سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
الدىمەن پرەزيدەنت فرانتسيا سىرتقى ساۋدا دەلەگات-ءمينيسترى لوران سەن-مارتەنمەن, فرانتسيا ۇلتتىق اسسامبلەياسى شەتەلدىك ىستەر جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ پرەزيدەنتى برۋنو فۋكسپەن, سونداي-اق «EDF», «SUEZ» جانە «Sanofi» كومپانيالارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى.
پرەزيدەنت فرانتسيا قازاقستاننىڭ ەۋروپا وداعى ەلدەرى اراسىنداعى نەگىزگى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەيىنگى جىلدارى ەكىجاقتى ساۋدا كولەمى جانە ەلىمىزگە كەلەتىن فرانتسۋز ينۆەستيتسياسى ۇدايى ارتىپ كەلەدى. بۇل ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا تاراپتاردىڭ ورتاق ۇمتىلىسىن بايقاتادى. مەملەكەت باسشىسى وسىنداي وڭ ديناميكانى ساقتاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ 17 كەلىسىمگە قول قويىلعان قازاق-فرانتسۋز بيزنەس-فورۋمىنىڭ ناتيجەسىن جوعارى باعالاپ, ۋاعدالاستىقتاردى ۋاقتىلى ورىنداۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى. اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ەنەرگەتيكا, اتوم ونەركاسىبى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, فارماتسەۆتيكا, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە باسقا دا سالالاردا ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانيۋەل ماكرونعا ىستىق ىقىلاسىن جولدادى.
لوران سەن-مارتەن استاناعا 40-تان استام فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ جەتەكشىلەرى كەلگەنىن, ءارتۇرلى سالانى قامتيتىن ۇجىمدار ەلىمىزبەن ىسكەرلىك بايلانىستاردى ىلگەرىلەتۋگە نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 5,5 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل تاۋار اينالىمىنىڭ 31 پايىزعا ۇلعايعانىن كورسەتەدى. 2005 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن فرانتسيانىڭ ەلىمىزگە قۇيعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 20 ملرد دوللاردى قۇرادى.
* * *
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىم ءمينيسترى سۋحەيل ءال-مازۋريمەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىسى ابۋ-ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايانمەن استاناداعى كەزدەسۋىن ىقىلاسپەن ەسكە الدى. ونىڭ اياسىندا ناتيجەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, جالپى قۇنى 5 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 20-دان استام كوممەرتسيالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى.
سۋحەيل ءال-مازۋري استانا حالىقارالىق فورۋمىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتىپ, قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قازاقستان تاراپىنا العىس ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سۋحەيل ءال-مازۋري جوعارى دەڭگەيدە جاسالعان ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى جولدارىن, سونىڭ ىشىندە ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ باستاماسىن تالقىلادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, امىرلىكتەر ابۋ-دابي تاق مۇراگەرىنىڭ قازاقستانعا ساپارى كەزىندە قول قويىلعان كەلىسىمدەردى ورىنداۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتكەن.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كولىك سالالارىنداعى ىقپالداستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
* * *
اIF الاڭىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ميگراتسيا جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ – بۇۇ كوشى-قون جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى ەمي پوۋپتى قابىلدادى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ميگراتسيا بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ جاي-كۇيى, ميگرانتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جانە ۇيىمنىڭ 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى شەڭبەرىندەگى ءوزارا ىقپالداستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز زاڭسىز كوشى-قون پروبلەمالارىن شەشۋ, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل جانە شەتەلدەردە ەڭبەك ەتەتىن قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ باعىتتارىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزەتىنىن ايتتى.
ەمي پوۋپ قازاقستاننىڭ الماتى پروتسەسىنە 2025–2027 جىلدارداعى توراعالىعىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇل – ايماقتىق ديالوگتى ىلگەرىلەتۋگە جانە ورتالىق ازياداعى كوشى-قونعا بايلانىستى پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن بىرلەسىپ ىزدەۋ شارالارىن ۇيلەستىرۋگە ىقپال ەتەتىن كونسۋلتاتيۆتىك پلاتفورما.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەمي پوۋپ ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە, سونداي-اق ينستيتۋتسيونالدى الەۋەتتى نىعايتۋعا جانە ايماقتاعى كوشى-قوندى ورنىقتى باسقارۋعا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا وزىق تاجىريبەلەرمەن الماسۋعا ۋاعدالاستى.
* * *
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋعانستان ونەركاسىپ جانە ساۋدا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نۋريددين ءازيزيدى قابىلدادى.
كەزدەسۋدە قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان اۋعانستاندى ايماقتاعى ماڭىزدى سەرىكتەس رەتىندە قاراستىراتىنىن جانە ەكى ەل اراسىندا سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا نيەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز اۋعانستاندا ورنىقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ورناۋىنا مۇددەلى. بۇل ايماقتىڭ يگىلىگى جولىندا اۋعان مەملەكەتىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءوزارا بايلانىستاردى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ ۇكىمەتتىك دەلەگاتسياسى كابۋلعا ەكى رەت باردى.
نۋريددين ازيزي قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ۇيىمداردا اۋعانستان تاقىرىبىن دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلە جاتقانى جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتكەنى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ول رەسمي كابۋلدىڭ بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن جەتكىزدى. بۇل اۋعانستاندا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىك-لوگيستيكالىق جانە اگرارلىق سالالارداعى, سونداي-اق گەولوگيالىق بارلاۋ مەن تسيفرلاندىرۋ باعىتتارىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆاسى تالقىلاندى. قازاقستان كومپانيالارى اۋعان اۋماعىنداعى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا قاتىسۋعا دايىن. قازىرگى كەزدە تۋرگۋندي – گەرات تەمىرجول قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ اۋعانستانعا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن حيميا ونەركاسىبى تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىگى زور.
