ىشكى جالپى ءونىم 4,8%-عا ءوستى
الدىمەن جالپى وتىرىسقا قاتىسۋشىلار ۇكىمەتتىڭ جانە جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2024 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن تالقىلادى. قۇجات توڭىرەگىندە ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى تاتيانا ساۆەلەۆا بايانداما جاسادى.
– الدىن الا باعالاۋ بويىنشا 2024 جىلى ءىجو ءوسىمى 4,8% قۇرادى, بۇل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بەكىتىلگەن بولجامىنان 0,5 پايىزدىق تارماققا تومەن. ۇكىمەتتىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 19,6 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جوسپاردىڭ 97,2%-ىن, شىعىستار 23 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جوسپاردىڭ 98,4%-ىن, ال تاپشىلىق 3,6 ترلن تەڭگەنى نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2,7%-ىن قۇرادى. 2024 جىلى ۇلتتىق قورعا كەلىپ تۇسكەن قاراجات 3,8 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جوسپاردىڭ 85 پايىزىن قۇرادى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, 2024 جىلى تالاپتاردى بۇزۋ 862 ملرد تەڭگە سوماسىندا انىقتالعان, سونىمەن قاتار بيۋدجەت قاراجاتى مەن اكتيۆتەرىن ءتيىمسىز پايدالانۋ كولەمى ەكى ەسەگە جۋىق وسكەن, – دەي كەلە ت.ساۆەلەۆا كوميتەت ۇكىمەتتىڭ جانە جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەپتەرى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋگە دايىن ەكەنىن ايتتى.
ودان كەيىن ءماجىلىس قاراۋىنا «قازاقستان ۇكىمەتى مەن فرانتسيا ۇكىمەتى اراسىنداعى ادامداردى رەادميسسيالاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ» جونىندەگى زاڭ جوباسى كەلىپ ءتۇستى. اتالعان كەلىسىمگە بىلتىر قاراشا ايىندا پاريج قالاسىندا قول قويىلعان. قۇجات قازاقستان مەن فرانتسيا اۋماقتارىندا زاڭ تالاپتارىن بۇزعان جاعدايدا ازاماتتاردى قابىلداۋ جانە ترانزيتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپتى.
ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى جاساقتالادى
ءارى قاراي دەپۋتاتتار «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» نەگىزگى زاڭ مەن ەكى ىلەسپە زاڭنىڭ جوبالارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتقا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن دامىتۋ ءۇشىن دەپۋتاتتار باستاماشى بولدى.
بايانداماشى ەكاتەرينا سمىشلياەۆانىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى زاڭ جوباسى 7 تاراۋدان جانە 28 باپتان تۇرادى. زاڭ جوبالارى ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ونى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا جۇزەگە اسىرۋداعى مەملەكەتتىڭ ءرولىن انىقتاۋعا, ازىرلەۋشىلەر مەن ينۆەستورلار ءۇشىن ناقتى جانە اشىق «ويىن ەرەجەلەرىن» قۇرۋ ارقىلى جي-ءدى پايدالانۋدى قۇقىقتىق رەتتەۋگە باعىتتالعان.
– زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى – ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرىن ازىرلەۋ مەن قولدانۋعا ارنالعان بىرىڭعاي ينفراقۇرىلىم. پلاتفورما ارقىلى جاساندى ينتەللەكت مودەلدەرىن وقىتۋ ءۇشىن دەرەكتەر كىتاپحانالارى ازىرلەۋشىلەرگە قولجەتىمدى بولادى, – دەدى ە.سمىشلياەۆا.
قۇجات جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى قوعامدىق قاتىناستى رەتتەۋ قاعيداتتارىن بەلگىلەپ, بارلىق قاتىسۋشىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن ناقتى ايقىندايدى. وسىلايشا, جي جۇيەلەرىنىڭ يەلەرى ءوزىنىڭ پايدالانۋ شارتتارىن بەلگىلەپ, قۇقىقتارىن قورعاي الادى جانە تاۋەكەلدەردى باسقارادى. ال پايدالانۋشىلار جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋعا, جي جۇيەلەرىنىڭ جۇمىسى تۋرالى حاباردار بولۋعا جانە اۆتوماتتاندىرىلعان شەشىمدەرگە قارسىلىق بىلدىرۋگە قۇقىلى بولادى.
قۇجاتتاردى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات ەرلان ستامبەكوۆ بۇل ماسەلەگە قازىر بۇكىل الەم باس قاتىرىپ وتىرعانىن ەسكە سالىپ, ەلىمىز قاي نۇسقانى تاڭدايتىنىن سۇرادى. بايانداماشى ە.سمىشلياەۆا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ بۇل ماسەلەدەگى ۇستانىمى ءالى تولىقتاي قالىپتاسىپ ۇلگەرمەگەنىن ايتتى. ال دەپۋتات اناس باققوجاەۆ جاساندى ينتەللەكتىنى مەكتەپتە جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىندا پايدالانۋ كەزىندە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان «جي-ءدىڭ دامۋىمەن اقىن, جازۋشىلار قاپتاماي ما؟» دەگەن وي تاستادى. ءوز كەزەگىندە ە.سمىشلياەۆا بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت الگوريتمى ارقىلى جاسالعان تۋىندىعا ادامنىڭ قانشالىقتى ۇلەس قوسقانىن پايىزبەن ولشەيتىن ءتاسىل ويلاپ تابۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى. وسىلايشا, ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلعان تالقىلاۋدان سوڭ, دەپۋتاتتار داۋىس بەرىپ, جاڭا زاڭ جوبالارىن قولدادى.
