىن تازارتقان, 3 توننا تۇرمىستىق قالدىقتى اۋىل سىرتىنا شىعارعان جاستاردىڭ ەڭبەگى قالاي ماقتاۋعا دا لايىق. ولار بۇدان باسقا 150 اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزىپ, اعاشتاردىڭ قۋراعان بۇتاقتارىن كەسۋمەن دە اينالىسىپتى. اۋىلداعى يماندىلىق ءۇيى مەشىتتىڭ اينالاسىن تازارتىپ, قورشاۋلارىن قالپىنا كەلتىرىپ, ءاپ-اسەم ەتىپ سىرلاپ بەرىپتى.
– بالالاردىڭ تۋعان تابيعاتتى ايالاۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتتى. ورمان القابىن سىنعان اعاشتادان جانە اۋىل كوشەلەرىن كۇل-قوقىستان تازالاپ جۇرگەن ارناۋلى ءۇلگىدەگى كيىم كيگەن وقۋشىلار الىستان-اق بايقالىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ريزاشىلىعىنا بولەندى. جاس مارافونشىلارعا “حازرەت” جشس ديرەكتورى سىرباي تاڭىربەرگەنوۆ قۇرال-جابدىقتان, كولىكتەن كومەك بەردى. ءسويتىپ, اۋىلىمىز ادام تانىماستاي اجارلانىپ, اسەمدەنىپ قالدى, – دەيدى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى ماتەن ساقتاپبەرگەن. كوپ ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇراتىن ءبىر اۋىلداعى وڭ وزگەرىس بۇل. بىرلىگى جاراسقان اۋىلدىڭ ەرتەڭى بۇدان دا جارقىن, بۇدان دا جاراسىمدى بولاتىنىنا سەنىم مول. ال, وبلىس بويىنشا 70 مىڭعا جۋىق جاستار قاتىسىپ جاتقان “اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى” مارافون-ەستافەتاسىنىڭ ارقاسىندا قانشاما اۋىل, قانشاما ەلدى مەكەن كوركەيىپ, كورىكتەنىپ قالاتىنىن ەسەپتەي بەرىڭىز, اعايىن. بۇل ءبىر جاعى جاستاردى ەڭبەكقورلىققا باۋلۋ, ەكىنشىدەن, تۋعان اۋىلىڭدى, وسكەن ءوڭىرىڭدى سۇيۋگە تاربيەلەۋ بولسا كەرەك.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.
___________________________________
جاستار كەرۋەنى اۋىلعا اتتاندى
جۋىردا قاراعاندى وبلىسى جاستارى باستاماشىلدىعىنىڭ ورتالىعى جانە “قازاقستان ازاماتتارى” قوعامدىق بىرلەستىگى اباي, قارقارالى اۋداندارىندا “جاستار – جاستارعا” اقپاراتتىق-مادەني كەرۋەنىن وتكىزدى. اۋىلدىڭ تىنىس-ءتىرشىلىگىمەن تانىسۋ, اۋىل جاستارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا اقپاراتتىق-ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتۋ, ولاردى قازىنالى وڭىرىمىزدە, ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەرمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا وتكەن شارا 600-گە جۋىق ادامدى قامتىدى. اباي اۋدانىنىڭ يۋجنىي كەنتىنەن باستاۋ العان كەرۋەن ءۇش كۇنگە سوزىلىپ, ۇلى اقىن اتىنداعى اۋداننىڭ قۇلايعىر اۋىلىنا, قاراباس كەنتىنە جالعاستى. ابايدان سوڭ, كەرۋەن قاسيەتتى قارقارالى جەرىنە جول تارتتى. وندا ماتاق, ت.ءاۋباكىروۆ اۋىلدارىنا بارىپ, كەرۋەن ءمۇشەلەرى جاستارمەن جۇزدەستى. جوسپارلانعان كوكتاس اۋىلىندا “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا ءجوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقاندىقتان, كوش “جاس داۋرەن” ساۋىقتىرۋ لاگەرىنە باعىتتالدى. كەرۋەن قۇرامىنا جاستار ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى, ستۋدەنتتەر, كوڭىلدىلەر مەن تاپقىرلار كلۋبىنىڭ, جاس شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ وكىلدەرى قامتىلدى. وسىمەن ءتورتىنشى جىل قاتارىنان ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان كەرۋەن بيىل “بىرلىگىمىز جاراسقان!” ۇرانىمەن ءوتتى. ونىڭ باعدارلاماسى اياسىندا ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-ءدىڭ اعا وقىتۋشىسى باقىت ءومىرزاقوۆا. ەل بىرلىگى دوكتريناسى تۋراسىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. بيىلعى جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ ءار ايماقتارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاسالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ بەس جىلدىق جوسپارىن ىسكە اسىرۋ باستالعانى بارشاعا ءمالىم. تاۋ-كەن ءوندىرىسى, كومىر ونەركاسىبى, قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, ماشينە جاساۋ مەن مەتال ءوڭدەۋ, حيميا جانە ءدارى-دارمەك ءونەركاسىبى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە باعىتتالعان جالپى سانى – 100 جوبا دا كەرۋەن نازارىنان تىس قالمادى. سونداي-اق, كەرۋەن باعدارلاماسىندا اۋىلدىق جەردە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ, وزىندىك ءىستى ءجۇرگىزەمىن دەۋشى جاستار ءۇشىن ارنايى “اۋىلدىق جەرلەردە جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ” اتتى سەمينار-ترەنينگ ۇيىمداستىرىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ جىل سايىنعى اۋىلدىق جاس كاسىپكەرلەر ءۇشىن بەرىلەتىن گرانتتارى تۋراسىندا, وعان قاجەتتى قۇجاتتار توڭىرەگىندە, كاسىپكەرلىكتىڭ اۋىلدىق جەردە جۇرگىزۋگە بولاتىن تۇرلەرى جونىندە ءسوز بولعان سەميناردى “كاسىپكەرلىكتى قولداۋ جانە دامىتۋ قورىنىڭ” قاراعاندى ءبولىمشەسىنىڭ مامانى سايران سىزدىقوۆا مەن “قازاقستان كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ” زاڭگەرى ديداربەك ىلىمباەۆ جۇرگىزدى. سايران بەگاليقىزىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا كوبىنە جاستار شاشتاراز, ناۋبايحانا, ماشينە جوندەۋ سەرۆيستەرىن اشىپ, جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن كورىنەدى. ء“بىزدىڭ ماقسات – ولارعا كاسىپكەرلىكتى اشىپ بەرۋ ەمەس, قولداۋ كورسەتۋ, العا جەتەلەۋ”, – دەدى ءوز سوزىندە مامان. سونىمەن قاتار, بالالار قۇقىعىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى مەيرامگۇل ەسەنجولوۆا “بالالار مەن جاستاردىڭ ەڭبەگىن پايدالانۋ” تۋرالى, قاراعاندى وبلىسى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ كاپيتانى ەرتارعىن مۇقانوۆ “دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى بالالار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى رەتتەۋ” جونىندە, “قاراعاندى وبلىسى جاستارىنىڭ وداعى” قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى ءبىرجان ءالىمجانوۆ “اۋىل جاستارى” جالپىۇلتتىق باستاماسى شەڭبەرىندە “ديپلوممەن – اۋىلعا” قوعامدىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبانى جۇزەگە اسىرۋ” جايىندا سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزدى. سەمينار بارىسىندا اۋىلدىق جاستاردى الاڭداتاتىن وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, ولاردىڭ وڭتايلى