قوس قانات

جاركەنت جە­رى تابيعاتى اسەم, تاريحى باي ءوڭىر عوي. وتانىمىزدىڭ شىعىسىن­داعى ەڭ شەتكى شەكارا سانالاتىن بۇل ايماق سونىمەن قاتار تالاي-تالاي وقيعالارعا دا كۋا. ەستە جوق ەسكى زامانداردى ايتپاساڭدا بەرتىنگى داۋىرلەردىڭ وزىندە مۇندا ءبىراز كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى جاعدايلار بولعان. سونداي سىن ساتتەر جاركەنت ەلىنىڭ ەرلىك ءداستۇرىن قالىپتاستىرعان. ەڭبەككە دەگەن شىدامدى­لىعىن شىڭ­داپ, ادامگەرشىلىك اتتى اسىل قاسيەتكە ادال ازاماتتارىنىڭ اتىن شىعارعان. بۇعان مىسال كوپ. وتە كوپ! ءبىز بۇگىن سوعان دالەل رەتىندە وسى كۇنى كەشە ارامىزدا جۇرگەن قوس ازاماتتى ءسوز ەتپەكپىز. ولار: ادىلشايىق ىبرايىمولداەۆ پەن ازات ماشۋروۆ ەدى. ادەكەڭ تۋرالى تىلگە تيەك ەتكەندە الدىمەن ونىڭ العىرلىعى, قاشان دا شالت قيمىلداپ, شاپ­شاڭ شە­شىم قابىلدايتىندىعى بىردەن ەسكە تۇسەدى. ادەتتە, ونداي ارەكەتكە بەيىم ادامدار كوبىنە-كوپ قاتەلىككە بوي الدىرىپ جاتادى ەمەس پە؟ ال ول كىسىنىڭ ىسىندە مۇنداي جاعداي از, ءتىپتى مۇلدە كەزدەسپەيدى دەسە دە بولادى. ويتكەنى ونى ءومىردىڭ ءوزى شىڭداپ, ءوزى ءتار­بيەلەپ, ساناسىنا مول تاعى­لىمىن تەرەڭ سىڭىرگەن دەسە دە ارتىق ەمەس. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ءتورت جىلداي تۋعان شارۋاشىلىعىندا قارا جۇمىس ىستەپ, سودان سوڭ قازاقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستي­تۋتى­نا وقۋعا تۇسكەن. ودان ينجەنەرلىك ماماندىق الىپ شىعىپ, ءوز اۋىلىنداعى ماشينە-تراكتور ستانسا­سىندا ەڭبەك ەتكەن. تۋمىسىنان شيراق, ىسكە مىعىم جىگەرلى جاس ۇزاماي-اق باسشىلىقتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, باس ينجەنەرلىككە جوعارىلاتىلعان. ودان كەيىن “وكتيابر” كەڭشارى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى, ەت كومبيناتىنىڭ ديرەكتورى, “كوكتال” كەڭشارى­نىڭ ديرەكتورى, اۋداندىق اگروونەركاسىپ بىرلەستى­گىنىڭ توراعاسى, تالدىقورعان اۋدانىنداعى “زاريا كوممۋنيزما” كەڭشارىنىڭ ديرەكتورى, تاعى باسقا دا بىرقاتار ماڭىزدى تەتىكتەردەگى لاۋازىمدار­دىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان. قاشان دا بارشىلىققا تاس­پاي­تىن, جوقشىلىقتا ساسپايتىن ول قانداي ءىستىڭ بول­سىن كۇرمەۋىن شەشە ءبىلىپ, اينالاسىنداعىلاردى ورتاق ىزگى ماقساتقا جۇمىلدىرا بىلەتىن. قاجەت كەزىندە اقىرىن ايتىپ تا, باتىرىپ ايتىپ تا ءسوزىن وتكىزەتىن. بىراق ەشقاشان قاراپايىمدىلىعىنان اينىعان ەمەس. ۇلكەنمەن – ۇلكەندەي, كىشىمەن – كىشىدەي ءتىل تابى­ساتىن. ءتىپتى ەسىمى ەلگە ايگىلى عالىمدار مەن تىلىمەن قۇس قايىرعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءوزى ادەكەڭنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگىن, سىربازدىعى مەن