ءتىل مەن تەحنولوگيا

«Sozdikqor.kz»

قازىر ءبىر ءسوزدىڭ ماعىناسىن ءبىلۋ ءۇشىن قالىڭ سوزدىك اقتارۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبارى دە قولجەتىمدى ءارى جىلدام. سونىڭ ايقىن دالەلى — «sozdikqor.kz» سايتى. بۇل – قازىرگى زامانعا ساي جاسالعان, ءتۇرلى سوزدىكتى ءبىر جەرگە بىرىكتىرگەن كوپفۋنكتسيالى ونلاين پلاتفورما. ونى تەك ءتىل ماماندارى عانا ەمەس, جۋرناليست, ستۋدەنت, مۇعالىم, اۋدارماشى, ءتىپتى مەكتەپ وقۋشىسى دا پايدالانا الادى. قالاي دەيسىز عوي؟ ماسەلەن, بۇل جۇيەنى مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار جاڭا ءسوز ۇيرەنۋ, ءماتىن جازۋ كەزىندە قولدانسا, جۋرناليستەرگە ناقتى ماعىنا مەن بالامانى تابۋعا, ءسوزدىڭ ستيلدىك رەڭكىن انىقتاۋعا وتە ىڭعايلى.

مىسالى, ءسىز ىزدەۋ جولاعىنا «قول» ءسوزىن جازدىڭىز دەلىك. سايت سىزگە ونىڭ تەك «ادام مۇشەسى» دەگەن ماعىناسىن عانا ەمەس, «قولۇشىن بەرۋ», «قول قويۋ», «قول جەتكىزۋ» سىندى تۇراقتى تىركەستەرىن, سينونيم-ومونيمدەرىن بىردەن ۇسىنادى. سونداي-اق ءار ءسوزدى مىسالمەن تۇسىندىرەدى, سويلەم ىشىندە قالاي قولدانىلاتىنىن دا كورسەتەدى.

بۇل سايتتا تۇسىندىرمە سوزدىك, فرازەو­لو­گيالىق سوزدىك, ورىسشا-قازاق­شا, قازاقشا-اعىلشىنشا سوزدىكتەر, سينونيمدەر مەن انتونيمدەر جيناعى, تۇراقتى ءسوز تىركەستەرى بار. قىسقاشا ايتقاندا, تىلدەگى بايلىقتىڭ ءبارى ءبىر پلاتفورماعا توپتاستىرىلعان. ايتا كەتەرلىگى, بۇل سايتقا تىركەلۋسىز كىرىپ, تەگىن قولدانا الاسىز. سمارتفوننان دا وڭاي اشىلادى. سونداي-اق «تەلەگرامم» الەۋمەتتىك جەلىسىندە قولدانۋعا وتە ءتيىمدى «Sozdikqor.kz» دەگەن بوت بار. بۇلاردى ۇيالى تەلەفونىڭىزعا جۇكتەپ الۋ ارقىلى ءتىل مۇحيتىندا ەركىن ءجۇزىپ, ايبىندى انا ءتىلىمىزدىڭ شەتسىز-شەكسىز ايدىنىنا الاڭسىز ساياحات جاساي الاسىز.

«Emle.kz»

ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ازىرلەگەن بۇل پورتال – قازاق ءتىلىنىڭ ورفو­گرافيالىق ەرەجەلەرى مەن سوزدەردىڭ دۇرىس جازىلۋىن تەكسەرەتىن ارنايى سايت. مۇندا بەرىلگەن ەرەجە مەن ءسوز ۇلگىلەرى – ماماندار ماقۇلداعان, رەسمي نۇسقالار. سايتتىڭ باستى ماقساتى — قازاق تىلىندە ساۋاتتى جازۋعا كومەكتەسۋ, ەملە نورمالارىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جانە قاراپايىم وقىرمان مەن جازارمانعا ناقتى باعىت-باعدار بەرۋ.

