فوتو: اقوردا
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە قۇقىقتىق مادەنيەتتى كوتەرۋ جانە زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ – ەل دامۋىنىڭ بەرىك نەگىزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ادىلەتتى ءارى قاۋىپسىز قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن تۇبەگەيلى ورنىقتىرۋ كەرەك. بۇل – بارشا ازاماتتىڭ مۇددەسىن, قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋدىڭ مىزعىماس تىرەگى. قوعامنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. بۇل – اۋقىمى كەڭ ماڭىزدى مىندەت. ەندى وسى جۇمىستىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا توقتالايىن. بىرىنشىدەن. ءبىز «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن جاپپاي دارىپتەۋىمىز كەرەك. قازاق حالقى قاي زاماندا دا زاڭعا باس يگەن, دالا زاڭىن ساقتاعان حالىق. بۇل – ءبىزدىڭ قانىمىزعا سىڭگەن قاسيەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى قۇقىقتىق سانا مەن مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدا حالقىمىزدىڭ تاريحي تاجىريبەسىنە سۇيەنۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ول قازاق دالاسىنىڭ ەجەلدەن زاڭمەن ءومىر سۇرگەن وركەنيەتتى قوعام بولعانىن ەسكە سالدى.
«تۇرىك قاعاناتى, التىن وردا مەن قازاق حاندىعى مىقتى مەملەكەتتىك قۇرىلىمى, بىرەگەي قۇقىقتىق جۇيەسى بار قۋاتتى ەل بولعانى بارىمىزگە ايان. قاسىم حاننىڭ قاسقا جولىن, ەسىم حاننىڭ ەسكى جولىن, ءاز تاۋكەنىڭ جەتى جارعىسىن ۇلى دالانىڭ كونستيتۋتسياسى دەۋگە بولادى. اتادان بالاعا جالعاسقان بۇل زاڭدار مەملەكەتتىلىك ءداستۇرىن نىعايتا وتىرىپ, قوعامدىق دامۋعا ەرەكشە ىقپال ەتكەن. ۇلى دالادا ەركىندىك پەن ادىلدىك, ار-نامىس پەن ادامگەرشىلىك, تىلەۋلەستىك پەن جاۋاپكەرشىلىك بارىنەن بيىك تۇرعان. سوندىقتان «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتى ۇلتىمىزدىڭ رۋحى مەن دۇنيەتانىمىنا تولىق ساي كەلەدى. ءبىز اتا-بابامىزدىڭ بىرەگەي قۇقىقتىق مۇرالارىن مۇقيات زەردەلەپ, جان-جاقتى ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. بۇل – حالقىمىزدىڭ قۇقىقتىق سانا-سەزىمىن ارتتىراتىن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇقىقتى ساقتاۋ – تەك زاڭمەن جازالاۋ ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامنىڭ ىشكى مادەنيەتىنىڭ ايناسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول زاڭ مەن ءتارتىپتى ماجبۇرلەۋمەن ەمەس, سانالى تۇردە ۇستاناتىن ورتا قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«زاڭ – قىسىم كورسەتۋگە نەمەسە قۋدالاۋعا ارنالعان قۇرال ەمەس. زاڭ – ءار ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىنىڭ قورعانى. ءبىز وسى اقيقاتتى تەرەڭ تۇسىنەتىن ازاماتتىق جانە مادەني ورتا قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. ءتارتىپ – جالپىعا ورتاق قۇندىلىققا, ال زاڭعا باعىنۋ – اركىمنىڭ ءومىر سالتىنا اينالۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك اپپارات پەن بۇكىل قوعام جۇمىلىپ جۇمىس ىستەسە, ەلىمىز كوزدەگەن ماقساتىنا جەتەدى. وزىق ويلى ۇلت بولۋ ءۇشىن ادەپتىلىك, ءوزارا قۇرمەت, ۇستامدىلىق, سىپايىلىق سياقتى قاسيەتتەردى بارىنشا دارىپتەگەن ءجون. ازاماتتارىمىز ادەپ پەن زاڭدى ماجبۇرلىكپەن ەمەس, سانالى تۇردە ساقتاۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق, قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, ەسىرتكى ساۋداسى, لۋدومانيا, ۆانداليزم سىندى الەۋمەتتىك پروبلەمالارمەن كۇرەس زاڭعا باعىناتىن قوعام ارقىلى عانا ناتيجەلى بولاتىنىن ايتتى.
«زاڭ مەن ءتارتىپ باستى قۇندىلىققا اينالسا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, ۆانداليزم, ەسىرتكى ساۋداسى, لۋدومانيا سياقتى قاتەرلەردىڭ تامىرىنا بالتا شابىلادى. ءبىز بىلتىر ۇلتتىق قۇرىلتايدا وسى الەۋمەتتىك كەسەلدەرمەن ىمىراسىز كۇرەس ماسەلەسىن تالقىلادىق. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا جاسامپازدىق قاسيەتتەردى ءسىڭىرىپ, ولاردى تارتىپكە باۋلۋ قاجەت. بۇل – اتا-انالار مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ورتاق مىندەتى. بالالار قوعامدىق قۇندىلىقتاردىڭ ءمان-ماعىناسىن ۇستازىنان ۇيرەنەدى. ولاردىڭ مىنەز-قۇلقى نەگىزىنەن مەكتەپ قابىرعاسىندا قالىپتاسادى. سوندىقتان ۇكىمەت ءبىلىم مەكەمەلەرىندەگى تاربيە جۇمىسىن قايتا زەردەلەپ قاراۋى كەرەك. جاس ۇرپاقتى زاڭدى سىيلاۋعا ۇيرەتۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون. بالالار مەكتەپتەن «ادال ازامات» بولىپ شىعۋى قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
