ورازبەك سارسەنباي

قازاق ادەبيەتى اۋىر قازاعا دۋشار بولدى. 77 جاسقا قاراعان شاعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اسا كورنەكتى جازۋشى ورازبەك سارسەنباي دۇنيە سالدى. ورازبەك سارسەنباي ۇلى 1938 جىلى 20 تامىزدا قىزىل­­­وردا وبلىسى, شيەلى اۋدانى, جاڭا تۇرمىس اۋىلىن­دا دۇنيەگە كەلگەن. 1962 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تە­تى­نىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن, شيەلىدەگى ورتا مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەدى. ودان سوڭ «لەنينشىل جاس» باسىلىمىندا (قازىرگى «جاس الاش») ادەبي قىزمەتكەر, 1968-1973 جىلدارى «جۇلدىز» جۋر­نالىندا, 1974-1982 جىلدار ارالىعىندا «قازاق ادەبيە­تى» گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, 1982-1986 جىلدارى قازاق­ستان جازۋشىلار وداعىندا ادەبي كەڭەسشى, 1987-1993 جىلدا­رى «جازۋشى» باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى, 1993-1995 جىل­دارى ىشىندە «ونەر» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, 1996 جىلدان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «قاينار» باسپاسىنا باسشىلىق جاسادى. قالامگەردىڭ تىرناقالدى تۋىندىلارى, ولەڭدەرى مەن اڭگىمەلەرى رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا الپىسىنشى جىلدارى جارىق كورگەن بولاتىن. كەزىندە «لەنينشىل جاس» گازەتىندە باسىلعان «1961» اتتى پۋبليتسيستيكالىق داستانى ادەبي جانە قوعامدىق ورتادا ۇلكەن دۇربەلەڭ تۋعىزىپ, ادىلەتسىز سىنعا ۇشىرادى. بار عۇمىرىن جازۋشىلىققا ارناعان اقساقال قالامگەردىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن جيىرمادان استام كىتابى جارىق كوردى. ونىڭ ادەبي سىن, كوركەم پۋبليتسيستيكا, تاريح, مادەنيەت, فيلوسوفيا باعىتىنداعى جاريالانىمدارى وقىرمانعا كەڭىنەن تانىس. سونداي-اق, ول باسپاگەر جانە اۋدارماشى رەتىندە يسلام ادەبيەتىن قالىڭ وقىرمان اراسىندا ناسيحاتتاۋ ىسىندە قاجىرلى ەڭبەك ەتتى. «قۇران كارىم», «مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ حاديستەرى», «شايتاننان ساقتانۋ جولدارى», «سيقىردان ساقتانۋ جانە ەمدەلۋ جولدارى», «ادال مەن ارام», «مۇسىلماندىق ادەپ ساباعى», «مۇحتاسار» سىندى ونداعان كىتاپتاردى قازاقشاعا اۋدارۋ ىسىنە تىكەلەي قاتىستى. ول ءار جىلداردا ۆ.كورولەنكو, ۆ.يۆانوۆ, ف.ابراموۆ, ف.يسكاندەر سەكىلدى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ تاڭداۋلى اڭگىمەلەرىن قازاق تىلىندە سويلەتتى. و.سارسەنباي قالامىنان تۋعان اڭگىمەلەر نەگىزىندە «دولانا» اتتى («قازاقفيلم», 1981, رەجيسسەرى س.