ۇلتتىق كوشباسشى ۇلاعاتى

قازاقستاندى جارقىن بولاشاققا باستاپ بارادى جاقىندا الماتىدا “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پار­تياسىنىڭ پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى “كەڭەستەن كەيىنگى كە­ڭىستىكتەگى ۇلتتىق كوشباسشى فە­نومەنى: كەلبەتى جانە مازمۇنى” ات­تى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولدى. بۇل جي­ىنعا پارلامەنت پەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى, باسقا دا بيلىك ور­گان­دارىنىڭ وكىلدەرى, قازاقستاننىڭ, رەسەي مەن قىرعىزستاننىڭ عالىم­دارى مەن ساراپشىلارى, ساياسات­كەرلەر قاتىستى. كوشباسشى ۇلاعاتى ءالى تولىق پايىمدالىپ بولعان جوق. وسى رەت­تە ءماجىلىس دەپۋتاتى, ساياساتتانۋ دوكتورى كامال بۇرحانوۆ قا­زاق­ستاننىڭ تاۋەلسىزدىككە بارلىق قوعامدىق جۇيەلەردىڭ كۇيرەپ, ءبىر كەزدە ءبىرتۇتاس كسرو-نى قۇراعان رەسپۋبليكالارمەن بايلانىستىڭ ۇزىلگەن شاعىندا قادام باسقانىن ەسكە سالدى. مۇنىڭ ءبارى ەكو­نو­مي­كا, قارجى, الەۋمەتتىك جانە ءون­دىرىس­تىك سالالاردى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن شۇعىل رەفورمالار جاساۋدى تالاپ ەتتى. بىراق 1993 جىلعى ەلدىڭ ءبىرىنشى كونستيتۋتسياسى كەڭەستىك جۇيەنىڭ “سالقىنىنان” ارىلا ال­ماعان, جارتىكەش ءارى سولقىلداقتاۋ بولىپ شىقتى. سول سەبەپتەن دە 1995 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ “قر پرەزيدەنتىنە جانە جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەر باسشى­لا­رىنا ۋاقىتشا قوسىمشا وكىلەت­تىكتەر بەرۋ تۋرالى” زاڭ نەگىزىندە زاڭ كۇشىنە يە 147 جارلىققا قول قويدى. وسىناۋ قۇجاتتار نارىق­تىق ەكونوميكا مەن ساياسي جۇيەنىڭ نەگىزگى قۇقىقتىق ىرگەتاسىن قا­لىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىڭ ودان ءارى دايەكتى دامۋىنا نەگىز سالدى. جىل اياعىنا قاراي العاشقى وڭ ناتيجەلەر ايدان انىق كورىندى. مىنە, بۇگىن, 15 جىل ۋاقىت وتكەندە قازاقستاننىڭ قازىرگى زاڭنامالىق اكتىلەرىنىڭ ەلەۋلى بولىگى 1995 جىلعى زاڭداردا ايقىندالعان قا­عيداتتارعا نەگىزدەلۋى ءالى دە جالعاسۋدا. وسىلايشا ەلىمىز ءۇشىن اسا كۇر­دەلى ۋاقىتتا قازاقستان باسشىسى تاريح پەن بولاشاق ۇرپاقتار ال­دىندا مەملەكەت تاعدىرى ءۇشىن ءوز موينىنا دەربەس جاۋاپكەرشىلىك الا ءبىلدى. مۇنداي قادامعا تەك شىن مانىسىندەگى ۇلت كوش­باس­شىسى قابىلەتتى بولاتىن. پرەزي­دەنت جارلىقتارى اقشا-نەسيەلىك, الەۋ­مەتتىك جانە باسقا جۇيەلەردى رە­فور­مالاعان مەملەكەتتىك باع­دارلا­مالارعا قۋاتتى سەرپىن بەردى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىن­شا, مۇنداي ءساتتى دامۋدى باي رەسۋرستار نەمەسە ءتيىمدى گەوساياسي جاعداي ەمەس, ناق وسى كوشباس­شىلىق ۇلاعات قامتاماسىز ەتكەن. عالىمدار كۇشتى ساياساتكەردىڭ ۇلا­عاتىن مادەنيەت پەن ءداستۇردى ساقتاۋداعى, الماعايىپ كەزدەگى قوعامدىق سانانى جاڭالاندىرىپ وزگەرتۋ  جاۋاپكەرشىلىگىن وزىنە الا بىلۋدەگى ايقىنداۋشى فاكتور دەپ اتادى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قازاقستان مىسالىندا كوشباس­شى­لىق ۇلاعاتتىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن جان-جاقتى وي ەلەگىنەن وتكىزدى. رەسەي عالىمى الەكسەي ۆلاسوۆتىڭ ويىنشا, “نازارباەۆ مودەلى” بارلىق بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەر ءوز جولىن تابۋدا بەتپە-بەت كەلگەن تاۋەكەلدەر مەن تاۋقىمەتتەرگە ءبىر­دەن-ءبىر دۇرىس جاۋاپ بولىپ تابى­لادى. جاستارعا سەنىم ارتۋ, ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق تولەرانتتىلىق پەن تاتۋلىقتى ساقتاۋ, امبەباپ سارابدال ساياسات قازاقستان جولىنىڭ دۇرىستىعىن تانىتتى. پارلامەنتاريزم ينستي­تۋ­تىنىڭ ديرەكتورى بولات بايقا­داموۆتىڭ پىكىرىنشە,  ەلباسى بويىنان ۇلتتىق كوشباسشىعا ءتان بارلىق قاسيەتتەر تابىلادى. ول جەكە باسىنىڭ ۇلگىسىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەربەس جاۋاپكەرشى­لىگى ءھام جەتەكشىلىك ءرولىنىڭ قان­شالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن كورسەتىپ بەرۋدە. اعىلشىننىڭ تانىمال ساياسات­كەرى مارگارەت تەتچەر قازاقستان پرەزيدەنتىنە: “تۇبىندە جەڭىس سىزدىكى بولادى” دەگەن ەكەن. وسى ءاۋ­ليەدەي سوزدەر نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ كوشباسشىلىق ۇلاعاتى مەن پرەزيدەنتتىك مۇراسىن نەعۇر­لىم ايقىن سيپاتتايدى. بۇعان ءبۇ­گىنگى قازاقستاننىڭ جارقىن ءومىرى ايعاق. قورعانبەك امانجول.