سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
مەملەكەت باسشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەدى. ءداستۇرلى جيىننىڭ بيىلعى تاقىرىبى – «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ستراتەگياسى: قورىتىندى مەن پەرسپەكتيۆا».
پرەزيدەنت فورۋم ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك قىزمەتىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە مازمۇندى ديالوگ وربىتەتىن ماڭىزدى الاڭعا اينالعانىنا نازار اۋداردى.
– دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسار الدىندا اتالعان وداق ەۋرازياداعى ەڭ ءىرى بىرلەستىكتەردىڭ ءبىرى رەتىندە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن يەلەنىپ وتىر. ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ جالپى ەكونوميكالىق الەۋەتى – 2,6 ترلن دوللار. وتكەن جىلى ءوزارا ساۋدا اينالىمى 98 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل 2015 جىلعى كورسەتكىشتەن شامامەن ەكى ەسە جوعارى. ال ەلدەرىمىزدىڭ جيىنتىق ءىجو-ءنىڭ ءوسىمى ەكىنشى جىل قاتارىنان الەمدەگى ورتاشا كورسەتكىشتەن اسىپ ءتۇستى. بۇگىندە بىرلەستىكتىڭ حالىقارالىق بەدەلى ارتىپ, جاھاندىق ەكونوميكا جۇيەسىندەگى ماڭىزدى سۋبەكتىگە اينالىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەاەو-نىڭ ودان ءارى دامۋى تەڭ قۇقىلىق, ورتاق يگىلىك جانە پراگماتيزم قاعيداتتارىنا ارقا سۇيەپ, ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالىق مۇددەسىن نىعايتۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەك. ينتەگراتسيا كوپ جاعدايدا ءبىز قالاعان ناتيجەگە جەتكىزبەيدى, بۇل ءۇشىن ءوزارا ىمىراعا كەلىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ مودەراتوردىڭ ەاەو ەلدەرىنىڭ ءوزارا ساۋدا-ساتتىق ۇدەرىسىندەگى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ پەرسپەكتيۆاسى تۋرالى ساۋالىنا جاۋاپ بەردى.
– زاماناۋي سىن-قاتەرلەر ەكونوميكانى وركەندەتۋدە جاڭا تاسىلدەرگە جۇگىنۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە تسيفرلىق تەحنولوگيالار ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جالپى, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت – ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىمىزدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ەلەكتروندى كوممەرتسيا, تسيفرلىق قۇجات اينالىمى, اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەسى جانە لوگيستيكا ەاەو ەلدەرى ەكونوميكاسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. ولار شىعىندى ازايتىپ, تاۋارلار قوزعالىسىن جەدەلدەتۋگە جانە بيزنەستىڭ ورتاق نارىققا شىعۋىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. جاپپاي تسيفرلاندىرۋ الەمنىڭ تەز وزگەرۋىنە, تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ىلگەرىلەۋىنە تۇرتكى بولىپ وتىر. ءبىز – وسى كەزەڭنىڭ كۋاگەرىمىز. اتالعان ۇدەرىستە ەڭ ەرەكشە نازار اۋداراتىنى – جاساندى ينتەللەكت. بۇل تەحنولوگيا ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ قانا قويماي, ەكونوميكانىڭ جۇمىس ىستەۋ قالىبىن, ءتىپتى مەملەكەت پەن قوعامدى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە جي كوممۋنيكاتسيا, كولىك, ەنەرگەتيكا, ءوندىرىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سەكىلدى سالالارعا دەندەپ ەندى. ارينە, جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدىڭ تەرىس اسەرى دە بار. مىسالى, ستۋدەنتتەر ChatGPT-ءدى پايدالانادى. ءتىپتى كەيبىر ساياساتكەرلەر باياندامالارىن جازۋ ءۇشىن ChatGPT-ءدىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىن كورىنەدى. بىراق مۇنىڭ ءبارى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ, جالپى تسيفرلاندىرۋدىڭ جاناما اسەرى دەپ ويلايمىن. بولجامعا سايكەس, 2030 جىلعا قاراي تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت الەمدىك ىشكى جالپى ونىمگە 15 ترلن-نان اسا تابىس اكەلەدى, 300 ملن-عا تارتا جۇمىس ورنىن الماستىرىپ, مۇلدەم جاڭا ماماندىقتاردىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, دۇنيە جۇزىندە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى باسەكەلەستىك كۇشەيىپ كەلەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق عالامدىق ۇدەرىس كوشىنەن كەش قالماۋى كەرەك.
– ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان تسيفرلىق الەم تارتىبىندەگى ءرولىمىزدى كۇشەيتۋگە ورايلى ءسات تۋدى. مۇنى دەر كەزىندە پايدالانۋ ماڭىزدى. ارينە, كەز كەلگەن تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيا سياقتى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دە قاتەرى جوق ەمەس. تەحنولوگياعا قولجەتىمدىلىك تەڭسىزدىگى, ءداستۇرلى جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى, تسيفرلىق دەربەستىكتىڭ شەكتەلۋى, جاھاندىق تسيفرلىق مونوپولياعا تاۋەلدىلىك سەكىلدى قاۋىپتەر بار. ياعني دامۋى جوعارى دەڭگەيدەگى ەلدەردىڭ ۇركەردەي توبى وسى ۇدەرىستە كوش باستاپ, الەمنىڭ باسقا بولىگى سوڭىندا قالۋى مۇمكىن. مەنىڭ ويىمشا, ەاەو بۇل ۇدەرىستىڭ الدىڭعى شەبىندە بولۋعا ءتيىس, تىم بولماسا ارتتا قالىپ قويماۋىمىز كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ كەلەسى جىلعى جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەسكە توراعالىعى اياسىندا جيىنداردىڭ ءبىرىن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىنا ارناۋدى ۇسىندى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالاداعى الەۋەتتى نىعايتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا توقتالدى.
– ءبىز ۇلتتىق تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دايەكتى تۇردە دامىتىپ كەلەمىز. تاياۋدا ەسەپتەۋ قۋاتى جوعارى سۋپەركومپيۋتەردى ىسكە قوسادى. ونىڭ رەسۋرسىن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە, مودەلدەۋگە, ۇلكەن دەرەكتەر قورىن وڭدەۋگە جانە ينجەنەرلىك تۇرعىدان كۇردەلى مىندەتتەردى شەشۋگە پايدالانامىز. قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس قۇرىلدى. سالالىق زاڭ قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قادامداردىڭ بارلىعى ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ بەرىك ينستيتۋتتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندا اكادەميالىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرىپ, جاڭا بۋىن ماماندارىن دايارلاۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جانە عىلىمي ورتالىقتارمەن سەرىكتەستىككە ايرىقشا ءمان بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ەلىمىزدە ماسكەۋ ينجەنەرلىك-فيزيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيليالىن اشۋعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن رەسەي باسشىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– بيىل استانادا Alem.AI حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلادى. بۇدان بولەك, ءبىز جاڭا تۇرپاتتى CryptoCity ەكسپەريمەنتالدىق ايماعىن قۇرۋعا كىرىستىك. بۇل كريپتوۆاليۋتا سالاسىنداعى الەمدىك ساراپشىلار باس قوساتىن ورتالىققا اينالماق. پيلوتتىق جوبادا ءبىز تسيفرلىق اكتيۆتەردى كەڭىنەن قولدانۋعا بايلانىستى قۇقىقتىق جانە تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى سىناقتان وتكىزەمىز. جالپى, قازاقستان ىنتىماقتاستىققا اشىق. ەاەو-عا مۇشە ەلدەردى يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەردى, تەحنوپاركتەر مەن ستارتاپ-ينكۋباتورلاردى بىرلەسە ىسكە قوسۋعا شاقىرامىز. ونداعى عىلىمي ىزدەنىستەر مەن تەحنولوگيالار كەيىن تابىستى كوممەرتسيالىق جوباعا اينالۋى مۇمكىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, وزىق تسيفرلىق تەحنولوگيالار ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرە الادى.
– بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ مۇمكىندىگىمىز زور. قاجەتتى ستراتەگيالىق قۇجاتتار قابىلدانعان, تاجىريبە جەتكىلىكتى ءارى ورتاق مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى بەلگىلى. ەڭ باستىسى, بىزگە ءوزارا كەلىسىپ, پراگماتيكالىق تۇرعىدان جەدەل ارەكەت ەتكەن ءجون. مەملەكەتتەرىمىز جۇيەلى ءارى باتىل ساياسات جۇرگىزىپ, ەۋرازيا كەڭىستىگىندە كۇش-جىگەر بىرىكتىرسە, جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكامىزدىڭ جاھاندىق باسەكەلەستىكتەگى تۇراقتى ءوسىم كوزىنە اينالدىرۋعا بولادى. ءبىز ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتىمىز. ءتيىمدى, اشىق ءارى وركەندەگەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جولىندا جوسپارلى تۇردە بىرگە جۇمىس ىستەۋگە ءازىرمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
