فوتو: قىرمىزى جۇماعاليقىزى
بۇل تاعىلىمدى شارانى ۇيىمداستىرۋشى, «BaiQymyz» جوباسىنىڭ اۆتورى – جۇماجان قالتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتا-بابامىزدىڭ ادال اسىنا اينالعان قىمىزدى كۇندەلىكتى داستارحانعا قايتا ەنگىزىپ, ونىڭ ادام اعزاسىنا پايداسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ قاجەت.
ء«بىز سوڭعى جيىرما جىل بويى قازاقتىڭ ءتول مادەنيەتىن جاڭعىرتاتىن ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ كەلەمىز. بىراق ءدال وسىنداي حالىق ءوزى بەلسەندى قاتىساتىن, جۇرەكتەن شىققان شىنايى مەرەكەنى قاشان وتكىزەمىز دەگەن وي كوكەيىمىزدە ۇنەمى جۇرەتىن. بىلتىر ميۋنحەندەگى اتاقتى وكتوبەرفەستكە قاتىسقاندا, سول ويدىڭ جاۋابى انىق كورىندى. بۇگىندە ءتۇرلى اۋرۋلارعا شالدىققان جاستار كوبەيىپ وتىرعاندا, تابيعي ەم – قىمىزدى ۇمىتىپ بارا جاتقانىمىز وكىنىشتى. قىمىز ءىشۋدىڭ دە مادەنيەتىن ۇمىتتىق. وسى مەرەكەنىڭ اياسىندا ءبىز تەك ۇلتتىق سۋسىندى ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى الەمگە تانىتقىمىز كەلەدى. بولاشاقتا جىلقى مەن قىمىز ءوندىرىسىن دامىتىپ, ەكسپورتقا شىعاراتىن دەڭگەيگە جەتۋىمىز كەرەك», دەيدى جۇماجان قالتاەۆ.
مەرەكە اياسىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار, قولونەر جانە ەتنوونىمدەر كورمەسى, قازاق تاعامدارىنىڭ گاسترونوميالىق فەستيۆالى, سونداي-اق مەرەكەلىك كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرىلدى. قىمىزمۇرىندىقتا ەلىمىزدىڭ 10 وڭىرىنەن كەلگەن قىمىز وندىرۋشىلەر ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. ءار كەلۋشى ارنايى QR-كود ارقىلى قىمىزداردىڭ ساپاسىن باعالادى.
قازاق قىمىزدى «تەك ءسۇت ەمەس – ءتىرى اعزا» دەپ تانىعان. ونى دايىنداۋدىڭ دا وزىندىك فيلوسوفياسى بار: كۇبى مىندەتتى تۇردە توبىلعىمەن ىستالادى. سەبەبى توبىلعى – تابيعي يود پەن انتيسەپتيك, ول قىمىزعا ەرەكشە ءيىس پەن دارۋمەن بەرەدى. ال ساپىرۋ – قاراپايىم قوزعالىس ەمەس, ول – قىمىزعا جان ءبىتىرۋ. «قىمىزدى نەعۇرلىم كوپ ساپىرساڭ, سوعۇرلىم ءدامى جۇمسارىپ, شيپاسى ارتادى» دەيتىن كونە قاعيدا بەكەر ەمەس.
شاراعا قاتىسقان قىمىز ءوندىرۋشى, ۇلىتاۋ وبلىسى, جاڭارقا اۋدانىنىڭ «ساياجان» جەكە كاسىپكەرلىگى اتىنان كەلگەن انار قۇرمانوۆا ۇلتتىق سۋسىندى ءوندىرۋدىڭ قىر-سىرىن ءبولىستى.
ء«ساۋىر تۋا سالا ءبىز بيە بايلاپ, قىمىز ساپاسىنا ءمان بەرەتىن ەرەكشە كەزەڭگە اياق باسامىز. ء«ساۋىر بولماي, ءتاۋىر بولمايدى» دەگەن قازاق تەگىن ايتپاعان. قىمىزدىڭ شيپاسى – مالدىڭ جەگەن شوبىنەن, كۇبىنىڭ توبىلعىمەن ىستالۋىنان, دۇرىس ءپىسىپ, ۋاقىتىندا ساپىرىلۋىنان قالىپتاسادى. قىمىزدىڭ ءار ءتۇرىنىڭ ءوز اتاۋى بار: ساۋمال, ۋىز قىمىز, دونەن قىمىز, بال قىمىز… ارقايسىسى – ءبىر ءدارۋ. قىمىزدى ساپىرىپ بەرگەن سايىن اشۋ تارقاعان, كوڭىل كوتەرىلگەن. توستاعانمەن قىمىز ۇسىنۋ – ۇلكەنگە دەگەن قۇرمەت. بۇل ءداستۇر ءار قازاقتىڭ ۇيىندە قايتا جاڭعىرۋى كەرەك», دەيدى كاسىپكەر.
مەرەكەگە ارنايى شاقىرىلعان ەتنوگراف, «قارا شاڭىراق» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى تۇرار ساتتارقىزى قىمىزمۇرىندىق سىندى مەرەكەلەر ارقىلى جاس ۇرپاققا ۇلتتىق تاعامنىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىندىرىپ, ۇلتتىڭ ساۋلىعىن ساقتاي الاتىنىمىزدى ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«قازاق ءۇشىن جىلقى – تەك ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءبىرى ەمەس, ول – جان, رۋح, ءومىر. سول رۋحتى سەرپىلتەتىن, جاندى شيپامەن قۋاتتاندىراتىن – قىمىز. بۇل – بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار قاسيەتتى تاعام, ءارى يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن قۇندىلىق. كەڭەس داۋىرىندە قىمىزبەن ەمدەيتىن ساناتوريلەر بولعانى – سونىڭ ءبىر دالەلى. قازىر جاستارىمىز ۇلتتىق تاعامنان الىستاپ, ءتۇرلى زياندى سۋسىندارعا اۋەستەنىپ بارادى. حالقىمىز ەشقاشان ادال استى اياقاستى ەتپەگەن. ويتكەنى ۇلتتىڭ بولاشاعى – ونىڭ تۇتىناتىن اسىندا», دەيدى تۇرار ساتتارقىزى.
ايتا كەتەيىك, قىمىزمۇرىندىق مەرەكەسى شىلدە ايىندا وتەتىن «BaiQymyz» گاستروفەستيۆالىنىڭ كىرىسپەسى عانا. كەلەسى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك قىمىز وندىرۋشىلەرى باس قوسىپ, «ەڭ ۇزدىك قىمىز» بايقاۋىنا قاتىسادى. وندا جۇلدە قورى 45 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل ۇلتتىق وندىرۋشىلەر مەن جىلقى شارۋاشىلىعى ماماندارى ءۇشىن تىڭ سەرپىلىس, جاڭا مۇمكىندىك بولماق.