«Emle.kz» سايتىنان ءسىز بەلگىلى ءبىر ءسوزدىڭ دۇرىس جازىلۋىن, سوزدەردىڭ بىرگە نەمەسە بولەك ياكي دەفيسپەن جازىلۋ ەرە­جەلەرىن, ءجيى قاتە جازىلاتىن سوزدەر ءتىزىمىن, سونداي-اق قازىرگى قولدانىستاعى ورفو­­گرافيالىق نورمالاردى تابا الاسىز.

بازادا ءدال قازىر 100 مىڭنان استام ءسوز بار. سايت وتە قاراپايىم ءارى قولجەتىمدى. باستى بەتكە كىرىپ, «ىزدەۋ جولاعىنا» كەرەك ءسوزدى تەرەسىز. جۇيە سول ءسوزدىڭ دۇرىس جازىلۋىن, وعان قاتىستى دەرەككوزدى ءاپ-ساتتە شىعارىپ بەرەدى. ەلەكتروندى قور بىر­نە­شە بولىمنەن تۇرادى. ماسەلەن, «ماقا­لا­لار» بلوگىندە عالىمداردىڭ وسى سالا نەگىزىندە جازىلعان عىلىمي ماقالالارى بەرىلگەن. ءاربىر ماقالادان كەيىن پىكىر قالدىراتىن ورىن بولادى. سول ارقىلى وقىرمان اۆتوردىڭ وزىنە, ماقالاسىنا قاتىستى سۇراقتار قويىپ, جاۋاپ الادى. ال «كىتاپحانا» بلوگىندە وقىرمان ورفوگرافيا, ورفوەپيا, پۋنكتۋاتسياعا قاتىستى جازىلعان وقۋلىقتاردىڭ تو­لىق ەلەكتروندى نۇس­قاسىن كورە الادى. سونداي-اق وقۋلىقتىڭ تولىق نۇسقاسىن وزىنە كوشىرىپ, جۇكتەي الادى. سوندىقتان «emle.kz» – ساۋاتتى جازۋ­عا ۇمتىلعان ءاربىر ادام ءۇشىن سەنىمدى كومەك­شى.

«Termincom.kz»

«تسيفرلىق جۇيە مە, الدە ساندىق جۇيە دەگەن دۇرىس پا؟», «اۋقىمدى دەرەكتەردى «big data» دەپ جازا بەرۋگە بولا ما؟» دەگەن سەكىلدى سۇراقتارمەن ءار سالا مامانى بەتپە-بەت كەلەدى. سەبەبى كۇن سايىن تىلگە جاڭا ۇعىمدار ەنىپ جاتىر. ال سولاردىڭ دۇرىس, ءبىرىزدى اۋدارماسىن بىلمەسەك, باسى ارتىق بالامالار كوبەيىپ, تىلدەگى ءتارتىپ بۇزىلادى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن «Termincom.kz» سايتى ىسكە قوسىلعان. بۇل – ەلىمىزدەگى رەسمي تەرمينولوگيالىق پورتال, ياعني بەكىتىلگەن بارلىق قازاقشا تەرميننىڭ قاينارى.

عىلىم مەن تەحنيكا جىلدام دامىپ جاتقان زاماندا كۇن سايىن جاڭا تەحنولوگيا, جاڭا قۇرال, جاڭا ءادىس پايدا بولىپ جاتادى. ال ولاردىڭ ءبارىن قازاقشا سويلەتۋ ءۇشىن ءدال, ناقتى, ءساتتى اۋدارما كەرەك. «Termincom.kz» – سول ماقساتقا قىزمەت ەتەتىن پلاتفورما.

قازىرگى ۋاقىتتا سايت قورىندا 390 022 تەرمين بار. مۇندا ءار تەرميننىڭ قازاقشا بالاماسى, قاي سالاعا قاتىستى ەكەندىگى, ونىڭ بەكىتىلگەن جىلى جازىلادى.

ماسەلەن, ءسىز «ەكسپەرتيزا» ءسوزىنىڭ قا­زاق­شاسىن بىلگىڭىز كەلەدى. «Termincom.kz» سىزگە ونىڭ «دەموگرافيالىق ساراپتاما», «ينجەنەرلiك-ەكولوگيالىق ساراپتاما», «كوممەرتسيالىق ساراپتاما» سىندى بىرنەشە نۇسقاسىن ءتىزىپ بەرەدى جانە ءار تەرميننىڭ قاي جى­لى بەكىتىلگەنىن دە كورسەتەدى. بۇل جۇيە كوبىنە – جۋرنا­ليس­تەر مەن مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەرگە دە پايدالى پلاتفورما.