نارىمبەتوۆ) كوركەمسۋرەتتى فيلم ءتۇسىرىلدى. جازۋشىنىڭ جەكەلەگەن شىعارمالارى ۋكراين, ورىس, ەستون, ياكۋت, مارى, تىۆا, ۆەنگەر, قىتاي, كورەي, اعىلشىن, وزبەك, قىرعىز, تاتار سىندى الىس-جاقىن ەلدەردىڭ تىلدەرىنە ­اۋدارىلدى. ورازبەك سارسەنباي جاڭا ءداۋىر, بۇگىنگى زامان تاقىرىبىنا تالماي قالام تارتقان سۋرەتكەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى. «شامشىراق», «شەڭبەر» روماندارى كەشەگى سوتسياليزم زامانىندا ءومىر سۇرگەن ۇرپاقتىڭ باسىنان وتكەرگەن قيلى-قيلى تاعدىرىن ءسوز ەتكەن كوركەم ءتىلدى كەستەلى تۋىندىلار رەتىندە ادەبيەتىمىزدىڭ التىن قورىنا قوسىلدى. ونىڭ «ۋادە» اتتى پوۆەستەر مەن اڭگىمەلەر جيناعىنا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى سىيلىعى (1987), «شامشىراق» رومانىنا حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعى (1994), ال «شەڭبەر» رومانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعى (2000) بەرىلدى. «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسپا جانە پوليگرافيا ءىسىنىڭ قايراتكەرى». تاجىريبەلى باسپاگەر رەتىندە و.سارسەنباي «قاينارعا» باسشىلىق جاساعان تۇستا ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ىقپال ەتىپ, نارىقتىق زاماننىڭ تالاپتارىنا لايىق جاڭا جوبالاردى ىسكە قوسىپ, باسپالاردىڭ تاقىرىپتىق ءورىسىن كەڭەيتۋگە زور ۇلەس قوستى. قازاق ءسوز ونەرىنىڭ بىلگىرى, كورنەكتى مادەنيەت قايرات­كەرى, اياۋلى ازامات ورازبەك سارسەنبايدىڭ ەسىمى حالىق جادىندا ءاردايىم ساقتالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارماسى. جاتقان جەرىڭ جارىق بولسىن دۇنيەدە جايسىز حابار جاتا ما؟! كوزىمدى اشپاي جاتىپ, سۋ­ماڭداپ جەتىپ كەلگەنى. بۇل جال­عاننان ورازبەك تە ءوتىپتى. جا­­قىندا عانا شارا­نى ءجو­نەلتىپ, جالعىز قالىپ, قوڭىل­تاق­سىپ ءجۇر ەدى. شىداماعان عوي. سەرى­گىنىڭ سوڭىنان ساپار شەگىپتى عوي. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا العاش تانىسقان جولداسىم ەدى. تەرەزە جاقتاعى سوڭعى قاتاردا وتىرعان مەنىڭ قاسىما كەلىپ: «بولا ما ەكەن؟» – دەپ, ءبىر جىگىت جايعاسىپ جاتتى. ءجۇرىس-تۇرىسى, قيمىلى تىم ەمىن-ەركىن. كوزى كورگەن نارسە تۋرالى لەبىزىن دە كوپ كولكەشتەمەي, اشىق ايتىپ سالىپ وتىرادى ەكەن. كوپ نارسەگە كوڭىلى تولمايدى. سامپىلداعان شەشەندەردى ءارى تىڭداپ, بەرى تىڭداپ وتىرادى دا, قولىن ءبىر-اق سىلتەيدى. كوپ ۇزاماي ولەڭ جازاتىنى دا بەلگىلى بولدى. ءسال نارسەگە ماردامسىمايتىن مۇڭى مەن ۋايىمى كوپ, ويلى اقىن ەكەندىگىن تانىتتى. بىردەن