قازاقستان – بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى: سەنىم مەن ىنتىماقتاستىق جولى

ناتيجەلى كەلىسسوز

قاسىم-جومارت توقاەۆ مارتەبەلى مەيمانعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ونىڭ بۇل ساپارى قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراسىنداعى ىنتىماق­تاستىققا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, امىر­لىكتەر – ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. قوس مەملەكەتتىڭ ماقسات-مۇددەلەرى ءبىر-بىرىمەن سايكەس كەلەدى. 2023 جىلى ەكى ەل ۇكىمەتتەرى ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسياعا قول قويدى.

كەزدەسۋدە بىرىككەن اراب امىر­لىك­تەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن­داعى ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ وندىعىنا كىرەتىنى جونىندە ايتىلدى. بىلتىر ءباا-ءنىڭ ەلىمىزگە قۇيعان ينۆەستيتسيا كولەمى ەكى ەسەگە ارتىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى.

مەملەكەت باسشىسى اتالعان ساپار اياسىندا قۇنى 5 ميلليارد دول­لار­دى قۇرايتىن 20-دان استام كوم­مەر­تسيالىق كەلىسىمگە قول قويى­لاتىنىن قۇپتادى. ولاردى جۇزە­گە اسىرۋ ەلدەر اراسىنداعى ستراتە­گيالىق ىنتى­ماقتاستىقتى ايتار­لىق­تاي ىلگەرى­لەتىپ, ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستاردى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.

ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى كور­سەتىلگەن قوناقجايلىق ءۇشىن ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار تابيعاتى كوركەم, حالقى جايساڭ ەلىمىزگە ەرەكشە قۋانىشپەن كەلەتىنىن جەتكىزدى.

حالەد بەن مۇحاممەد ءال ناحايان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءوزارا سەنىم, قولداۋ جانە ورتاق يگىلىككە بىرگە ۇمتىلۋ قاعيداتتارىنا قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل بايلانىستار ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق شەڭبەرىنەن شىعىپ, ەنەرگەتيكا, كولىك سالالارىنان باستاپ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ ىسىنە دەيىن جالعاسىپ جاتقان كەڭ اۋقىمدى باعىتتاردى قامتيتىنىنا توقتالدى. تاق مۇراگەرىنىڭ ايتۋىنشا, قول قويىلعان كەلىسىمدەر ەكى ەلدىڭ بولاشاقتا دا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە بەيىل ەكەنىن دالەلدەيدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى شەيح حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحاياننىڭ كەلىسسوزدەرى اياقتالعاننان كەيىن ەكىجاقتى قۇجاتتار الماسۋ ءراسىمى ءوتتى. ەكى ەل اراسىندا:

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك مي­نيسترلىگى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىم مي­نيستر­لىگى اراسىندا اۆتوكولىك سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى مەن بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرى ادىلەت مينيسترلىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
3. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق مەن «Masdar» كومپانياسى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2 مىڭ مۆت-قا دەيىن قۋات ساقتاۋ جۇيەسى جانە 500 مۆت-قا دەيىن تاۋلىكتىك ەنەرگيامەن قامتۋ جوبالارىن ازىرلەۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
4. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق مەن AIQ اراسىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مۇناي-گاز سالاسىن تسيفر­لىق ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا سترا­تەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
5. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق مەن «Abu Dhabi Commercial Bank» اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
6. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن «Presight» كومپانياسى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسىم;
7. «قازمۇنايگاز» ۇك» اق مەن «Abu Dhabi Ports Group» اراسىنداعى ساۋدا فلوتىن كەڭەيتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قاتىستى حاتتاما;
8. «QazaqGaz» ۇك» اق مەن AIQ اراسىندا مۇناي-گاز سالاسىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى ىقپالداستىق ماسەلەلەرى بويىنشا ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم;
9. تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگى مەن ابۋ دابي دامۋ قورى اراسىندا تۇركىستان قالاسىندا شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان اتىنداعى پەرزەنتحانا قۇرىلىسىن سالۋ جانە قارجىلاندىرۋعا قاتىستى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
10. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك مينيسترلىگى مەن «Terminals Astana Airport Limited» اراسىندا استانا قالاسىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋە­جايى مەن وعان ىرگەلەس اۋماقتى دامىتۋ­عا ينۆەستيتسيا سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.