شەشىلۋ جولدارى دا ءسوز بولدى. شارا بارىسىندا جاستارعا قاتىستى سۇراقتار قامتىلعان ولاردىڭ قال-جاعدايىن انىقتايتىن الەۋمەتتىك ساۋالناما دا الىندى. جاستار باستاماشىلدىعى ورتالىعىنىڭ مامانى تولقىن ەگيشەۆا جۇرگىزگەن ساۋالدامانى كەلەر ايدا قورىتىندىلاۋ جوسپارلانۋدا. سەكتسيالىق جۇمىس ۇستىندە جاستارعا اقپاراتتىق-تانىمدىق ماتەريالدار (ۇندەۋ قاعازدار, بۋكلەتتەر, كىتاپشالار) تاراتىلدى. دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن سەمينار-ترەنينگتەردى قورىتىندىلاعان سوڭ, كەرۋەن ءمۇشەلەرى, كوڭىلدىلەر مەن تاپقىرلار كلۋبىنىڭ ويىنشىلارى ارنات ءوتەپبەرگەنوۆ, ايان شايمۇحانوۆ, پاۆەل كوستيۋچەنكو جينالعان جۇرتقا كۇلكى سىيلاسا, اسحات يگەمبەكوۆ ءاسەم ءاندى اۋەلەتىپ, حالىقتى ءبىر مارقايتتى. قارقارالى ۇلتتىق ساياباعىندا ورنالاسقان “جاس داۋرەن” بالالاردىڭ ساۋىقتىرۋ لاگەرىندە كەرۋەن قاتىسۋشىلارى ء“وزىن-ءوزى تانۋ” سەمينار-ترەنينگىن وتكىزدى. كەرۋەندى ۇيىمداستىرۋشى, شاراپاتتى شارانىڭ ۇيىتقىسى, جاستار باستاماشىلدىعى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار دالاباەۆا جۇرگىزگەن سەمينار-ترەنينگكە قاراعاندى قالاسىنداعى “تاڭشولپان” بالالار ءۇيىنىڭ 25-تەن ارتىق تاربيەلەنۋشىلەرى قاتىستى. سەمينار بارىسىندا بالالارعا ساۋالنامالار, كىتاپشالار تاراتىلىپ, بەينەفيلم كورسەتىلدى. ودان كەيىن كوڭىلدىلەر مەن تاپقىرلار كلۋبىنىڭ ويىنشىلارى بالالارعا كتك ويىندارىن ۇيرەتۋ بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى. سوڭىندا فۋتبولدان جولداستىق ويىن جانە كونتسەرتتىك باعدارلاما ۇيىمداستىرىلدى. بۇلدىرشىندەردىڭ جۇزدەرىنە نۇر ۇيالاتىپ, ايرىقشا قۋانىش قۇشاعىنا بولەگەن كتك ويىنشىلارىنا بالالار ءدان ريزا بولدى. اتالمىش كەرۋەندى وتكىزۋ اۋىل جاستارىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى مەن ەلجاندىلىق سەزىمدەرىن قالىپتاستىرىپ, ازاماتتىق باستاماشىلدىقتى جانداندىرۋعا, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى دامىتۋعا, اۋىل مەن قالا جاستارى اراسىندا سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزگەندىگى حاق. يگى شارا كەلەر جىلى دا ءوز جالعاسىن تابادى دەگەن سەنىمدەمىز. ەربول سارمۋرزين. قاراعاندى._________________________________________
ەسىرتكىسىز ومىردەن ەشكىم ۇتىلمايدى
“نۇر وتان” حدپ جامبىل وبلىستىق فيليالى وبلىستىق ىشكى ءىستەر دەپارتامەنتى, جامبىل گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە وبلىستىق سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن جامبىل اۋدانىنىڭ اسا اۋىلىندا “ەسىرتكىسىز ءومىر!” اتتى اكتسيا وتكىزدى. اكتسيانى اۋدان اكىمى ماحامبەت دۇيسەمباەۆ اشىپ, جاستار اراسىندا ناشاقورلىق ماسەلەسىنىڭ تۋىنداپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, اۋدان تۇرعىندارى مەن جاستاردى ەسىرتكىگە قارسى بىرىگىپ كۇرەسۋگە شاقىردى. اۋدان ورتالىعىنىڭ ورتالىق الاڭىنا جينالعان مىڭ جارىمعا جۋىق جاستار اكىم ءسوزىن قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىرىپ, ناشاقورلىق سيياقتى ادامزات بالاسىن ازعىنداتۋعا اپارىپ سوقتىراتىن جات قىلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا دايىندالعان جارنامالاردى تۇرعىندار اراسىنا كەڭىنەن تاراتۋعا كومەكتەستى. ولاردىڭ اراسىندا ستۋدەنتتەرمەن بىرگە وقۋشىلار دا بولدى. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىن بەلسەندىرەك قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاستاردىڭ “ولىممەن ساۋدالاسقان جەردى حابارلا!”, “ەسىرتكىسىز ءومىر!”, “ەسىرتكى – ءولىم!” دەگەن تۇرعىداعى ۇراندارىن اكتسياعا قاتىسۋعا كەلگەندەر ءبىر ۇنمەن قايتالادى. وبلىستىق ءىىد ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باسقارماسى قىزمەتكەرلەرى قىلمىسكەرلەردەن تاركىلەگەن ەسىرتكىلەر جۇرت الدىندا وتقا وراندى. اكتسيا وتكەن الاڭنىڭ تورىنە شىققان دارىگەرلەر, ارداگەرلەر, جاستار قوزعالىسىنىڭ باسشىلارى ورىن الىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەر مەن سوعان قارسى وتكىزىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. – ناشاقورلىق ىندەتىن جەڭۋ ءۇشىن ناقتى باقىلاۋ, قوعامدىق قولداۋ, ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ الدىن الۋ مەن وعان ءتيىمدى قارسىلىق شارالارى قاجەت. ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى, ولاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن جاستىق كۇش-جىگەرى ەلىمىزدىڭ باستى بايلىعى بولىپ سانالادى. بۇگىن وسىنداعى ءاربىر ادام ءوز تاڭداۋىن جاساپ, ناشاقورلىققا قارسىلىق بىلدىرەدى دەگەن ويدامىز, – دەيدى ولار. جامبىل وبلىسىنداعى ناشاقورلىقپەن, ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس ماسەلەلەرى, اسىرەسە, ءوڭىردىڭ جاعرافيالىق, ترانزيتتىك جاعدايىنا جانە شۋ وڭىرىندەگى ەسىرتكى دايىنداۋعا قولايلى شيكىزات قورىنىڭ مول بولۋىنا بايلانىستى تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى. جامبىل وبلىستىق ءىىد ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ اعا ينسپەكتورى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى ۆاسيلي دۋبسكيدىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا سوڭعى ون جىلدا ەسىرتكىگە قاتىستى 12 مىڭنان استام قىلمىس انىقتالىپ, ەسىرتكى بيزنەسى توڭىرەگىندە توپتاسقان ونشاقتى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ تاراتىلعان. زاڭسىز اينالىمنان 90 توننا ماريحۋانا, 25 كەلى قارا سورا, 150 كەلى گاشيش, 100 كەلىدەن استام كاننابيس سمولاسى تاركىلەنگەن. ال قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە 10 مىڭنان استام ادام تارتىلىپتى. اكتسيا بارىسىندا جەرگىلىكتى ونەرپازداردىڭ ورىنداۋىندا “انا كوز جاسى” اتتى درامالىق قويىلىمى كورسەتىلدى. سپورتتىق جارىستار ۇيىمداستىرىلدى. اۋدان تۇرعىندارىنا وبلىستىق ءىىد كينولوگيالىق قىزمەتى ۇيرەتىلگەن يتتەرىنىڭ يىسشىلدىگى مەن جگتۋ-دان ارنايى كەلگەن “باۋىرساقتار” دەپ اتالاتىن كوڭىلدى تاپقىرلار كلۋبىنىڭ وتكىر ويلى قويىلىمدارى دا ۇنادى. ەتەكتەن تارتقان ەسىرتكى ءماسەلەسىنە وراي قوعامدىق پىكىردى ءبىلۋ ماقساتىندا سۇراقتار قويىلدى. اكتسيا بارىسىندا وتكەن بايقاۋ جەڭىمپازدارى سىيلىقتارمەن جانە ماقتاۋ قاعازدارىمەن ماراپاتتالدى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى.