باۋىر باسىسىپ, دوس بولىپ كەتتىك. ءوزى وسكەن سىر بويىنىڭ تابيعاتى, مىنەز-ق ۇلىقتارى, اق پەيىلى ءون بويىنان ءتۇپ-تۇگەل كورىنىپ تۇراتىن ەدى. كەيىن اۋىلىنا بارعاندا, اتا-اناسىن, اۋىزىنان تاستامايتىن احات كوكەسىن اعايىن-تۋماسىنان سۇراماي-اق بىردەن تانىدىم. جۇرگەن ورتاسىن ءدال بايقاپ, ءدال جەتكىزىپتى. العاشقى اڭگىمەلەرى مەن پوۆەستەرىنەن-اق بەت-جۇزىڭە قارامايتىن تۋراشىلدىعى مەن شىنشىلدىعى كوزگە ۇرادى. ول كەزدەگى ادەبيەت بويلاي قوي­مايتىن تەرەڭ يىرىمدەر بىردەن باۋراپ, تۇڭعيىعىنا شىم باتىرىپ جۇرە بەرەدى. سوعىس تۇ­سىنداعى سىر بويىنىڭ شىن­دىعىن ءوز باسىم العاش وراز­بەكتەن تانىدىم. ۋاقىت وتكەن سايىن وسى مىنەزى ۇدەي ءتۇستى. بىردە مون­شاقتاي ءتىزىپ جازعان ءبىر بۋما قاعاز ۇسىندى «1961». بۇرىن-سوڭدى قازاق ادەبيە­تىن­دە كەزدەسپەگەن ادەبي قۇبىلىس. قازاقستان كومسو­مولى ورتالىق كوميتەتى جانىندا جاڭا ۇيىمداسىپ جات­قان ادەبي بىرلەستىك بار ەدى. سوندا تالقىلادىق. الپىسىن­شى جىلدارعى جاس بۋىننىڭ العاش رەت تىزگىن ءۇزىپ بوي كورسەت­كەنى وسىدان باستالدى. ودان بەرى دە كوپ ۋاقىت ءوتتى. بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ قالىپ­تاسۋىنا, ورنىعۋىنا بىرتە-بىرتە بەل الىپ, بوي كوتەرۋىنە ايتا قالارلىقتاي اسەر ەتكەن بۇل وقيعانى بۇگىنگى تاڭدا ايرىقشا ەسكە الۋدى قاسيەتتى پارىز دەپ بىلەمىن. قۇدايعا شۇكىر, قاۋلاپ ءوسىپ جاتقان ادەبيەت ورمانىندا ءوز باعىت, ءوز باعدارىن تۇزەپ, قازاق رۋحانياتىندا بۇگىن بار, ەرتەڭ جوعالىپ كەتپەيتىندەي باياندى جول سالا العان ازعانتاي ادەبيەت سۇلەيلەرىنىڭ ءبىرى ورازبەك ەكەنى داۋسىز. وعان ول جازىپ قال­دىرعان روماندار, حيكاياتتار, اڭگىمەلەر, تامسىلدەرى, حيسسالار, ماقالالار كۋا. بۇل ارادا ءبىز سارسەنباەۆ موراليس­تيكاسى ءجور­­گەگىنەن دارىعان يمانگەرشىلىك تاربيەدەن ءوربىپ جاتقانىن ايتۋعا بورىش­تارمىز. بۇل قاسيەت كەڭەس كەزە­ڭىنىڭ وزىندە ول جازعان شىعار­مالاردى ەرەكشەلەپ تۇردى. ال تاۋەلسىزدىك زامانىندا مۇنى ارنايى تاقىرىپ, دەربەس اعىمعا اينالدىرىپ العان بىردەن ءبىر قالامگەر ورازبەك ەكەنىن ايرىقشا ءبولىپ ايتۋىمىز كەرەك. ول مۇستافا شوقايدىڭ ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋعا دا مەيلىنشە جان سالدى. بەرەكە-بىرلىكتى, ار-ۇجداندى, وبال-ساۋاپتى, ءپاتۋا-پاراساتتى دەمى تاۋسىلعانىنشا اسپەتتەپ وتكەن ورازبەك سارسەنباەۆقا بۇگىنگى قازاق قاۋىمىنىڭ اي­رىقشا ريزاگەر ەكەندىگى ءسوزسىز. وزىڭمەن دە قوشتاساتىن كەز كەلدى. جاتقان جەرىڭ جارىق بولسىن, ورازبەك! ءابىش كەكىلباي ۇلى. ويلى ءسوزدىڭ ءورىس كەڭەيتەر وكىلى