جەتىستىك – كەڭەسە بىلگەن جەردە

ءتۇپ شەجiرەسi سوناۋ ەجەلگى ەل – ماڭگىلىك ەلدەن باستاۋ الاتىن قازاق حالقىنىڭ شەرلى شەجىرەسىندەگى كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى سۇراقتاردىڭ ەڭ وزەكتىسى – ەتنوگەنەز, ەتنوستىق تاريح, ونىڭ ىشىندە  ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك ماسەلەسى. وتاندىق, ءتول تاريحنا­ما­دا بۇل سوناۋ شوقان, اباي, شاكارىمدەردەن باستاپ تالاي تالقىعا ءتۇسىپ, زەردەلەنىپ كەلەدى. دەسەك تە, ەلباسى جولداۋىندا جاريالانعانداي, بيىل قازاق حاندىعىنىڭ ىرگەسى قالانعانىنا 550 جىل بولاتىنى ايقىندالدى. ەۋرازيا اتتى قارت قۇرلىق تالاي الاساپىران وقيعالاردى باسىنان وتكىزسە دە, وسى اپاي­توس قۇرلىقتىڭ ءدال كىندىك ورتا­سىنداعى ۇشى-قيىرى جوق ۇلى دالانى «ۇستىندە كوك اسپان, استىندا قارا جەر جارالعاننان بەرى» مەكەن ەتىپ كەلە جاتقان حالقىمىز ءار كەزدە دە بوستاندىق, ەركىندىك, ازاتتىق ۇعىمدارىمەن ۇلىقتانعان. دەسەك تە, باس-اياعى 5,5 عاسىر ىشىندە قازاق حالىق رەتىندە قالىپتاسىپ, حاندىق قۇردى, وسى ارالىقتا نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋدەن ءوتتi. كەرەي مەن جانىبەك, حاقنازار مەن تاۋكە حاندار تۇسىندا ازۋى التى قارىس كورشىلەرىنەن ەش قايمىقپاي, قالىسپاي, تەرەزەسىن تەڭ ۇستاپ, ەل مەن جۇرت ءۇشىن قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زامان ورناتتى. XVIII-XIX عاسىرلاردا اعايىن اراسى الشاقتاپ, كوز الا بولسا دا, كوڭىل قۇلا بولماعان الماعايىپ كەزەڭدەردىڭ وزىندە جەر بەتiنەن جويىلعان جوق. بوستاندىعى بوس­قىندىققا اينالسا دا, بوداندىعى قىل بۇعاۋداي قىلدىراسا دا, كوكەيىن قارا بۇلت باسىپ, قاسiرەتi شاش-ەتەكتەن اسسا دا, جاتسا ءتۇسi­نەن, تۇرسا ەسiنەن ەركiندiك پەن ەگەمەندىك يدەياسى  كەتكەن جوق. ىرگەسە وتىرىپ, سىرەسە ءجۇرىپ,  iر­گەلi ەلدىگى مەن ەرلىگىن, جورالى جۇرتتىعىن, قابىرعالى قال­پىن, ساليقالى سالتىن ساقتاپ قال­دى. ول دا بولسا قازاققا ىلكى­دەن ءتان سول باياعى ۇلتتىق مەم­لە­كەتتىلىككە دەگەن ۇلى ماحاب­بات­تىڭ, ەركىندىك سۇيگىش ەرىك-جىگەر­دىڭ, تاۋەلسىزدىككە دەپ ايالاعان ارمانىن دۇنيەدەگى بار اسىلىنا بالاعان اسقاق رۋحتىڭ ارقاسى. بۇگىن, مىنە, قازاقستان – الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تۇگەل ءماشھۇر, ۇلتتىق مەملەكەتتiلiككە ءتان بارلىق  قالىبىن, قادىر-قاسيەتى مەن رامىزدەرىن قامتا­ما­سىز ەتكەن مەملەكەت. ساياسي ەگە­مەندىگىمىزدىڭ ىرگەتاسى ەكو­نو­ميكالىق جەتىستىكتەرمەن بەكى­­تىلۋدە. الەۋمەت الدەنۋدە. كەرۋەن ءجۇرىپ, كوش تۇزەلۋدە. ال­عا وزىق ەلدىڭ ورتاسىنان ويىپ ورىن الامىز دەگەن ۇلىق ماق­سات قويىلىپ, ۇلتتىڭ رۋحىن اسقار شىڭعا شىعارار بيىك مەجە قويىلۋدا.ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن حالىق دوستىعى ساياسي تۇ­راق­تىلىعىمىزدىڭ ماۋەلى ءباي­تەرەگiنە اينالىپ وتىر. ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىز, مادەنيەتىمىز بەن ادەبيەتىمىز جاندانىپ, جاڭارىپ جاتىر. ەگەمەندىگىمىز باياندى, تاۋەلسىزدىگىمىز تاباندى بولعان, ءسويتىپ, الدىمىزعا ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق باعدارلامالار قويىپ, جۇزەگە اسىرۋ جولىندا كۇنى-ءتۇنى ەڭبەكتەنىپ جاتقان, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قۋاتىن, قا­يىس­پايتىن قارا نارداي قايراتىن, ارىس الداسپانداي سەنىم مەن جىگەرىن جەلدىڭ جۇزىنە سۋارىپ, شىڭداپ جاتقان وسىناۋ كەزەڭى – سول ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك يدەياسىنىڭ عاسىرلار بويعى