كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
يسلام قارجى جانە بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ءمادينا تۇقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىر ءداستۇرلى بانكتەر يسلامدىق قارجى ونىمدەرىن ۇسىنا المايدى, سەبەبى زاڭنامالىق بازا جوق.
««يسلام يپوتەكاسىنىڭ تەتىگى ەل ءۇشىن مۇلدە جاڭا بولادى جانە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامادا دا, رەتتەۋشى اكتىلەردە دە ەلەۋلى وزگەرىستەر قاجەت. ءبىز ىقتيمال قۇرالداردى ازىرلەپ جاتىرمىز. قازىر رەتتەۋشى يسلامدىق يپوتەكانى ەنگىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. «وتباسى بانكپەن» بىرگە ونى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن ىزدەستىرىپ جاتىرمىز. يسلامدىق يپوتەكانى ۇسىنۋ ماسەلەسى ايتارلىقتاي كۇردەلى بولعاندىقتان, زاڭنامالىق تۇرعىدان پىسىقتاۋ كەرەك. ونىڭ قانداي تۇردە بولاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. رەتتەۋشىدەن اقپاراتتى تاعاتسىزدانا كۇتەمىز جانە قاۋىمداستىق رەتىندە قابىلداناتىن قۇجاتتاردى ساپالى تولتىرۋعا كومەكتەسەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەيدى م.تۇقۇلوۆا.
الەمدىك قارجى نارىعىندا يسلام يپوتەكاسىنىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. يپوتەكانىڭ بۇل تۇرىندە بىرقاتار ارتىقشىلىق بار – تولەمدى كەشىكتىرگەنى ءۇشىن ءوسىمپۇلدىڭ بولماۋى, پايىزدىڭ جوقتىعى جانە اي سايىنعى تولەمنىڭ ءداستۇرلى تولەمدەردەن تومەندىگى. دەگەنمەن ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, بۇل جۇيەنى تاپ قازىر نارىققا كىرگىزۋ وڭايعا سوقپايدى. بىرىنشىدەن, بانكتەردىڭ ءبارى بىردەي بۇعان ىقىلاستى ەمەس. ەكىنشىدەن, قولدانىسقا ەنگەن كۇننىڭ وزىندە يپوتەكانىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى ۇلتتىق بانك مولشەرلەمەسىنە بايلانىستى قالىپتاستىرىلادى. دەمەك بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭدا ساراپشىلاردىڭ باسىن اۋىرتاتىن تۇس تا وسى بولسا كەرەك.
يسلام قارجىسى الەمدىك اقشا اينالىمىنىڭ 5%-دان استامىن قۇرايدى. ناقتى سوماعا سالساق, 5 ترلن دوللاردىڭ شاماسى. جۇيەنى تاياۋ شىعىستىڭ كوپتەگەن ەلى پايدالانادى. سونداي-اق اقش, گەرمانيا, تۇركيادا دا بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتىر. اتالعان نارىقتاردا ءداستۇرلى ەرەجە مەن يسلامدىق قارجىلاندىرۋ قاعيداتتارىن ينتەگراتسيالاعان گيبريدتى جۇيەلەر جۇمىس ىستەيدى.
يسلام قارجى جۇيەسىندە يپوتەكانىڭ ءۇش ءتۇرى بار: يجارا, مۋراباحا جانە مۋشاراكا. مۋراباحادا بانك تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الىپ, تۇتىنۋشىعا ءبولىپ-ءبولىپ ساتادى. جالعا العاندا بانك م ۇلىكتى ساتىپ الادى جانە تۇتىنۋشىمەن ليزينگ شارتىن جاساسادى. مۋشاراكا ءبىرشاما كۇردەلى: تۇرعىن ءۇي يەسى, تۇتىنۋشى جانە بانك اراسىندا ۇشجاقتى شارت جاسالادى, ال پايدا الدىن الا كەلىسىلگەن ۇلەستەرگە سايكەس بولىنەدى, ناتيجەسىندە تۇتىنۋشى ءوز ۇلەسىن بانكتەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ساتىپ الادى.