ادەبيەتكە اتوي ساپ, ايقاي­لاپ كەلگەنىمەن, ايقايىنىڭ ءتور­­كىنىندە ۇلىس پەن ۇلت تۇتاستىعىن تۇگەندەر اقىل مەن پاراسات جاتقان الپىسىنشى جىلعىلاردىڭ قاتارى سەتىنەپ كەلەدى. قازاق كوركەم ويى مەن كور­كەم سوزىنە ولجا سالعان وسىناۋ تەبىنگىلى, تەكتى بۋىننىڭ كور­نەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى – ورازبەك سارسەنباي ومىردەن وزدى دەگەندە جان-جۇرەگىم كۇيزەلىپ, ءىشىم ۇلىپ سالا بەردى... ءسوز دەي­تىن ۇلى كەڭىستىكتەن قازاققا جاراسار ۇلگى-نىشان ىزدەۋدەن جالىق­­­پاي, كوركەمدىكتىڭ الۋان-الۋان ىزدە­نىستەرىنە باتىل بارىپ, ويى مەن بويىن ۇلتتى سۇيۋگە, ۇلتقا قىزمەت ەتۋگە سانالى تۇردە باعىتتاي ءبىل­گەن وسى ءبىر تاقۋا مىنەزدى, تابي­عاتى تازا جانمەن كەزدەسكەن, سىر­لاسقان ساتتەرىم ەسكە ءتۇستى... جاسى ۇلكەن اعا, ادەبيەت ءۇشىن وتقا دا, سۋعا دا تۇسۋدەن تارتىنبايتىن قا­بىرعالى قالامداس, قاجەتتى جە­رىندە الاشتىڭ جوعىن جوقتاپ, قازاق­تىڭ اماندىعىن سۇرار, ەسكى مەن جاڭانىڭ اراسىنا جالعاۋ بوپ تارتىلار جايدارى زامانداس, سۇڭ­­­عىلا مىنەزدى سۋرەتكەر ءسوزدىڭ دە, ويدىڭ دا, ورتانىڭ دا كوركى ەدى... وكىنىشتى... الماتى دەيتىن ۇلى شاھاردىڭ تورىنە جاراسا قونعان, ارىستار مەن الىپتاردىڭ كوزىندەي بولعان قالامگەرلەر ءۇيىنىڭ ەسىگىن ايقارا اشىپ, ەركىن كىرەر ارىپتەس-اعامەن سوڭعى كەزدەسكەنىمدە دۇنيەدەن وتكەن جەڭەشەمىزدى ايتىپ, قاتتى تولقىپ ەدى... تولقىپ وتىرىپ, جاس شاعىن, سىر بويىنان الا­تاۋ­عا كەلىپ, الماتىعا قالاي ورنىق­قانىن, قالامدى قاتار ۇستاپ, ءسوز دەيتىن سىرى مەن جۇمباعى مول الەم­گە بىرگە كەلگەن قۇربى-قۇر­داس­­تارىن ەسكە الىپ ەدى... ول وسى ءبىر سوڭعى كەزدەسكەنىمىزدە ونەر دەي­تىن ولشەم مەن شەڭبەرگە سيا بەرمەس ولكەگە تاعدىرىن قالاي بايلاعانىن دا اڭگىمەگە ارقاۋ ەتىپ ەدى... جايشىلىقتا سوزگە ساراڭ, سىر­عا بەرىك, قايران ورەكەم, سول كۇنى زامان, قوعام, ادام جايلى ءارى­دەن قوزعاپ, تەرەڭنەن تارتىپ, تاۋ­سىلا سويلەگەنى جادىمدا جاڭ­عىرىپ وتىر. اعا قالام­­­داستىڭ سابىرلى قال­پى كوزىمە ەلەستەپ, ساحا­رانىڭ سۋى­رىپ سوعار جۇمساق ساما­لىنداي بول­عان سىرباز داۋىسى قۇلاعىما كەلدى. دەگەنمەن... دوس-جار ادامداردىڭ وكىنى­شىن باسىپ, وكسىگىن سەيىلتەر ءبىر اقيقات بار. ورەكەڭ اللانىڭ الدىندا سوزىنەن دە, ىسىنەن دە جا­ڭىل­­­ماي ءجۇرىپ, قازاقتىڭ ۇلى ادەبيە­تىن ءوزىنىڭ ءورىستى, وركەندى دۇنيە­لە­رى­مەن تولىقتىردى. ۇرپاق ءوسىردى. ۇلتىنىڭ تاۋەل­سىزدىككە جەتىپ, تەرەزەسى تەڭەل­گە­نىن كوردى. وسىناۋ ۇلى جولدا ءسوزىن جاسقانباي ايتىپ, تۋعان حالقى­­­نىڭ رۋحاني تۇعىرىنىڭ بيىكتەي