سۇڭعىلالىعىن مويىندايتىن. مۇنداي ادامي اسىل قاسيەتتەرى تۋرالى اقتارىلا ايتىپ وتىرعانىم – مەن دە سول اعامىز تۋعان اۋىل­دا ءوسىپ-ءونىپ, سول ءوڭىردىڭ اۋاسىمەن تىنىس­تاعانمىن. ەس بىلگەلى ول كىسى تۋرالى ەل-جۇرتتان جاقسى پىكىر ەستىپ, ەلىكتەپ وسكەنمىن. كەيىننەن “وكتيابر” كەڭ­شارى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى كەزىندە قىز­مەتتىك كولىك جۇرگىزۋشىسى بولعاندا تىپتەن ەتەنە ارا­لاستىم. اعامىزدىڭ وزگەلەردى ءوز ىسىنە باۋراي, باۋ­لي بىلەتىندىگى سونشالىق, جۇرە كەلە مەن پارتورگ­تىڭ شوفەرى عانا ەمەس, ءدال ءبىر پارتيا ۇيىمىنىڭ نۇسقاۋشىسى دەڭگەيىنە جەتكەنىمدى كەيىن اڭعاردىم. ءوزى قات-قابات قاربالاس شارۋالارمەن باس الا الماي جاتقان كەزىندە مەنى جەڭىل-جەلپى قوعامدىق جۇمىس­تارعا دا جەگىپ جىبەرەتىن. ءسويت­سەم, جارىق­تىق­تىڭ: “جاس قوي, جان-جاقتى جەتىلىپ ۇيرەنە بەرسىن”, دەگەن قامقورلىعى ەكەن ول. قا­زىرگى كۇندەرى جان-جاقتى بولىپ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جە­تۋى­مە سول كەزدە-اق نەگىز قالانا باستاعان ەكەن بايقاپ تۇرسام. ادەكەڭنىڭ قايراتكەرلىگىنىڭ شارىقتاۋ شىڭى اسىرەسە, سوناۋ تاۋەلسىزدىگىمىز ءتاي-ءتاي باسقان العاش­قى كەزەڭدە ايقىن اڭعارىلدى. ەلباسىمىز ن.ءا.نا­زار­باەۆ ءبىر سوزىندە ايتقانداي سانا-سەزىمنىڭ شيەلە­نىسى مەن شيرىعۋى ەرەكشە بولعان 90-شى جىلدارى ادەكەڭ تۋعان ءوڭىرى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ ەڭ ال­عاش­قى اكىمى بولىپ تاعايىندالعان بولاتىن. ەسكى مەن جاڭا تايتالاسقان سول ءبىر الاساپىران كەزەڭدە ول ءوزىنىڭ ناعىز تۋعان جەرىنىڭ پاتريوتى, ەل ءۇشىن تۋعان ەر ەكەندىگىن كورسەتتى. قارىم-قابىلەتى مەن ۇيىم­داستىرۋشىلىق قاسيەتى بار قىرىنان جارقىراي اشىلدى. قىسىلتاياڭ كەزدە حالىققا ەڭ كەرەگى نان ەكەنىن ۇعىنعان ول اۋداندا كۇرت بەتبۇرىس جاساپ, ەلدى ەگىنشىلىككە, ونىڭ ىشىندە ەڭ قاج­­ەتتىسى – بيداي ەگۋگە بەيىمدەدى. ول كەز­دە كولىك جۇرگىزۋشىلىگىنەن جو­عارىلاپ, ار­نايى وقۋ ورنىن ءبىتى­رىپ, مەحانيك, گاراج مەڭگەرۋشىسى, باس ين­جە­نەر, پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى باسپال­داق­تارىنان وتكەن مەن اۋدانداعى لەنين اتىنداعى كەڭ­شاردا ديرەكتور ەدىم. ادەكەڭ ءوزى دە دامىل تاپپاي, ءبىز سياقتى شارۋاشىلىق باسشىلارىنا دا تىنىم كورسەت­پەي ەل قامى جولىنداعى يگىلىكتى ىسكە جۇمىل­دىردى. اقيقاتىن ايتۋ كەرەك, اۋدانىمىزدا ايانباي ەڭبەك ەتكەن اسىلمۇرات تۇرعانبەكوۆ دەگەن ابزال ازامات قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى كەزىندە جاركەنت جەرىنە “ەركىن ەكونوميكالىق ايماق” مارتەبەسىن اپەرۋ­دىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالادى. ال ونى ءىس جۇزىندە پايدا­لانۋ جۇمىسىن تىكەلەي ادەكەڭ جۇزەگە