* * *
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاھاندىق جاسىل دامۋ ينستيتۋتىنىڭ توراعاسى, بۇۇ-نىڭ سەگىزىنشى باس حاتشىسى پان گي مۋنمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى ينستيتۋتقا ەلىمىزدىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعى ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە كورسەتكەن ساراپتامالىق قولداۋى مەن ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىن ەكولوگيالىق تۇرعىدان قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسقانى ءۇشىن العىس ايتتى.
پان گي مۋن قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا جۇمساعان كۇش-جىگەرىن قولدايتىنىن, جاھانداعى ەكولوگيالىق باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
* * *
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «Google» كومپانياسىنىڭ ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى پاتريك ۆورنكينگپەن كەزدەستى.
پرەزيدەنت كومپانيانىڭ ەلىمىزدەگى تسيفرلىق ترانسفورماتسياعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ەۋرازياداعى تسيفرلىق حابقا اينالۋ جونىندە ستراتەگيالىق ماقسات قويعانىن جەتكىزدى. اتالعان ستراتەگيا تىرشىلىكتىڭ بارلىق سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ول ءۇشىن ەلىمىز تسيفرلىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمعا, سونداي-اق ەسەپتەۋ قۋاتىن ارتتىرۋعا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا قۇيىپ جاتىر.
پاتريك ۆورنكينگ جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانىپ, تسيفرلىق كەلەشەككە جول اشۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم ازىرلەۋ جانە مامان دايارلاۋ ىسىندە قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىسىنا جوعارى باعا بەردى.
* * *
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ دۇنيەجۇزىلىك زياتكەرلىك مەنشىك ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى دارەن تانگتى قابىلدادى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ەكوجۇيەنى نىعايتۋعا جانە ورنىقتى ءبىلىم ەكونوميكاسىن قۇرۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن باستامالار تالقىلاندى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بولاشاققا باعدارلانعان ينتەللەكتۋالدى مەنشىكتىڭ بەرىك نەگىزىن قالاۋدا ۇيىم ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى سەرىكتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازىرگى كەزدە زياتكەرلىك مەنشىك قۇرامداس بولىگى بار ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق ستراتەگيانى ازىرلەۋ جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل عىلىمي زەرتتەۋلەردى ىنتالاندىرۋعا, وزىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جانە جاعىمدى يننوۆاتسيالىق ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق قازاقستان ۇيىممەن بىرلەسە وتىرىپ, تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيانى قولداۋ ورتالىعى جوباسىن جۇزەگە اسىرادى.
دارەن تانگ ەلىمىزدە قابىلدانعان شارالاردىڭ ناقتى ناتيجە بەرىپ جاتقانىن ايتتى. بىلتىر قازاقستان جاھاندىق يننوۆاتسيالىق رەيتينگتەگى ورنىن جاقسارتقان بولاتىن.
* * *
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋروپا كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى الەن بەرسەنى قابىلدادى.
كەزدەسۋدە قازاقستان مەن ەۋروپا كەڭەسى اراسىنداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆاسى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەۋروپالىق ۇيىممەن ءوزارا ىقپالداستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە بەيىل ەكەنىن راستادى. پرەزيدەنت ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋعا باعىتتالعان ساياسي رەفورمالاردىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تۋرالى مالىمەت بەردى.
الەن بەرسە ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قازاقستانمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس جاساۋعا ازىرلىگىن جەتكىزدى.
* * *
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (FAO) باس ديرەكتورى تسيۋي دۋنيۋيمەن كەزدەستى.
پرەزيدەنت جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدە قازاقستاننىڭ ۇيىممەن ىنتىماقتاستىعى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى FAO بيۋروسىمەن تىعىز سەرىكتەستىك ورناتىپ, 27 جوبانى تابىستى جۇزەگە اسىردى. قازىرگى ۋاقىتتا قۋاڭشىلىق پەن اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارىنىڭ سورتاڭدانۋى جاعدايىندا تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋ, ورنىقتى اكۆامادەني دامۋ, توپىراق قۇنارىن ساقتاۋ سەكىلدى سالالاردا تاعى 14 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
تسيۋي دۋنيۋي قازاقستاننىڭ جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ىسىندە ايتارلىقتاي ءرول اتقاراتىنىن ايتتى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ۇلتتىق الما برەندى سانالاتىن الماتى اپورتىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازاقستان رەسمي تۇردە اپورتتىڭ وتانى بولىپ مويىندالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تسيۋي دۋنيۋي ءوزارا ءتيىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا دايىن ەكەندەرىن راستادى.
* * *
پرەزيدەنت بۇۇ-نىڭ جوعارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى – بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ تسيفرلىق ماسەلەلەر جانە وزىق تەحنولوگيالار جونىندەگى ارناۋلى وكىلى امانديپ سينگح گيللمەن, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى – بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى اكىمشىسىنىڭ ورىنباسارى حاوليان شۋمەن, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ اۋعانستان بويىنشا ارنايى وكىلى جانە اۋعانستانعا كومەكتەسۋ جونىندەگى بۇۇ ميسسياسىنىڭ باسشىسى روزا وتىنباەۆامەن, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى كومەكشىسى فەليپە پاۋلەرمەن كەزدەستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, استانا حالىقارالىق فورۋمىنا بۇۇ بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋى سان قىرلى ءارى سىندارلى ديالوگتىڭ بارشاعا ورتاق ەكەنىن كورسەتەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى گەوساياسي تۇراقسىزدىق بەلەڭ العان كەزەڭدە بۇۇ ءوزىنىڭ امبەباپ ءارى بالاماسىز سيپاتىن ساقتاپ, بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندەگى بىرەگەي ۇيىم رەتىندە قالا بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