تۇسۋىنە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوستى. بيىگىن تومەندەتپەدى. العانىن الاسارتپادى. ءيا... ۋادەگە بەرىك, دوسقا ادال, قا­زاق دەسە قابىرعاسىن سوگىپ بەرۋگە دايىن, ادەبيەتتى ارى ساناعان نار تۇلعاناڭ تاعى ءبىرى, بىرەگەيى, قازاقتىڭ حاس سيپاتتى قالامگەرى, شىنايى جازۋشىسى ومىردەن ءوتتى... اللا ارتىنا اماندىق بەرسىن! قازاق ادەبيەتىنىڭ قايىپ­بەرە­نى, ويلى ءسوزدىڭ ءورىس كەڭەيتەر وكىلى, باقۇل بول! قوش, ورەكە! نۇرلان ورازالين, سەناتور, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى. بيىك ولشەمنىڭ ادامى قازاقتىڭ اسا بەلگىلى قالام­­­­گەرى ءوتتى دۇنيەدەن. ول پوۆەست, اڭگىمە جازۋدان باس­تاپ ۇلكەن روماندار تۋدىردى. ودان قالا بەردى, ەپيكالىق, فيلوسو­فيالىق ريسالالار جازىپ, حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەندى. ول ءومىر بويى ادەبيەتكە ادالدىعىنان, ادەبيەتتىڭ قامى­نان اۋىتقىماي, ۇلت رۋحانياتىن دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيگە شى­عۋعا بارىنشا اتسالىسقان ادام. تالابى بيىك, تالعامى زور ەدى. ادەبيەت الەمىنە ادەبي دارى­نى­نىڭ ءبىر قاناتى سانالعان سىن­شى­لىعىمەن كىردى. سوندىقتان, ونىڭ ادەبي ومىرگە كوزقاراسى, جالپى ونەرگە, شىعارماشىلىققا دەگەن كوزقاراسى مەن ۇستانىمى سىن­شىل­دىقپەن استاسىپ جاتاتىن. ورە­كەڭنىڭ قالامگەرلىك بولمىسى وسىلاي قالىپتاستى. ەشكىمدى ەشۋاقىتتا وتىرىك ماقتامايتىن. ەشكىمنىڭ شىعار­ماسىن مىناۋ دوسىم ەكەن دەپ بوستان-بوس دارىپتەمەيتىن. قيماس جولداسى بولسا دا شىعارماسىنىڭ ولقىلىعىن, كەمشىلىگىن بەتكە ايتىپ وتىراتىن سونداي بيىك ولشەمنىڭ ادامى ەدى. سونىسىمەن بىرەۋگە جاقسا, بىرەۋگە جاقپادى. بىراق ءوزىنىڭ ادەبيەتكە دەگەن ادالدىعىندا مىنسىزدىكپەن, كىر­شىكسىزدىكپەن ءوتتى بۇل ومىردەن. العاشقى تۋىندىلارىنا كەلەر بولساق, «جالعىز كۇركە», سونان كەيىن «شامشىراق», «جيدە گۇل­دەگەندە», «داڭق» دەيتىن اڭگىمە-حيكاياتتارى, كىتاپتارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىقتى. «شەڭبەر» رومانى بيىك بەلەستەن كورىندى. ءوز باسىم ورەكەڭنىڭ اڭگىمە-پوۆەستەرىن وتە جوعارى باعالايمىن. ىلكى قادامدارىندا «1961» دەگەن پوەما جازىپ ايدى اسپانعا شىعارعانى بار. سوندا وعان فورماليست, تاعى سونداي ايدارلار تاعىلىپ, اعاش اتقا تاڭىلىپ, تالاي سىنعا دا ۇشىراعان. تالاي ماقالا تۇزدىعىنا اينالىپ, تالقىعا ءتۇستى. البەتتە مۇنداي سىن ونى شىنىقتىردى, شىڭ­دادى. اقىر سوڭىندا ۇلكەن پا­­­راسات يەسى قالامگەر بولىپ قالىپتاستى. قازاق ادەبيەتىنە اكەلگەن ونىڭ دۇنيەلەرىنىڭ كوبى ولمەيتىنىنە