اسىردى. ول كەزدە مەملەكەتىمىزدە ءبىزدىڭ اۋداننان باسقا ەكى-اق جەردە عانا وسىنداي ايماق بار ەدى. ءبىرى قازىرگى پارلامەنت ءماجى­لىسى­نىڭ ۆيتسە-سپيكەرى مۇحامبەت كوپەي باسقارعان ءجاي­رەم وڭىرىندە, ەكىنشىسى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولو­گيالار ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت پاۆ­لوۆيچ راۋ جەتەكشىلىك ەتكەن ليساكوۆ جەرىندە قۇرىلعان ەدى. وسى قۇرىلىمدار اراسىندا تىعىز ىسكەرلىك بايلانىس بولۋى ءىستى ىلگەرىلەتۋگە ءوزىنىڭ يگى اسەرىن تيگىزدى. ونىڭ ارتىقشىلىعىن پايدالانۋدا ادەكەڭ ءوزىنىڭ تاپقىرلىعى مەن ىسكەرلىگىن مەيلىنشە مولىنان قولداندى. قولدا باردى ۇقساتۋعا تىرىسىپ, جاركەنت جەرىندە كوتەرمە بازار سالعىزۋ ارقىلى اۋدان بيۋدجەتىنە قىرۋار قارجى قۇيعىزدى. وسى ءوڭىر ارقىلى كۇن سايىن ارى-بەرى اعىلىپ ءوتىپ جاتاتىن جۇزدەگەن اۆتوكولىكتەردىڭ ەكولوگياعا تيگىزگەن كەرى اسەرى وتەۋىن قايتارۋدى دا قاداعالادى. قاشان دا جاڭالىققا جانى قۇمار, تىڭنان تۇرەن سالۋعا تالپىنعىش ادەكەڭنىڭ سول ءبىر كەزدەرى الماتى, تال­دىقورعان سەكىلدى قالالاردا وقىپ جۇرگەن جاركەنتتىك جاس­تارعا جاساعان جاقسىلىعى تىپتەن تامساندىرارلىق. وزات ستۋدەنتتەرگە اۋداننان شىققان اتاقتى ونەر, ءبىلىم, عى­لىم, ەڭبەك مايتالماندارىنىڭ اتىنداعى شاكىرتاقى تا­عايىنداتىپ بەرگىزدى. جىلىنا ەكى رەت مەرەكە كەزىندە ار­نايى اۆتوبۋستار جىبەرىپ, ولاردى اۋىلدارىنا تەگىن تاسى­مالداۋدى ۇيىمداستىردى. قازىرگى كۇندەرى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءار سالادا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ءبىر كەز­دەگى سول بوزبالالار مەن بويجەتكەندەر بۇگىندە ادە­كەڭدەي ەل اعاسىنىڭ اكەلىك قامقورلىعىن ەلجىرەي ەسكە الادى. ادىلشايىق ىبرايمولدا ۇلىنىڭ ەسىمى سونىمەن قاتار سوناۋ 1993 جىلى بۇكىل التى الاشقا ساۋىن اي­تىپ, ۇلتتىق رۋحتى تىرىلتكەن ماڭىزدى قاداممەن قال­دى. بۇل جاي باسقوسۋ ەمەس, رۋحاني جان دۇنيەمىزدىڭ جاڭعىرۋ تويى ەدى. نەگىزگى يدەياسىن كورنەكتى جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى كوتەرىپ, سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قۋانىش سۇلتانوۆ قولداعان جانە تالدىقورعان وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك اقىم­بەكوۆ باسى-قاسىندا بولعان اتاقتى وربۇلاق شايقاسى­نىڭ 350 جىلدىعىنا ارنالعان تاريحي-مادەني شارا­نى پرەمەر-مينيستر سەرگەي تەرەششەنكو قازاق ءتىلىن­دە كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشىپ, كەمەڭگەر قالامگەر ءابىش كەكىلباەۆ كەڭىنەن تولعاپ ءسوز سويلەدى. ەگەمەن ەلىمىز­­دىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ساعادات نۇرماعانبەتوۆ وقپانا قازۋ ارقىلى تاكتيكالىق ۇتىمدى ءتاسىل جاساپ, نەگىزگى