«Writer Voicy»

كەز كەلگەن جۋرناليست, ستۋدەنت نەمەسە زەرتتەۋ­شى ءۇشىن اۋديوجازبانى قايتا-قايتا تىڭداپ, سوزبە-ءسوز تەرىپ شىعۋ — ۇزاق ۋاقىتتى الاتىن شارۋا. اسىرە­سە سۇحبات, ءدارىس, جيىن جازبالارىن ماتىنگە ءتۇسىرۋ قولمەن اتقا­رىلاتىن كۇردەلى جۇمىس بولاتىن. ەندى بۇل ۇدە­رىستى جەڭىلدەتەتىن قازاقتىلدى قۇرال بار. جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن بۇل جۇيە – ءتىل تەحنولوگياسى مەن كۇندەلىكتى قا­جەت­تىلىكتىڭ ءساتتى تو­­عىسۋىنان تۋعان تىڭ جاڭالىق.

«Writer Voicy» ارقىلى ەندى ۇزاق سويلەگەن ادامنىڭ ءسوزىن ءبىر ساعاتتاپ تەرىپ وتىرمايسىز. سايتقا كىرىپ, اۋديو­فايلدى جۇكتەسەڭىز بولعانى — ساناۋلى مينۋت ىشىندە جازبا دايىن بولادى. ماتىندە تىنىس بەلگىلەرى دە قويىلادى, سويلەم قۇرىلىمى دا ساقتالادى. بۇنىڭ پايداسى ۇشان-تەڭىز. ماسەلەن, بۇرىن تىلشىلەر سپيكەردىڭ پىكىرىن ديكتوفونعا جازىپ, كەيىن ونى ءوزى تىڭداپ, قاعازعا تۇسىرۋگە ءبىراز ۋاقىتىن سارپ ەتەتىن. ال قازىر «Writer Voicy»-ءدىڭ ارقاسىندا ءبىر ساعاتتىق اۋديونى ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە ماتىنگە اينالدىرۋعا بولادى. ورىسشا-قازاقشا ارالاسقان سوزدەردى باعدارلاما ءوزى-اق وڭدەپ جىبەرەدى.

مۇنىڭ باستى ەرەكشەلىگى — قازاق تى­لىندەگى سويلەۋدى دۇرىس تاني الۋى. بۇعان دەيىن مۇنداي جۇيەلەر كوبىنە ورىسشا نەمەسە اعىلشىن تىلدەرىنە باعىتتالعان ەدى. ەندى قازاقشا سويلەگەن ءسوزىڭىزدى دە جازباشا تۇرگە وڭاي اينالدىرا الاسىز.

سايتتى قالاي قولدانۋعا بولادى؟ ەڭ اۋەلى  «writer.kz/voicy» سايتىنا كىرەسىز. سودان سوڭ اۋديوفايلدى جۇكتەيسىز نەمەسە بەينەجازبانىڭ سىلتەمەسىن ەنگىزەسىز. بىرنەشە مينۋت كۇتكەن سوڭ جۇيە سىزگە ءماتىندى شىعارىپ بەرەدى. ءسويتىپ, دايىن ءماتىندى كوشىرىپ الىپ, تۇزەتىپ, پايدالانا بەرۋگە بولادى.

«Writer Voicy» – بۇل جاي عانا اۋدارۋ قۇرالى ەمەس, قازاق تىلىنە يكەمدەلگەن ينتەللەكتۋالدى جۇيە. قازىردە جاساندى ينتەللەكت تەك شەت تىلىندە ەمەس, انا تىلىمىزدە دە ناقتى جۇمىس ىستەي الاتىنىن وسى قۇرال دالەلدەيدى. تەحنولوگيانىڭ تىلگە قىزمەت ەتە باستاعانى – ءتىلدىڭ دە زامانعا ساي تۇرلەنىپ جاتقانىن كورسەتەدى.