مەن كەپىلدىك بەرە الامىن. وراز­­­­­­بەك سارسەنباەۆ شىن مانىندە حالقىمىزدىڭ قاجەتىنە جارايتىن تۋىندىلار جاسادى دەپ ويلايمىن. ءبىز جاسىمىزدان ادەبيەتكە بىرگە كەلىپ, ادەبيەت تۋرالى وي-پىكىر, كوزقاراستارىمىز ۇيلەسكەن, وسى ورايدا, ءتىل تابىسقان جولداس­تارمىز. ءدال وسى كەزدە ومىردەن ءوتىپ كەتەدى دەپ ءۇش ۇيىقتاسام قاپەرىمە كىرگەن جوق ەدى. وسىنداي بولادى, جولداس قازاسىندا قارالى ءسوز ايتامىن دەپ مۇلدەم ويلاماپپىن. امال نە, اۋىر قازاعا تاپ بولىپ وتىرمىز. بىرەۋگە ەرتە, بىرەۋگە كەش كەلەتىن اجال عوي بۇل. باقيداعى جولى وڭ بولسىن دەيمىز. ورەكە ارتىڭا قالدىرعان مۇرالارىڭدى ولمەستەي قىلىپ ءوزىڭ جازىپ كەتتىڭ. جۇبانىپ مەدەت ەتەتىنىمىز دە سول. انەس ساراي, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. الماتى. كادۋىلگى ومىردە كىرشىكسىز تازا ەدى تاعدىر ءبىزدى 1957 جىلى تابىستىردى. سوكولوۆ-سارىباي كوم­بيناتىنىڭ قۇرىلىسىندا ىستەپ كەلگەن مەن كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليس­تيكا بولىمىنە قابىلدانسام دا, فيلولوگيا بولىمىندىگى جىگىت­تەر­دىڭ بىرتالايىمەن تەز تانىس­تىم. سولاردىڭ ءبىرى ورازبەك ەدى. اڭگىمەمىزدىڭ جاراسۋىنا مەنىڭ 1948 جىلى الا جازداي ول تۋعان اۋداننىڭ «ۇلگىلى» كول­حوزىن­دا ماساق تەرگەنىم, كۇرىش وتاعىن جۇ­لىسقانىم تۇرتكى بولدى عوي دەيمىن. ناق سول جىلى «جۇلدىزدىڭ» 11-سانىندا ولەڭى جاريالاندى. وزىمە ۇنادى. «جاتاقحانا ماعان قولايسىز ەكەن, پاتەر ىزدەپ ءجۇرمىن», دەدى وراز­­­­بەك مەنىڭ ولەڭى تۋرالى لەبىزىمدى ەلەمەگەندەي. «قالاماقىعا پاتەر جالداعىڭ كەلگەن ەكەن عوي», دەپ كۇلدىم. سودان بىلاي ارالاسىپ كەتتىك. باسپاسوزدە جاريالانعان شىعارمالارىن قۇر جىبەرمەيتىن بولدىم. ورازبەك كادۋىلگى ومىردە كىر­شىكسىز تازا ەدى. ادەبيەتتە دە سو­نى ىستەدى. جازعانى سول ءومىر­دىڭ­­ قوس­­پاسىز شىندىعى بولاتىن.­ ات­قارعان قىزمەتتەرىندە دە سو­نىسىنان تايمادى. بۇل جال­عان­نان­ بىلعانباي ءوتتىڭ, ورازبەك! الدىڭنان جارىلقاسىن. نۇرماحان ورازبەك, جۋرناليست. تاعى ءبىر اسىلىمىزدان ايىرىلدىق ورازبەك سارسەنباەۆ اعامىز ومىردەن ءوتىپتى دەگەن سۋىق حابار جۇرەكتى ءدىر ەتكىزدى.  ارانى تولماس اجال قازاقتىڭ ءبىرتۋارلارىن ارامىزدان الىپ كەتىپ جاتىر. وكىنىشى كوپ. ورازبەك اعامىز  تۋعان جەرى – شيەلىمەن كىندىگىن ۇزگەن جوق. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن  اۋدان ورتالىعىنداعى ورتا مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ورازبەك سارسەنباەۆتىڭ  ارتىندا ۇلكەن مۇرا قالدى.  