كۇش كەلگەنشە وزدەرىنەن وراسان كوپ جاۋدىڭ جولىن جانقيارلىقپەن بوگەپ, ويسىراتا شىعىنعا ۇشىراتقان جاۋجۇرەك بابا­لارىمىزدىڭ باتىرلىعى جونىندە بايان ەتتى. تاۋ سىلە­مىن­دە تىزىلە تۇرعان ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ ساربازدارى ساليۋت اتىپ, باتىر بابالارىمىزعا تاعزىم ەتكەنى ءتىپ­تەن اسەرلى بولدى. بەلجايلاۋدىڭ تورىندە بەس جۇزدەن استام اقشاڭقان كيىز ءۇي تىگىلىپ, بار ءسان-سالتاناتىمەن وتكەن بۇل تويدان قالعان بەلگى رەتىندە قازىر سوندا ورنا­تىلعان جيىرما توننالىق گرانيت تاس الىستان مەنمۇندالايدى. وندا وسى تاريحي وقيعانىڭ ءمان-ماڭىزى جازىلعان توت باسپايتىن تەمىر تاقتا شەگەن­دەلىپ بەكىتىلگەن. رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان وسى توي شاراسىنىڭ ازىرلىگىنەن باستاپ اياقتالعانىنا دەيىن سول كەزدەگى قازاق تاريحي ەسكەرت­كىشتەرىن قورعاۋ قوعامىنىڭ توراعاسى مۇق­مەدقاسىم شاكەنوۆ كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن ەدى. ەل ءۇشىن, ەلىنىڭ قازىرگى قامى مەن تاريحي جادى ءۇشىن جانىن ايامايتىن ادەكەڭ سول كەزدەرى: “اكىم بول, حالقىڭا جا­قىن بول”, – دەگەن قاعيدانى بۇلجىتپاي ورىنداپ, ءوزى­نە دە, ەل بيلىگىندە جۇرگەن وزگەلەرىمىزگە دە قا­تاڭ تالاپ قوياتىن. تالدىقورعانعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا ەلباسىمىز اكىمدەردىڭ ەل-جۇرتتىڭ جاعدايى جايلى ەسەبىن تىڭداپتى. سوندا ادەكەڭ وزىنە ءتان جىگەرلى دە اشىق داۋىسىمەن اۋدان تۋرالى جان-جاقتى ايتا كەلىپ, تەك جاعىمدى دەرەكتەر مەن دايەكتەردى عانا تىلگە تيەك ەتۋمەن قاتار بارلىق اۋىرتپالىقتى, ءتىپتى قىلمىس جاساپ, ءىستى بولعاندار جونىندە, ولاردىڭ قايدا, قانداي جاعدايدا ەكەندىگى جايلى دا ناقتى مىسالدارمەن ايتىپ بەرىپتى. ونى ەستىگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى: “نا­عىز اكىم دەگەن وسىنداي بولادى”, – دەپ ءيزرايلدىڭ وزىق ىستەرىمەن تانىسۋ ساپارىنا بىرگە اپارعان ەكەن. ءىس بارىسىندا ايبارلى كورىنەتىن ادەكەڭ جاي­شىلىقتا وتە جايدارلى ەدى. قالت ەتكەندى قاعىپ تۇسەر قىرعي ءتىلى ءازىل-قالجىڭ ايتقاندا ءتىپتى ۋىتتى-تىن. تۋعان-تۋىس, قۇربى-قۇرداس اراسىندا ەرەكشە باۋىرمال بولاتىن. ءان دە ايتىپ, دومبىرا دا تارتاتىن. ۇلكەنگە ىزەتتى, كىشىگە قامقور ەدى. ولارعا سەنىم ارتىپ, جىگە­رىنە-جىگەر, قايراتىنا-قايرات قوساتىن. ول كىسىنىڭ ۇلگى-ونەگەسىمەن, شىڭداۋىمەن شيراپ وسكەن باۋىرجان قاسەنوۆ, ازات ابدىكارىموۆ, اقان وسپا­نوۆ, داۋلەت ناي­مانتاەۆ, توقتارباي كەرىمقۇلوۆ, مارات ساعىم­بەك, ءنۇرادىل بەگىمبەت, قانات دوسمايىلوۆ, وكەن تولەپ­بەكوۆ, جايىق قۇرمانبەكوۆ, المان وسپانوۆ سىندى ءبىرتالاي ازاماتتار كەزىندە ءبىر-ءبىر مەكەمە, شارۋاشىلىق, وكرۋگ, اۋداندى باسقارعان. قازىر ولاردىڭ الدى رەس­پۋبليكامىزدىڭ ين­دۋستريا جانە جا­ڭا تەحنولوگيالار مي­نيسترلىگىندە, قال­عان­­دارى ءار الۋان دەڭ­گەي­دەگى ءىس باسىندا تىزگىن ۇستاپ وتىر. ادەكەڭدى قارا­پا­يىم حالىقتىڭ قان­­شالىقتى قۇرمەت­تەيتىنىنە ءبىر مىسال سول: ول كىسى بۇرىنعى تالدىقورعان, قازىرگى ەسكەلدى اۋ­دانىنداعى “زاريا كوممۋنيزما” كەڭشارىندا ديرەك­تور بولعان كەزدەگى كوز كورگەندەرى قايتىس بولىپ كەتكەن سوڭ ونىڭ اتىنا ءوز اۋىلدارىنان ءبىر كوشەنىڭ اتىن بەرىپ­تى. “جاقسىنىڭ جاتتىعى جوق”, – دەگەن وسى بو­لار, ءسىرا! ونشا كوپ مەرزىم بولماسا دا از ۋاقىت ءىشىن­دە ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن ادەكەڭنىڭ ەسىمىن ولار وسىلايشا ۇلىقتادى. قازىر ءوزى تۇڭعىش اكىم بولعان پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى – ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ەجەلگى دە جاس جاركەنت قالاسىنىڭ ۇلكەن ءبىر كوشەسى دە ول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالادى. ءيا, ادامدار جەردى گۇلدەنتسە, جەر-انا ادامداردى ءوسىردى, داڭققا بولەدى, اتاق-ابىرويىن اسىردى. اۋ­دانى­مىزعا قاتىستى اڭگىمە بولعاندا ءبىز مۇنى قاي­تالاۋدان ەشقاشان جالىقپايمىز. ويتكەنى وڭىرىمىزدە ومىرگە كەلىپ, تۋعان جەرىمەن جانە تۋعان ەلىمەن ەتەنە وسكەن ادىلشايىق ىبرايىمولدا ۇلى سەكىلدى ازاماتتارىمىز وسىندا ەڭبەكپەن ەسەيىپ, كۇللى ەلىمىزگە تانىلدى, مەملەكەتتىك ماراپاتتاۋعا يە بولدى. * * * ازات ما­­شۋر­ ۇلى ماشۋروۆ تا وس­ىن­داي جاركەنتتىك جايساڭ جانداردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى ەدى. ول كىسىنىڭ ەڭبەك جولى دا وسىناۋ قىدىر دارىپ, كيە قونعان تۋعان توپ­ى­را­عىمىزدا باستالىپ, بيىك باسپالداقتارعا كوتەرىلدى. قاراپايىم موتوريست بولىپ ءجۇرىپ, سەمەي ءمالدارى­گەر­لىك ينستي­تۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپتى. ونى اياقتاسىمەن تۋعان جەرىندە بىلىكتى مامان رەتىندە تانىلىپ, قىزمەت باسپالداق­تارى­مەن جوعارىلاي باستايدى. اتاپ ايتقان­دا اۋدانىمىزدىڭ شولاقاي, كوكتال ەلدى مەكەندەرىن­دەگى شارۋاشىلىقتاردا باسشى بولعان. كەلە-كەلە اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن ات­قارعان. بولا­شاعى زور بىلىكتى مامان, پاراساتتى قىز­مەت­كەر رەتىندە ۇلكەن سەنىمگە يە بولىپ, ارنايى جول­دامامەن جوعارعى پارتيا مەكتەبىندە وقىعان. تالدى­قورعان وبلىسىنداعى الاكول اۋداندىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ, وندا دا زور تابىسقا جەتكەن. مەن سول كەزدە وزىممەن جاسى قاراي­لاس, قىزمەتى دەڭگەيلەس, اسكەري بورىشىمدى موڭ­عوليا­دا بىرگە وتەگەن “جاناما”, “يليچ” كەڭشارلارى­نىڭ ديرەكتورى بولعان سيىرباەۆ بولاتپەن ارالاس-قۇرالاس بولىپ تۇراتىنمىن. ول ارقىلى “سوتسيالدى” كەڭشا­رى­نىڭ ديرەكتورى ءبۇتىنشىنوۆ كەلىس, كيروۆ اتىنداعى ۇجىم­شار­دىڭ توراعاسى نيازوۆ نۇر­لان, تاعى ءبىر كەڭ­شار­دىڭ ديرەك­تورى يمانقۇلوۆ امانتاي, ازات ماشۋر­ ۇلىنىڭ تىكەلەي كو­مەك­شىسى, ءارى اۋداندىق پار­تيا كومي­تەتى جالپى ءبولى­مىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن ات­قارعان قانات ءنۇسىپوۆ جانە اۋدان­دىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مەڭگە­رۋشىسى قوڭىرجاي قىستالاسوۆا سياقتى قىزمەتكەرلەر­مەن ءجيى-ءجيى ارالاسىپ, الاكولدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن حاباردار بولىپ تۇراتىنمىن. “ازات اعامىز كادر سايا­ساتىن وتە ءادىل جۇرگىزدى. سىرتتان ەشكىمدى الىپ كەلمەي, الاكولدىڭ ءوز جاس­تارىن ءوسىردى. ءوزى دە ەگىس القابىندا شارۋا كيىمىن كيىپ كەلىپ, بۇرىن كۇرەك­پەن سۋ جاعالايتىن ءبىزدىڭ اياعىمىزعا ءرا­زىڭكە ەتىك كيگىزىپ, قولى­مىز­عا كەتپەن ۇس­تاتۋدى ۇيرەتتى. پان­فيلوۆ اۋدانىندا مال بوردا­­قىلاۋ سالاسىندا قا­لىپ­تاسقان وزىق ءتاجى­ريبەلەردى الاكول­گە الىپ كەلىپ, تابىس تاسقىنىن تاسقىن­داتتى”, – دەيتىن ولار. نيەتتەس ازاماتتاردىڭ وسىناۋ وي-پىكىرىنىڭ جارقىن دالەلىندەي سول كەزدە الاكول اۋدانى جاقسى جەتىستىكتەرى ءۇشىن تۇڭعىش رەت سوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ اۋىسپالى قىزىل تۋىن جەڭىپ العاندا جەرلەس اعامىزدىڭ جەتەكشىلىگىمەن جەتكەن بۇل تابىسقا ءبىز دە شىن جۇرەكتەن قۋانعانبىز. سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا ازات اعامىز پان­فيلوۆ اۋدانىنداعى كالينين اتىنداعى شارۋاشى­لىقتى باسقارۋعا كەلىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىنا دەيىن تۋعان جەرىندە قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتتى. بۇرىن اتاعىن الىستان ەستىپ, ءىش تارتىپ جۇرەتىن ول كىسىمەن وسى كەزدەرى مەن لەنين اتىنداعى كەڭشاردا ديرەكتور كەزىم­دە ارىپتەس بولىپ قاتار قىزمەت جاساپ, ەتەنە ارا­لاستىم. جالپى, ازات ماشۋر ۇلى – كورەگەن ادام-تىن. ول زاماننىڭ اۋمالى-توكپەلى الاساپىران جاعدايىن ءجىتى قاداعالاپ, سوعان وراي دۇرىس قادام جاساي ءبىلدى. كەڭ­شاردىڭ ەسەپ شوتىنداعى ميلليونداعان سومدى, ياعني, ء“ولى” اقشانى اينالىمعا ءتۇسىرىپ, قۇن­سىزدانۋعا جەتكىزبەي ەل يگى­لىگىنە, حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك احۋا­لىن كوتەرۋگە جۇمسادى. ءسوي­تىپ, اۋىلدى اجار­لان­دىرىپ, ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىردى. اقيقاتىن ايتساق, سول كەزدە اۋدانىمىزدىڭ باسقا شا­رۋا­شىلىق­تا­رىن­دا بۇدان دا كوپ قارجى قورى بار ەدى. بىراق, زاماننىڭ بەتالىسىن دۇرىس باعامداماعان ولار ۇتىلىپ قالعانىن كوزىمىز كوردى. ازات اعامىز ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن, ءار وتباسىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, سوعىس اردا­گەرلەرىنىڭ, جالعىزباستى ادامداردىڭ, كوپ بالالى انا­لار­دىڭ, جاستاردىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ, تولىق تالقىدان وتكىزدى دە سوعان ساي ءتيىستى جۇمىس جاسادى. جاستاردى دا جيناپ, ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىن ءبىلدى. ويلارىن تىڭداپ, ءوز پىكىرىن ايتتى. ءسويتتى دە الدارىنا ۇلكەن ماقسات قويدى. تۋعان اۋىلدارىن: “مىناۋ مەن تۋىپ-وسكەن مەكەن”, – دەپ ماقتانىشپەن اتايتىنداي دەڭگەيدە بولۋى كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرىپ, ءىس جۇزىندە ونى كورسەتە ءبىلدى. ازەكەڭنىڭ باسشىلىعىمەن سول كەزدەرى اۋىلداردىڭ جولدارى تۇگەل اسفالتتالىندى. جايلاۋعا باراتىن, ءسۇت فەرمالارىنا اپاراتىن سوقپاقتارعا تولىق شاعىل توسەلىپ, جايلى جولدارعا اينالدى. ء“ولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى”, – دەگەن قاعيدانى قا­پە­رىندە ۇستاعان اعامىز پەنجىم اۋىلىنداعى زي­رات­تاردىڭ اينالاسىن قورشاتىپ, كوشەت وتىرعىزىپ, ءجۇ­رگىنشىلەر جۇرەتىن جولدى اسفالتتاتتى. اۋداندا تۇڭ­عىش رەت سوعىس ارداگەرلەرىنە ارنالىپ, ۇشار باسىندا جارقىراعان جارتى ايى بار مۇسىلماندىق ەسكەرتكىش ورناتىلدى. پەنجىم اۋىلىنىڭ ورتالىق الاڭى, مادەنيەت ءۇيىنىڭ ماڭى قىزىلدى-جاسىلدى گۇلگە ورانىپ, قالى كىلەمشە قۇلپىردى. تۇندە سامالاداي جارقىراعان جارىق شامدار اۋىلدىڭ ساۋلەتىن تىپتەن ارتتىرا ءتۇستى. كەڭ-بايتاق رەسپۋب­لي­كامىزدىڭ شىعىس شەكارا شەبىندە ور­نا­لاس­قان­دىقتان كورشى ەلگە بارىس-كەلىس جاساپ جۇرگەن جولاۋشىلاردىڭ جول بويىنداعى وسىناۋ اسەم كورىنىسكە تامسانباعاندارى كەمدە-كەم بولعان شىعار سول كەزدەرى. وسى ارادا ايرىقشا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت سول, ازەكەڭ پەنجىم اۋىلىن كوكتەي وتەتىن ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى ءساندى ساۋدا ورتالىعىنىڭ الدىنا قازاق حالقىنىڭ ۇلى اعارتۋشى عالىمى, جيھانگەر ساياحاتشىسى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ كورنەكتى دە ەڭسەلى ءمۇسىنىن ورناتقىزدى. كەزىندە مامىلەگەرلىك ميسسيامەن قۇلجاعا بارعان رەسەي ۇكىمەتى اسكەري دەلەگاتسيا­سى­نىڭ قۇرامىندا بولعان بۇل ۇلى بابامىز سول سا­پا­رىندا وسى اۋىلعا تاياۋ اقكەنت شاھارىنا تۇنەگەن ەكەن. تاريحي جادىسى تەرەڭ, زەيىندى دە زەرەك ازات اعامىزدىڭ وسى ىزگىلىكتى ىسىنە قالاي ريزا بولماسسىڭ! قازىر بۇل ەسكەرتكىش اۋىلداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنداعى كورنەكتى جەرگە كوشىرىلگەن. عۇلاما بابامىز بەينەسى كەزىندە ۇلتتىق تۇرمىس-سالتى مەن ادەت-عۇرپىنا ءوزى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن باۋىرلاس اعايىنداردىڭ بايىرعى قازاق