سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
وركەندەۋ جولىنداعى ورتاق مۇددە
الدىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تو لام شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى. پرەزيدەنت ۆەتنام كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى باس حاتشىسىنىڭ ەلىمىزگە العاشقى ساپارىنا ەكى ەل اراسىنداعى مىزعىماس دوستىقتىڭ ايعاعى دەپ باعا بەردى.
– ۆەتنام – قازاقستاننىڭ ازياداعى ماڭىزدى سەرىكتەسى. ءبىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنداعى مۇددەمىز – ورتاق. مەن ەكى جىل بۇرىن ۆەتنامعا رەسمي ساپارمەن باردىم. سوندا ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن دامىتۋعا ۋاعدالاستىق. كەلەسى ايدا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستىڭ ورناعانىنا 33 جىل تولادى. الداعى ۋاقىتتا دا قوس حالىقتىڭ دوستىعى نىعايا بەرمەك. مەن بۇعان كامىل سەنەمىن. ءبىز ورتاق ماقسات-مىندەتتەرگە جەتۋ ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋعا ءاردايىم دايىنبىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە تو لام قازاق جەرىندە كورسەتىلگەن سىي-قۇرمەتكە العىس ايتىپ, كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– ءسىزدىڭ ۆەتنامعا جاساعان ساپارىڭىزدان كەيىن ەكى جىل وتكەندە ءبىزدىڭ دەلەگاتسيانىڭ ەلىڭىزگە ارنايى كەلۋى مەملەكەتتەرىمىزدىڭ ىنتىماقتاستىعى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ءوزارا سەنىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىنە ايقىن دالەل. قازاقستان ۆەتنامنىڭ ورتالىق ازياداعى العاشقى ستراتەگيالىق سەرىكتەسىنە اينالادى, – دەدى ۆەتنام كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى.
تاۋار اينالىمىن 2 ملرد دوللارعا جەتكىزۋگە نيەتتى
بۇدان سوڭ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆەتنام كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى تو لاممەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.
مەملەكەت باسشىسى ۆەتنام دەلەگاتسياسىنا ءىلتيپات بىلدىرە وتىرىپ, بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ۆەتنامنىڭ 2040 جىلعا دەيىن الەمدەگى ەڭ ءىرى 25 ەكونوميكانىڭ قاتارىنا كىرۋدى كوزدەيتىن ستراتەگيالىق ماقساتىن قولداپ, ەل تاراپى وسى ءورشىل مىندەتتى ورىنداۋ ىسىنە جان-جاقتى اتسالىسۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
– قازىر قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى. ءبىز از ۋاقىت ىشىندە بىرقاتار ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىردىق. الداعى ۋاقىتتا دا ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستارىمىزدى كەڭەيتۋگە تولىق نەگىز بار. ءسىزدىڭ وسى تاريحي ساپارىڭىز جانە سونىڭ اياسىندا قول قويىلاتىن قۇجاتتار قازاق-ۆەتنام قاتىناستارىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە تىڭ سەرپىن بەرەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەلىسسوز بارىسىندا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلدى. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 860 ملن دوللارعا جەتكەن. تاراپتار تاياۋ جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى 2 ملرد دوللارعا جەتكىزۋگە نيەتتى.
بۇدان بولەك, قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تو لام تۋريزم سالاسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ كەلەشەگى تۋرالى پىكىر الماستى. قازىر ەكى ەل اراسىندا ۆيزاسىز رەجىم ورناپ, اۋە قاتىناستارىنىڭ سانى 40-تان استى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى ۆەتنام ازاماتتارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن ەلىمىزدەگى تۋريستىك ايماقتاردى زەردەلەپ كورۋدى ۇسىندى.
ال تو لام مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەل حالقىنا قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ۆەتنام پرەزيدەنتى لىونگ كىونگتىڭ ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى.
– ۆەتنام مەن قازاقستاننىڭ ورتاسىندا ونداعان جىلدار بويىنا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناعان. 1959 جىلدىڭ تامىز ايىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز حو شي مين قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن ەدى. بۇل ساپار قوس حالىق اراسىندا ءداستۇرلى دوستىق پەن ۇزاقمەرزىمدى سەرىكتەستىكتىڭ بەرىك نەگىزىن قالادى. سودان بەرى ەكى ەلدىڭ بايلانىسى كوشباسشىلار مەن ازاماتتاردىڭ كۇش-جىگەرى ارقاسىندا ۇدايى دامىپ كەلەدى. قازاقستان ەرتەرەكتە ەلىمىزدەگى ۇلت-ازاتتىق كۇرەسكە كومەك كورسەتتى, قازىرگى كەزدە دە ءبىزدى جان-جاقتى قولداپ كەلەدى. سول ءۇشىن ۆەتنام حالقى مەن پارتياسى سىزدەرگە ءدان ريزا, – دەدى ۆەتنام كومپارتياسى وك باس حاتشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە ۆەتنام مادەنيەتىنىڭ كۇندەرىن وتكىزۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ونىڭ مادەني ديالوگ پەن حالىقتار بىرلىگىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتتى.
پرەزيدەنت مارتەبەلى مەيمانعا وتان قورعاۋشى كۇنى قارساڭىندا اسكەري پاراد وتەتىنىن ايتا كەلىپ, قازاقستان مەن ۆەتنامنىڭ اسكەري-تەحنيكالىق سەرىكتەستىگىن نىعايتۋعا وتانداسىمىز, گەنەرال-لەيتەنانت جانسەن كەرەەۆتىڭ ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
جانسەن كەرەەۆ 1982 جىلى ۆەتنام حالىق ارمياسى شتابىنىڭ اعا كەڭەسشىسى رەتىندە ىسساپارعا جىبەرىلگەن. ول ۆەتنام قارۋلى كۇشتەرىن بىرگە قۇرىسىپ, ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا اتسالىستى. حو شي ءميننىڭ شەشىمىمەن جانسەن كەرەەۆ ۆەتنامنىڭ ەڭ جوعارى اسكەري ناگراداسى – «قىزىل تۋ» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
كەزدەسۋ سوڭىندا پرەزيدەنت باس حاتشى تو لامنىڭ ەلىمىزگە ساپارى قازاق-ۆەتنام دوستىق بايلانىستارى تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭگە جول اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
كەلىسسوز قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تو لام قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادى.
رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى مىناداي قۇجاتتارمەن الماستى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى عىلىم جانە تەحنولوگيا مينيسترلىگى اراسىندا تەحنولوگيا, يننوۆاتسيا جانە تسيفرلىق ترانسفورماتسيا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى مادەنيەت, سپورت جانە تۋريزم مينيسترلىگى اراسىندا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى مادەنيەت, سپورت جانە تۋريزم مينيسترلىگى اراسىندا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى اراسىنداعى 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى;
- قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى مەن حىنگ يەن پروۆينتسياسى اراسىندا باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناس ورناتۋ تۋرالى مەموراندۋم;
- «سامۇرىق-قازىنا» اق مەن Sovico Group اراسىندا Qazaq Air اق اكتسيالارىن ساتىپ الۋ مامىلەسىن اياقتاۋدى راستاۋ تۋرالى اكت;
- «قازمۇنايگاز» ۇك» اق مەن Petrovietnam Exploration Production كومپانياسى اراسىندا گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تەلەراديو كەشەنى مەن ۆەتنامنىڭ اقپارات اگەنتتىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.
ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتالدى
مەملەكەت باسشىسى ۆەتنام كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى تو لامعا ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىن تاپسىردى.
پرەزيدەنت قازاقستان مەن ۆەتنامدى تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن دوستىق قارىم-قاتىناس بايلانىستىراتىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار 1959 جىلى قازاقستانعا ۆەتنامنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى حو شي ءميننىڭ كەلگەنىن ەسكە سالدى. بۇل ساپار ەكى ەلدىڭ سان قىرلى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالاعان ەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان مەن ۆەتنام شىنايى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتقانىن ايتتى.
– ءسىزدىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارىڭىزدىڭ تاريحي ماڭىزى زور. بۇل قازاق-ۆەتنام قاتىناسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى باستالعانىن كورسەتەدى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋعا كەلىستىك. بۇل ءۇشىن مول پەرسپەكتيۆاعا جول اشاتىن ساياسي ەرىك-جىگەر مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق الەۋەت جەتكىلىكتى. ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋعا ايرىقشا ۇلەس قوسقانىڭىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى. وسى ورايدا سىزگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگراداسى – ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىن تابىستاۋعا رۇقسات ەتىڭىز. قازاقستان مەن ۆەتنام ىقپالداستىعىن ودان ءارى ارتتىرۋعا قولداۋ كورسەتە بەرەسىز دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
تو لام قازاقستاننىڭ ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسىن تاپسىرعانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قازاق حالقىنا العىس ايتتى.
– بۇل – مەن ءۇشىن وتە قۇندى ماراپات. ويتكەنى مۇنى ەلدەرىمىزدىڭ ونداعان جىلداردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان ىنتىماقتاستىعى مەن تىلەكتەستىگىنىڭ ناتيجەسى ءارى قوس حالىقتىڭ سەنىمى مەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىن. قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ال قازاق حالقىنىڭ باق-بەرەكەسى ارتا بەرۋىنە تىلەكتەسپىن, – دەدى ۆەتنام كومپارتياسى وك باس حاتشىسى.
وسى كۇنى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تو لام قازاقستانداعى ۆەتنام مادەنيەتى كۇندەرى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كونتسەرتتى تاماشالادى. «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ساحناسىندا مارتەبەلى قوناقتار مەن ەلوردا جۇرتشىلىعىنا حانوي فيلارمونيا وركەسترى, «استانا بالەت» تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترى, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ حورى, سونداي-اق قازاق جانە ۆەتنام حالىقتارىنىڭ بەلگىلى مادەنيەت قايراتكەرلەرى ونەر كورسەتتى.
