تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعايدى
الدىمەن دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى نارىعىن دامىتۋ, قارجىلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, بايلانىس جانە ارتىق زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋدى بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكى وقىلىمدا قارادى. سەناتورلار اتاپ وتكەندەي, زاڭ نورمالارى قارجى سەكتورىنداعى رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋعا, قارجىعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا, الاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىلعا, قارجى قىزمەتتەرى مەن بايلانىس قىزمەتتەرىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جانە ازاماتتاردىڭ بانكروتتىق راسىمدەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.
«قارالعان زاڭ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن. قۇجات ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورىنىڭ قۇقىقتىق رەتتەلۋىن كەشەندى تۇردە جەتىلدىرۋگە ارنالعان اۋقىمدى تۇزەتۋلەر توپتاماسىن قامتيدى. بۇل تۇزەتۋلەر بانك سەكتورىنداعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋدى جانە قۇندى قاعازدار مەن ساقتاندىرۋ نارىقتارىن ودان ءارى دامىتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق ەلىمىزگە شەتەلدىك بانكتەردى تارتۋ ءۇشىن رۇقسات بەرۋ تالاپتارى وڭتايلاندىرىلدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە الاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن نورمالار دا قاراستىرىلدى. زاڭدى قاراۋ بارىسىندا سەناتورلار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە جانە زاڭ نورمالارىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان ۇسىنىستارىن دا بەردى», دەدى سەنات توراعاسى.
جالپى, وسى زاڭ ارقىلى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن بانكتەر, ميكروقارجى جانە ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى الەۋمەتتىك وسال توپتارعا جاتاتىن ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە مىندەتتەلەدى. بۇل – ينكليۋزيۆتى جانە ادىلەتتى قوعام قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردى قورعاۋ جونىندەگى نورمالار دا ايرىقشا مانگە يە. بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى توتەنشە جاعداي سالدارىنان زارداپ شەككەندەرگە جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا قارىزدار بويىنشا كەيىنگە قالدىرۋدى ۇسىنۋعا ءتيىس. سونداي-اق قارىزدارىن مەرزىمىنەن بۇرىن وتەگەنى ءۇشىن تۇراقسىزدىق ايىبى جويىلادى. ال مەرزىمدى قىزمەتتەگى اسكەري قىزمەتشىلەر قارىز الا المايدى. مۇنداي الدىن الۋ شاراسى ارمياداعى جارعىلىق ەمەس قاتىناستاردى ودان ءارى جويۋدى كوزدەيدى.
سونىمەن قاتار زاڭ الاياقتىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتۋگە ءتيىس. ەندى ءىرى كولەمدە كەپىلسىز نەسيەلەر الۋعا جۇگىنگەن ازاماتتار بولىمشەگە كەلىپ, جەكە قاتىسۋى قاجەت. ال كەي جاعدايلاردا eGov پورتالى ارقىلى راستاۋ تالاپ ەتىلەدى. بانكتەر كۇدىكتى وپەراتسيالاردى توقتاتۋ ءۇشىن كوبىرەك وكىلەتتىكتەرگە يە بولادى. تەلەفون الاياقتىعىمەن كۇرەسۋگە دە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. ءبىر ادامعا 10-نان اسپايتىن ۇيالى ءنومىردى تىركەۋگە رۇقسات بەرۋ, سونداي-اق ارنايى جابدىقتى, مىسالى, SIM-بوكستاردى ليتسەنزياسىز اكەلۋگە جانە پايدالانۋعا تىيىم سالۋ ۇسىنىلدى.
وسىلايشا, سەناتورلار زاڭدى كونتسەپتۋالدى تۇردە قولداپ, وعان بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. ناقتى ايتقاندا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كرەديتتىك بيۋرولاردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى اراسىندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ تۋرالى اقپارات الماسۋعا قاتىستى وزگەرىستەر بار. ودان بولەك, دەپۋتاتتار بانك قۇپياسى مەن ميكروكرەديت بەرۋ قۇپياسىن قۇرايتىن اقپاراتقا زاڭسىز قول جەتكىزۋدىڭ سالدارىن جويۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ مەرزىمدەرىن ناقتىلاۋدى ۇسىندى. سەناتورلار ۇسىنعان تۇزەتۋلەر شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانكتىڭ انتيفرود-ورتالىعىنىڭ دەرەكقورلارىن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بازالارىمەن ينتەگراتسيالاۋ رەگلامەنتتەلەدى, الماسۋعا جاتاتىن مالىمەتتەردىڭ تىزبەسى ناقتىلانادى جانە الاياقتىق بەلگىلەرى بار قوڭىراۋ انىقتالعان جاعدايدا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ايقىندالادى. وسىعان بايلانىستى وتىرىستا سەناتورلار ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن زاڭدى ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
ۆەتەريناريا سالاسىنداعى كەمشىلىكتەر
پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتىق ساۋالدار دا جولداندى. سەناتور ەرنۇر ايتكەنوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلىمىزدەگى ۆەتەريناريا قىزمەتىنىڭ جاي-كۇيىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, سالاعا شۇعىل ءارى جۇيەلى شەشىمدەر قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ول ۆەتەريناريانىڭ تيىمدىلىگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ تۇراقتىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن جەتكىزدى. ۆاكتسينا مەن مال قۇلاعىنا سالىناتىن بەلگىلەردى جەتكىزۋدىڭ ۇدايى كەشىگۋى شەشىلمەيتىن پروبلەمانىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. ول مالدى ەسەپكە الۋ مەن باقىلاۋ ءتارتىبىن, الدىن الۋ مەن ءدارى ەگۋ مەرزىمىن بۇزادى, يممۋندىق قورعانىستى السىرەتەدى جانە قاۋىپتى ينفەكتسيانىڭ تارالۋ قاۋپىن ارتتىرادى.