ونىڭ ادەبي سىن, كوركەم پۋبليتسيستيكا, تاريح, مادەنيەت, فيلوسوفيا سالاسىنداعى جاريالانىمدارى وقىرمانعا كەڭىنەن تانىس. سونداي-اق,  ول باسپاگەر جانە اۋدارماشى رەتىندە يسلام ادەبيەتىن قالىڭ وقىرماندار اراسىندا تاراتۋ ىسىندە كوپ جۇمىس ىستەدى. «قۇران كارىم», «مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ حاديستەرى», «شايتاننان ساقتانۋ جولدارى», «سىيقىردان ساقتانۋ جانە ەمدەلۋ جولدارى», «ادال مەن ارام», «مۇسىلماندىق ادەپ ساباعى», ت.ب. ونداعان كىتاپتاردى قازاقشاعا اۋدارۋ ىسىنە تىكەلەي قاتىستى. جازۋشىنىڭ  شىعارمالارى ۋكراين, ورىس, ەستون, ياكۋت, مارى, تۋۆا, ۆەنگەر, قىتاي, كورەي, اعىلشىن, وزبەك, قىرعىز, تاتار تىلدەرىنە اۋدارىلعان. «شامشىراق», «شەڭبەر»  روماندارى ناعىز كوركەم, كەستەلى تۋىندىلار رەتىندە ادەبيەتىمىزدىڭ التىن قورىنا قوسىلعان دۇنيەلەر بولدى. ورازبەك اعامىز جىل سايىن تۋعان جەرىنە بىرنەشە رەت كەلىپ كەتەتىن. قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەپ جۇرگەنىمدە اعامىزدى  كۇتىپ الىپ, ەل مەن جەردى بىرگە ارالاعان كەزدەرىمىز بولىپ ەدى.   سونداي ساپارلارىندا ۇنەمى ەلدىك, مەملەكەتتىك, رۋحاني, يماني اڭگىمەلەردى ايتاتىن. ءبىر سوزىندە  «بۇگىنگى اعا ۇرپاق – مادەنيەتتىڭ, كىتاپتىڭ ورداسىمەن بىتە قايناسىپ وسكەن بۋىننىڭ وكىلدەرى. ول كەزدەرى ءبارىمىزدىڭ مەملەكەتكە, ۇلتقا, كىتاپقا شىن جانىمىز اشيتىن. ال قازىر كىتاپ جونىندە بىرقاتار ماسەلەلەر جينالىپ, قوردالاندى. كىتاپسىزدىك دەگەن زامان تۋدى. سول كىتاپسىزدىكتى پايدالانىپ, كىم كورىنگەن – ساۋداگەرلەر, پىسىقايلار ونى كۇنكورىس كوزىنە اينالدىرعانىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. سەنىڭ اتىڭدى, زاتىڭدى, ەڭبەگىڭدى, بايىرعىلىعىڭدى سىيلايتىن ادامدار ازايىپ بارا جاتىر. قىزمەتكە, مانساپقا قازاق مەكتەبىن بىتىرمەگەن, قازاقتىڭ ادەبيەتىنەن, مادەنيەتىنەن حابارى جوق ادامدار كەلىپ جاتىر», – دەپ مۇڭايعان بولاتىن. وراعاڭنىڭ جانى تازا, يمانى كۇشتى ادام ەدى. اكەسىنەن جاقسى ءتالىم-تاربيە العان. تالاي رەت اكەسى تۋرالى تەبىرەنىپ جازدى دا. قاشاندا جاقسىلىق پەن ىزگى­­لىككە جانى قۇمارتىپ, قۋانىشتى نارسە بولسا بالاشا تەبىرەنىپ قالۋشى ەدى. جەڭگەمىز ومىردەن وتكەلى اعامىزدىڭ دا قايعىسى قالىڭداپ كەتىپ ەدى. مىنە, ورەكەڭ دە سۇيىكتى جارىنىڭ ارتىنان باقيلىققا اتتاندى. قازاقتىڭ رۋحاني الەمى تاعى دا ءبىر اسىلىنان ايىرىلدى. اسىل اعا! اللا الدىڭىزدى جا­رىق قىلسىن! يمانىڭىز جولداس بول­سىن! قارالى حابارعا بايلانىستى جازۋشىنىڭ تۋعان وڭىرىندەگى باۋىر­لارعا دا قايعىرىپ كوڭىل ايتامىن. مۇرات باقتيار ۇلى,  سەناتور.