ەل ەكونوميكاسىنا سەرپىن بەرەتىن قۇجات
سونداي-اق جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار 2009 جىلعى 9 ماۋسىمداعى ەۋرازيالىق تۇراقتاندىرۋ جانە دامۋ قورىن تاۋەلسىز ۇيىمعا اينالدىرۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن كەڭبەيىلدىڭ سوزىنشە, ەۋرازيالىق تۇراقتاندىرۋ جانە دامۋ قورى 6 مەملەكەت تاراپىنان 2009 جىلى داعدارىسقا قارسى ايماقتىق مەحانيزم رەتىندە قۇرىلدى.
– جيناقتالعان تاجىريبە مەن الەمدىك ەكونوميكالىق ساياساتتاعى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, قوردىڭ قىزمەتىن قايتا قاراۋ قاجەت. حاتتاماعا سايكەس, كەلەسىدەي تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ وتىر. ولار: قوردى تولىققاندى دەربەس حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋ, قوردىڭ شتاب-پاتەرىن استانا قالاسىندا اشۋ, جوبالار مەن باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ۆاليۋتالاردى پايدالانۋ, تەحنيكالىق كومەكتى ۇسىنۋ, قوردا داۋىس بەرۋ ءپرينتسيپىن انىقتاۋ. بۇل تۇرعىدا قوردى تولىققاندى دەربەس حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋ ونىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭا مارتەبەنى الۋ ارقىلى قوردىڭ قىزمەتى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسادى دەگەن سەنىمدەمىز, – دەدى د.كەڭبەيىل.
بۇدان بولەك, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جالپى وتىرىستا ازاماتتىق قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. زاڭ ازاماتتىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن بەكىتۋگە, ادام كوپ جينالاتىن نىسانداردى پايدالانۋعا قابىلداۋ كەزىندەگى ءورت قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋدى جاڭارتۋدى كوزدەيدى. دەپۋتاتتار بىرنەشە جاڭاشىلدىقتى ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان زاڭ جوباسىن ءبىراۋىزدان قولدادى. وسىلايشا, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر رەت-رەتىمەن قارالعان سوڭ, دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەرىلدى.
اقبوكەن ولەكسەلەرىن جويۋ رەتتەلمەگەن
جيىندا جۇمىسشى ماماندىقتارىن جەتىلدىرۋ, «2-10-20» يپوتەكالىق باعدارلاماسىن نەسيەلەندىرۋگە قاراجات تاپشىلىعى, كىتاپ وقۋعا ارنالعان رۋحاني-مادەني باستامالاردى كەڭەيتۋ, ءمامس قورىنىڭ كەيبىر جەكە كلينيكالارعا سالعان ايىپپۇلداردىڭ زاڭدىلىعى, ىشكى نارىقتى وتاندىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سىندى بىرقاتار وزەكتى ماسەلە كوتەرىلدى. «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ەربولات ساۋرىقوۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە ەل اۋماعىندا اقبوكەن ولەكسەلەرىن جويۋ ماسەلەلەرى تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
– كەيىنگى جىلدارى اقبوكەندەردىڭ جاپپاي قىرىلۋى جيىلەپ وتىر. بۇل تەك ەكولوگيالىق ەمەس, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قاۋىپسىزدىككە دە تىكەلەي اسەر ەتەتىن كۇردەلى جاعداي. الايدا وسىعان قاتىستى باستى ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپقان جوق. اقبوكەن ولەكسەلەرىن كىم, قانداي تارتىپپەن جانە قانداي زاڭنامالىق نەگىزدە كادەگە جاراتاتىنى انىقتالماعان.
قازىرگى كەزدە بۇل جۇمىس ءىس جۇزىندە «وحوتزووپروم» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنا جۇكتەلگەن. الايدا ولەكسەلەردى جويۋ ولاردىڭ تىكەلەي قىزمەتتىك مىندەتىنە جاتپايدى, سونداي-اق ولاردىڭ جارعىسى مەن رەگلامەنتىندە مۇنداي قىزمەت كوزدەلمەگەنىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك, – دەي كەلە دەپۋتات جابايى جانۋارلاردىڭ, سونىڭ ىشىندە اقبوكەندەردىڭ ولەكسەلەرىن كادەگە جاراتۋ بويىنشا ناقتى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازا ازىرلەۋدى, قارجىلاندىرۋ, كولىك, ارنايى تەحنيكا, كادرلاردى وقىتۋ جانە سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك حاتتامالارىن ەنگىزۋ جانە قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىندى.