بۇدان بولەك, قۇجات الماسۋ راسىمىندە ەل ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ۇكىمەتى اراسىندا جەل ەلەكتر ستانساسى جوباسىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ را­تي­فيكاتسيالانعانى تۋرالى حابارلاندى.

جەتى باعىتقا دەن قويعان مەكتەپ

اقورداداعى كەزدەسۋدەن سوڭ پرەزيدەنت پەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى شەيح حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان ەلورداداعى شەيح حاليف بەن زايد ءال ناحايان اتىنداعى №84 مەكتەپ-ليتسەيدى ارالادى.

قازىرگى كەزدە اتالعان وقۋ وشاعىندا 2 800 بالا ءبىلىم الىپ, 159 پەداگوگ ەڭبەك ەتەدى. بيىلعى وقۋ جىلىندا «تسيفرلى مەكتەپ» جوباسى دايىندالىپ, جاراتىلىس­تانۋ جانە ماتەماتيكا پاندەرى 7 باعىتتا, اتاپ ايتقاندا, IT STEM, FAB LAB, روبوتتى تەحنيكا, قولدانبالى ماتەماتيكا, بيوينجەنەريا, ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ, بيوحيميا سالالارىنا ءبولىپ وقىتىلعان.

قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شەيح حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان اراب ءتىلى كابينەتىن كوردى. مەكتەپ وقۋشىلارى اراب ءتىلى مەن ادەبيەتىن مەڭگەرۋدە جەتكەن جەتىستىكتەرىن تانىتتى. سونداي-اق وقۋ­شىلار مەملەكەت باسشىسى مەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرىنە مەكتەپ مۋزە­يىن تانىستىردى. وندا ەكى ەلدىڭ ىنتىماق­تاستىعى مەن دوستىعىنا ارنالعان كورمە ۇيىم­داس­تىرىلعان. ەكسپوزيتسياعا ەجەلگى داۋىر­دەن بۇگىنگە دەيىنگى اراب الەمى جونىن­د­ە سىر شەرتەتىن كىتاپتار, ۇلتتىق كيىم ۇل­گىلەرى مەن تاريحي جادىگەرلەر قويىلعان.

كاپيتال نارىعىنداعى مۇمكىندىكتەر نىعايىپ كەلەدى

بۇدان سوڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شەيح حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا باردى. وندا مارتەبەلى مەيماندار قارجى ورتالىعىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تانىسىپ, احقو سوتى, قارجى قىزمەتىن رەتتەۋ كوميتەتى, بيرجا جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن تاماشالادى.

احقو باسقارۋشىسى رەنات بەكتۇروۆ مەملەكەت باسشىسى مەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرىنە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى جونىندە مالىمەت بەردى.

بۇگىنگى تاڭدا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ 46 كومپانياسى احقو رەزيدەنتى رەتىندە تىركەلگەن. ولار قارجى جانە ساقتاندىرۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا, ساۋدا, كولىك, وڭدەۋ جانە تاۋ-كەن ونەركاسىبى سەكىلدى ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتەدى.

بۇدان بولەك, ەلىمىز بەن ءباا كاپيتال نارىعى اراسىندا بايلانىس نىعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, بيىل 7 مامىردا Nasdaq Dubai جانە Astana International Exchange (AIX) بيرجالارى ورتالىق دەپوزيتاريلەرىنىڭ اراسىندا تىكەلەي بايلانىس ورناعانىن جاريالادى. بىلتىر AIX ابۋ دابي بيرجاسى (ADX) قۇرعان Tabadul تسيفرلىق بيرجا حابىنا قوسىلدى.

ينۆەستيتسيالىق بايلانىس تەرەڭدەيدى

سونداي-اق پرەزيدەنت پەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى «قازاقستان – ءباا» بيزنەس-فورۋمىنا قاتىستى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە نيەتتى. قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ جالپى سوماسى 5 ملرد دوللارعا جۋىق. بۇل ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىن قامتيتىن كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەر سەرىكتەستىك اياسىن كەڭەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اتالعان ۋاعدا­لاستىقتاردىڭ تولىق جۇزەگە اسىرىلۋىنا ەكى ەلدىڭ بيزنەس جانە كورپوراتيۆتىك سەكتور وكىلدەرى ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

– بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى – ەلىمىز­دىڭ شىعاناق ايماعىنداعى جەتەكشى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى. بۇگىنگە دەيىن ەكونوميكامىزعا 4,3 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيدى. ءباا-ءنىڭ 2031 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى ءبىزدىڭ يننوۆاتسيا, ونەركاسىپتى دامىتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنداعى ۇلتتىق باسىمدىقتارىمىزبەن ۇند­ە­سە­دى. سوندىقتان ءبىز سەرىكتەستەرىمىزگە قولاي­لى جاعداي جاساۋعا نيەتتىمىز, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعى وكىلدەرىنە ەلىمىزدە ەىدۇ حالىقارالىق ستاندارتتارى مەن قاعيداتتارىنا ساي جۇرگىزىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق رەفورمالار جونىندە ايتتى. وسى ورايدا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا, سونىڭ ىشىندە ءباا كومپانيالارىنا جۇيەلى ءارى جەدەل كومەك بەرۋ ءۇشىن قۇرىلعان ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى كەڭەس جۇمىسى تۋرالى مالىمەت بەردى.

– ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا, قارجى, ينتەللەكتۋالدى تەحنولوگيالار, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاعى دا باسقا ءتۇرلى سالادا ىنتىماقتاستىعىمىزدى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك مول. «Masdar», «Presight», «Abu Dhabi Ports», «Terminal Holdings» جانە «اbu Dhabi Commercial Bank» cەكىلدى سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرگە جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ماڭىزدى جوبالار ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ قارقىن الا تۇسكەنىنە ايقىن دالەل. وسى جانە باسقا دا باستامالار ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دايەكتى ءارى ءتيىمدى دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بيزنەس فورۋم اياسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيا دامۋىنا, قارجى, ۋربانيستيكا جانە «جاسىل» ەكونوميكا سالالارىنداعى زاماناۋي ترەندتەرگە ارنالعان تاقىرىپتىق سەسسيالار ۇيىمداستىرىلدى.

سونىمەن قاتار ەكى ەلدىڭ بيزنەس وكىلدەرى B2B فورماتىندا كەزدەسۋلەر وتكىزدى. فورۋمعا امىرلىكتەردەن ابۋ دابي ەكونوميكالىق دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ, ءباا ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتالارىنىڭ, سونداي-اق «Masdar», «AMEA Power», «Abu Dhabi Ports Group» جانە تاعى دا باسقا ءىرى كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

«قازاقستان-ءباا» بيزنەس-فورۋمىندا:

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن «QazaqArab Sugar» جشس اراسىندا قازاقستاندا قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جوباسى بويىنشا ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كەلىسىم;
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى, استانا قالاسى اكىمدىگى مەن «Presight» كومپانياسى اراسىندا مالىمەتتەردى وڭدەۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا مەموراندۋم;
3. استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسى مەن «Emirates Kazakhstan Education Investment Group» اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
4. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن «Abu Dhabi Global Market» اراسىندا مالىمەتتەردى قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم;
5. «قمگ ينجيرينگ» جشس مەن AIQ اراسىندا ءبىلىم الماسۋ جانە AIQ شەشىمدەرىن ازىرلەۋگە ارنالعان ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم;
6. «اتامەكەن» ۇكپ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا پالاتاسى مەن «Khalifa Economic Zones Abu Dhabi» اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
7. «Semurg Invest» جشس مەن «Abu Dhabi Ports Group» اراسىندا «قۇرىق» كوپماقساتتى تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى جانە ونى دامىتۋ قاعيداتتارى جونىندەگى كەلىسىم;
8. «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اق مەن «Khalifa Economic Zones Abu Dhabi» اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
9. «Alel Agro» اق مەن «LULU Group» اراسىندا اگرو ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىن ىلگەرىلەتۋ جانە ساتىپ الۋ سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم سەكىلدى بىرقاتار كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.

بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شەيح حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان قازاق حالقىنىڭ مادەني مۇراسىن تانىستىراتىن «ەتنواۋىل» كورمەسىنە باردى. مارتەبەلى مەيماندار ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرى, قولونەر, ادەت-عۇرىپ پەن مۋزىكالىق اسپاپتار, حالىق ويىندارى كورسەتىلگەن ءتۇرلى تاقىرىپتىق ايماقتى تاماشالادى. ولار قازاق حالقىنىڭ باي تاريحى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىن تانىتاتىن اڭشىلىق جانە كەسكىندەمە ونەرىنە ءتانتى بولدى.

ەلىمىزگە ەكى كۇندىك رەسمي ساپارمەن كەلگەن ابۋ ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى حالەد بەن مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحاياندى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلوردا اۋەجايىنان شىعارىپ سالدى.