رۋحاني كۇرەسىنىڭ زاڭدى جەمىسى دە, تاريح الدىنداعى جەڭىسى دە! وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەل­باسى جولداۋىنىڭ كۇن ءتارتى­بىنە دەر ۋاقتىلى ءارى وتە ورىن­دى شىعارىلعانى ەش كۇمان تۋ­عىز­بايدى. جاھاندىق كۇردەلى ۇدە­رىستەر, الەمدىك گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق داعدارىستار, دۇنيەجۇزىلىك بەيمازا الەۋمەتتىك, مادەني جانە ءدىني احۋالدا سانا­نى سانسىراتقان سان ءتۇرلى سىن­نىڭ تۋى – وسىنىڭ بارلىعى ادامزات الدىنا شىرماۋى شىم-شىتىرىق ماسەلەلەر شىعارۋدا.  قازىرگىدەي كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ەرتەڭىڭ كەشەگىگە اينالاتىن زاماندا جايباسارلىق جاقسى نىشان ەمەس. سوندىقتان دا بولار, جولداۋدىڭ مۇنشا ەرتە جاسالاتىنىن ەشكىمنىڭ دە بول­جاپ-بىلمەي قالعانى. ونىڭ ءۇس­تىنە اڭگىمە ەل مەن جەر ءۇشىن, ۇلت­تىق مەملەكەتتىلىك پەن ۇلت ءۇشىن اسا وزەكتى مىندەت پەن ماق­ساتتار توڭىرەگىندە قوزعالىپ وتىر. بۇل رەتتە قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, قازاق­ستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىل­دىعى سەكىلدى ساياسي, الەۋمەت­تىك, مادەني جانە رۋحاني ماڭىزى ايرىقشا مەرەيتويلارعا دا ءوز با­عاسى بەرىلىپ وتىرعانى قۋانتادى. تاماق جانە حيميا ونەر­كاسىبىنە, ماشينا جاساۋ, قىزمەت كورسەتۋلەر سالالارىنا قاتىسى بار شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, ءارى  كاسىپكەرلىكتى جەڭىلدىكپەن نەسيەلەۋگە قوسىمشا 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. حالىقتىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن اسا ماڭىزدى بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋعا قوسىمشا 250 ميلليارد تەڭگە جۇمسالماق. ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ حالىقارالىق ابىرويىن اسپەت­تەيتىن ەكسپو-2017 كور­مە-كەشەنىنە, كولىكتىك-لوگيس­تي­كالىق,  يندۋستريالىق-ەنەر­گە­تي­كالىق جانە تۇرعىن ءۇي ينفرا­­­قۇرىلىمدارىن نىعايتىپ, ودان ءارى دامىتۋعا بولىنەتىن قار­جى كولەمى قىرۋار. ءبىلىم, ءتالىم مەن تاربيە  سالاسىنا باي­لا­­نىستى, اسىرەسە,  بالالار باق­شاسى جۇيەسىنىڭ دامۋىنا 3 جىل بويى قوسىمشا 20 ميل­ليارد تەڭگە, مەكتەپتەردى ءجون­دەۋگە جانە جاڭالاۋعا 20 ملرد. تەڭگە بولىنبەك. تەك جول قۇرى­لىسى ارقىلى عانا جاڭادان 200 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, سول جول قۇرىلىسىنا 70 ملرد. تەڭ­گە جۇمسالماقشى. ەجەلدەن باتىس پەن شىعىستى جالعاپ, ەكى دۇنيەنىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكو­نوميكالىق, مادەني جانە رۋحاني بايلانىستارىنىڭ كۇرەتامىرى بولعان ۇلى جىبەك جولى وتەتىن قازاقستان ءۇشىن جول, كولىكتىك لوگيستيكا  ماسەلەلەرى ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنى ابدەن تۇسىنىكتى. اينالىپ كەلگەندە, اتالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالا­لار­دىڭ بارشاسى – مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ ت­ۇعىرلى تىرەكتەرى.  ولاردىڭ ءار­بىرى – قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىنداعى اۋقىم­دى دا ابىرويلى قادامدارى. جەتىستىك – كەڭەسە بىلگەن جەر­دە, بىرلىك پەن تىرلىك بار جەردە.  سولاي بولعاندا عانا, ەلباسى ءوز جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەندەي, جالپىۇلتتىق يدەيا –قازاقستان قۇت پەن بەرەكەنىڭ, ىنتىماق پەن ىرىستىڭ  وشاعىنا اينالماق! التايى ورازباەۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. استانا.