جەرىندەگى بەيىل-بەرەكەلى ومىرىنە بيىكتەن ويلانا قاراپ تۇر بۇگىندە. ازەكەڭنىڭ باستاماسىمەن سول تۇستا كولحوزدا “شات­ليق”, “تۋعان جەر” دەپ اتالاتىن ۇلت-اسپاپتىق انسامبلدەر قۇرىلىپ, كەڭشار ونەرلى ورەندەردىڭ ورەلى ورداسىنا اينالدى. ولار ءتىپتى اۋدان, وبلىس كولەمىنەن اسىپ, رەسپۋبليكاعا دا تانىمال بولدى. شەكارا اسىپ, پولشا, پورتۋگاليا, قىتاي, قىر­عىز ەلدەرىندە ونەر كورسەتتى. ءسويتىپ, شەتەلدىكتەر دە كەزىندە كەڭ-بايتاق قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىس قيىر شەتىندەگى قاراپايىم كولحوز ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىنە قۇشىرلانا قول سوققان. ازەكەڭنىڭ سىرت كەلبەتى حاس باتىرعا قالاي ۇقساسا, ءىس-ارەكەتى دە ءدال سولاي قاھارماندىق قيمىلعا تولى بولاتىن. ازات ماشۋر ۇلىنىڭ ەل الدىنداعى ەسەلى ەڭبەگى, قوعامدىق قىزمەتى كەڭەستىك كەزەڭدەگى مەملە­كەتتىك وردەن, مەدالدارمەن اتاپ ءوتىلدى. ال ەڭ باستى جەتىستىگى – ول كىسىنىڭ ەسىمىن كۇللى اۋدان, ءتىپتى بۇكىل جەتىسۋ جەرىنىڭ جۇرتشىلىعى قاشان دا ىستىق ءىلتي­پاتپەن, ەرەكشە قۇرمەتپەن اتايدى. اۋىل شارۋاشى­لىعى ءوندىرىسىنىڭ ءىرى ۇيىمداستىرۋشىسى جانە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى رەتىندە ماقتان تۇتادى. * * * جالپى, ەكى اعامىزدىڭ دا ەل قىزمەتىندە ەرەن ەڭبەگىمەن تانىلىپ, ەرەكشە كوزگە تۇسۋىندە ولاردىڭ قاشان دا, قاي كەزدە دە قاسىنان تابىلىپ, جان جارى عانا ەمەس, سۇيەنىشى, جاناشىرى بولا بىلگەن مارقۇم مايرا جەڭگەمىز بەن بۇگىندە ساليقالى انا اتانىپ وتىر­عان ءدۇرنام تاتەمىزدىڭ ەڭبەگى وتە زور. قوس اعا­مىزدىڭ بالا-شاعاسى دا تاربيەلى بولىپ ءوسىپ, اكە­لەرىنىڭ اتاق-داڭقىنا قىلاۋ تۇسىرگەن جوق. بۇگىندە ادە­كەڭنىڭ تال­عاتى – كەدەن قىزمەتكەرى, نازارى – ىلە اۋدانى­نىڭ پروكۋرورى, گۇلعايشاسى – قازىنا­شى­لىق قىزمەتكەرى, گۇلجانى دا – ەسەپ-قيساپ سالا­سىندا. ال ازەكەڭنىڭ ۇلى ءدىلشات تا شەت ەلدە وسى زامانعى وزىق ۇلگىگە ساي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلىپ, ەلىمىزدە بەلسەندىلىكپەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءبىر قىزى مۇكارام – دارىگەر. ديليارامى دا قوعامىمىزدان لايىقتى ورىن تاپقان. ءيا, ءبىز جاركەنتتىكتەر, ادىلشايىق ىبرايىم­ول­داەۆ پەن ازات ماشۋروۆ سياقتى اعالارىمىزدى ءار­قاشان ماقتاپ قانا قويمايمىز. سونىمەن قاتار, ولاردى ماقتانىش ەتەمىز. ءبىر ءوزى ءبىر داۋىرگە ءتان بار­شا يگى قاسيەتتى بويىنا سىڭىرگەن, زامانىنىڭ موينى وزىق ازاماتى بولا بىلگەن مۇنداي اعا­لا­رى­مىزدى ونەگە ەتپەگەندە, كىمدى ونەگە ەتەمىز؟! ولاردىڭ تاۋ­داي تۇلعاسى, جارقىن ءىسى جاس ۇرپاق ءۇشىن ۇزدىك ۇلگى. ەرمەك كەلەمسەيىت, پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى. الماتى وبلىسى.