بىزدە مۋراباحا سۇرانىسقا يە. نارىقتا يسلام بانكينگىنىڭ وپەراتورى بولعان ء«ال-حيلال» بانكى 15 جىل بويى مۋراباحا جۇيەسىمەن جۇمىس ىستەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە استانا, الماتى, شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىنىڭ كوپتەگەن تۇرعىنى باسپانالى بولدى. باعدارلاما تەتىگى قاراپايىم: تۇتىنۋشى تۇرعىن ءۇيدى تاڭدايدى, بانك ونى ساتىپ الادى, قۇنىنا ۇستەمە باعا جاسايدى جانە تۇتىنۋشىعا جاڭا باعا بەلگىلەيدى. ەگەر بانك پاتەردى 10 ملن تەڭگەگە ساتىپ السا, تۇتىنۋشىعا شارتتى 11 ملن-عا ساتا الادى. تۇتىنۋشى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ 30%-ىن تولەيدى, قالعانىن كەلىسىلگەن مەرزىمدە تولەيدى.
قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعىنىڭ وكىلى ۆياچەسلاۆ لازارەۆ ەرتە كوكتەمدە الماتىدا وتكەن جيىندا كلاسسيكالىق يپوتەكا ارقىلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الا المايتىن سالۋشىلار مەن كليەنتتەر وزدەرىنە كەلەتىنىن ايتقان بولاتىن. ونىڭ سوزىنشە, نەسيەلەندىرۋدىڭ مۇنداي ءتۇرى ەكونوميكاعا ءتيىمدى اسەر ەتىپ, ەلگە اراب ينۆەستيتسيالارىن جىلدام تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. PR-مامان ايبار ولجاەۆتىڭ پىكىرىنشە, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ءداستۇرلى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن ىعىستىرا المايدى.
«بۇل مۇددەلى توپقا مۇمكىندىكتەر بەرۋمەن عانا شەكتەلەدى. يسلام يپوتەكاسى ءداستۇرلى يپوتەكامەن باسەكەلەسە المايدى. سەبەبى ولاردا ءتۇرلى قاعيدا مەن ماقساتتى توپ بار. يسلام يپوتەكاسى بەلگىلى ءبىر ءدىني نانىم ازاماتتارىنا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. وسى توپتاعى ادامدار ءۇشىن بانكتەن نەسيە الۋ «حارام» سانالادى, يسلام بانكتەرى مۇددەلى توپقا وسى ماسەلەنى شەشۋگە جاعداي جاسايدى. حالىقتىڭ قالعان بولىگى كلاسسيكالىق نەسيە الۋدى جالعاستىرادى», دەدى ا.ولجاەۆ.
ول سونىمەن قاتار يسلامدىق يپوتەكانىڭ وتاندىق مودەلىندە ىرگەلى قاعيداتتار ساقتالمايتىنىن دا ايتىپ ءوتتى.
«بىراق كەي ازاماتتار بۇعان ءمان بەرمەيدى. يسلام يپوتەكاسىندا پايىزدىق تەتىك جۇمىس ىستەمەيدى. تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇنى پايىزسىز تولەنەدى. بىراق ءسوز جۇزىندە پايىز بولماسا دا, شىندىعىندا جاعداي باسقاشا. مىسالى, 10 ملن تەڭگەگە ساتىپ الىنعان ءۇي 12 ملن-عا ساتىلاتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. ارينە, الدىمەن حالىق وسى جۇيەگە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. سودان كەيىن ول تومەندەدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز. بىراق بىزدە يسلامدىق بانكينگ ءۇشىن مۇمكىندىك كوپ. مەن يسلام بانكتەرىنىڭ نارىققا كەلۋگە نيەتتى ەكەنىن ەستىدىم, ياعني باسەكەلەستىك دەڭگەيى تومەن», دەيدى ا.ولجاەۆ.
الماتى