سەناتور برۋتسەللەزگە قارسى ۆاكتسينالاۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. ۆاكتسينا كوبىنەسە مال يەسى ەسەبىنەن ساتىپ الىنادى, شىعۋ تەگى, ساپاسى مەن تىركەلۋىنە باقىلاۋ جاسالمايدى, سونداي-اق تيىمدىلىك مونيتورينگى جۇرگىزىلمەيدى. بۇل يممۋنداۋ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى جانە ورتالىقتاندىرىلعان ەسەپكە الۋدىڭ بولماۋىنا اكەلەدى.
«برۋتسەللەزدىڭ مالعا تارالۋى ايقىن ەپيدەميالىق احۋالعا, ادامداردىڭ اۋرۋىنا ىقپال ەتەدى, بۇل مۇگەدەكتىككە اكەلەتىن ەمدەلۋى قيىن اۋرۋ. اۋرۋ مال مەن ونىڭ ءونىمى – ادامدارعا جۇعۋدىڭ نەگىزگى كوزى. كەيىنگى ءۇش جىلدا ەلىمىزگە 2 مىڭعا جۋىق ادام برۋتسەللەز اۋرۋىنا شالدىقتى. سانيتارلىق ماقساتتا سويىلعاننان كەيىنگى ساتىلعان ەتكە باقىلاۋدىڭ بولماۋى قاۋىپتى كۇشەيتەدى. قولدانىستاعى تارتىپكە سايكەس, ەت پتر تالداۋىنىڭ ناتيجەسىن العانعا دەيىن ساتىلىمعا شىعىپ كەتۋى مۇمكىن. فەرمەرلىك قاۋىمداستىقتار مۇنداي ەتتى دەلدالدار ارقىلى ساتىپ جىبەرۋ جاعدايى بولاتىنىن راستايدى, بۇل سانيتارلىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى», دەدى ە.ايتكەنوۆ.
سەناتور سونىمەن قاتار اۋىلدىق جەرلەردە ۆەتەريناريا ينفراقۇرىلىمى جەتىسپەيتىنىن اتاپ ءوتتى. 2 100-دەن اسا اۋىلدىق وكرۋگتىڭ تەك 30%-ىندا ۆەتەرينارلىق بەكەت بار, ولاردىڭ كوپشىلىگى ناشار جابدىقتالعان. تىركەلگەن 1 164 سويۋ الاڭىنىڭ تەك 497-ءسى عانا جۇمىس ىستەيدى. بۇل فەرمەرلەردى ۆەتەرينارلىق باقىلاۋسىز جانە سانيتارلىق نورمالاردى بۇزا وتىرىپ مالدى اۋلادا سويۋعا ءماجبۇر ەتەدى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا ەسكىرگەن, جابدىق پەن كولىك 2013 جىلدان بەرى جاڭارتىلماعان, بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى.
«ۆاكتسينا مەن مال قۇلاعىنا سالىناتىن بەلگىنى ورتالىقتاندىرىپ ساتۋدى ۇيىمداستىرۋدى, سونداي-اق برۋتسەللەزگە قارسى ۆاكتسينانى ساتىپ الۋدى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنامىز. برۋتسەللەزگە قارسى ۆاكتسيناتسيانى باقىلاۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇجىرىمداماسى مەن ءتارتىبىن ازىرلەۋ قاجەت. ەتتى پتر-تالداۋ ناتيجەسىن العانعا دەيىن ساتۋعا تىيىم سالۋدى ەنگىزە وتىرىپ, سانيتارلىق سويۋ ءتارتىبىن جاڭارتۋ, سونداي-اق ءماجبۇرلى سويۋدان كەيىن ەت قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى سەناتور.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتور مۇرات قادىربەك وتاندىق ماقتا وسىرۋشىلەر تاپ بولعان پروبلەمالارعا نازار اۋدارىپ, بۇل سالادا ءادىل باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن بارلىق تاراپتىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كوزدەيتىن بىرقاتار ناقتى شارانى اتاپ ءوتتى.
دەپۋتات تالعات ءجۇنىسوۆ وقۋشىلاردىڭ جازعى دەمالىسىن ساپالى ۇيىمداستىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن جۇيەلى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, وسىعان بايلانىستى ءوز ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
ال سەناتور امانگەلدى تولاميسوۆ قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە تاماققا وتەماقى تولەۋدى توقتاتۋعا قارسى بولدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعداي حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن وتباسىلاردىڭ قىزدارى ءۇشىن ايتارلىقتاي سالدارىن تيگىزۋى مۇمكىن.
